śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha trayōdaśassargaḥ ।
vimānāttu susamkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ ।
hanumānvēgavānāsīdyathā vidyudghanāntarē ॥ 1 ॥
samparikramya hanumānrāvaṇasya nivēśanāt ।
adṛṣṭvā jānakīṃ sītāmabravīdvachanaṃ kapiḥ ॥ 2 ॥
bhūyiṣṭhaṃ lōlitā laṅkā rāmasya charatā priyam ।
na hi paśyāmi vaidēhīṃ sītāṃ sarvāṅgaśōbhanām ॥ 3 ॥
palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritastathā ।
nadyō'nūpavanāntāścha durgāścha dharaṇīdharāḥ ॥ 4 ॥
lōlitā vasudhā sarvā na tu paśyāmi jānakīm ।
iha sampātinā sītā rāvaṇasya nivēśanē ॥ 5 ॥
ākhyātā gṛdhrarājēna na cha paśyāmi tāmaham ।
kiṃ nu sītā'tha vaidēhī maithilī janakātmajā ॥ 6 ॥
upatiṣṭhēta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭachāriṇam ।
kṣipramutpatatō manyē sītāmādāya rakṣasaḥ ॥ 7 ॥
bibhyatō rāmabāṇānāmantarā patitā bhavēt ।
athavā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣēvitē ॥ 8 ॥
manyē patitamāryāyā hṛdayaṃ prēkṣya sāgaram ।
rāvaṇasyōruvēgēna bhujābhyāṃ pīḍitēna cha ॥ 9 ॥
tayā manyē viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitamāryayā ।
uparyupari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatastadā ॥ 10 ॥
vivēṣṭamānā patitā sāgarē janakātmajā ।
ahō kṣudrēṇa vā'nēna rakṣantī śīlamātmanaḥ ॥ 11 ॥
abandhurbhakṣitā sītā rāvaṇēna tapasvinī ।
athavā rākṣasēndrasya patnībhirasitēkṣaṇā ॥ 12 ॥
aduṣṭā duṣṭabhāvābhirbhakṣitā sā bhaviṣyati ।
sampūrṇachandrapratimaṃ padmapatranibhēkṣaṇam ॥ 13 ॥
rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañchatvaṃ kṛpaṇā gatā ।
hā rāma lakṣmaṇētyēvaṃ hā'yōdhyē chēti maithilī ॥ 14 ॥
vilapya bahu vaidēhī nyastadēhā bhaviṣyati ।
athavā nihitā manyē rāvaṇasya nivēśanē ॥ 15 ॥
nūnaṃ lālapyatē sītā pañjarasthēva śārikā ।
janakasya sutā sītā rāmapatnī sumadhyamā ॥ 16 ॥
kathamutpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajēt ।
vinaṣṭā vā praṇaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā ॥ 17 ॥
rāmasya priyabhāryasya na nivēdayituṃ kṣamam ।
nivēdyamānē dōṣassyāddōṣassyādanivēdanē ॥ 18 ॥
kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti mē ।
asminnēvaṅgatē kāryē prāptakālaṃ kṣamaṃ cha kim ॥ 19 ॥
bhavēditi mataṃ bhūyō hanumānpravichārayat ।
yadi sītāmadṛṣṭvā'haṃ vānarēndrapurīmitaḥ ॥ 20 ॥
gamiṣyāmi tataḥ kō mē puruṣārthō bhaviṣyati ।
mamēdaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati ॥ 21 ॥
pravēśaśchaiva laṅkāyāḥ rākṣasānāṃ cha darśanam ।
kiṃ māṃ vakṣyati sugrīvō harayō vā samāgatāḥ ॥ 22 ॥
kiṣkindhāṃ samanuprāptaṃ tau vā daśarathātmajau ।
gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi paramapriyam ॥ 23 ॥
na dṛṣṭēti mayā sītā tatastakṣyati jīvitam ।
paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇamindriyatāpanam ॥ 24 ॥
sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati ।
taṃ tu kṛchChragataṃ dṛṣṭvā pañchatvagatamānasam ॥ 25 ॥
bhṛśānuraktō mēdhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ ।
vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharatō'pi mariṣyati ॥ 26 ॥
bharataṃ cha mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughnō na bhaviṣyati ।
putrānmṛtānsamīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ ॥ 27 ॥
kausalyā cha sumitrā cha kaikēyī cha na saṃśayaḥ ।
kṛtajñassatyasandhaścha sugrīvaḥ plavagādhipaḥ ॥ 28 ॥
rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatastyakṣyati jīvitam ।
durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī ॥ 29 ॥
pīḍitā bhartṛśōkēna rumā tyakṣyati jīvitam ।
vālijēna tu duḥkhēna pīḍitā śōkakarśitā ॥ 30 ॥
pañchatvaṃ cha gatē rājñi tārā'pi na bhaviṣyati ।
mātāpitrōrvināśēna sugrīvavyasanēna cha ॥ 31 ॥
kumārō'pyaṅgadaḥ kasmāddhārayiṣyati jīvitam ।
bhartṛjēna tu duḥkhēna hyabhibhūtā vanaukasaḥ ॥ 32 ॥
śirāṃsyabhihaniṣyanti talairmuṣṭibhirēva cha ।
sāntvēnānupradānēna mānēna cha yaśasvinā ॥ 33 ॥
lālitāḥ kapirājēna prāṇāṃstyakṣyanti vānarāḥ ।
na vanēṣu na śailēṣu na nirōdhēṣu vā punaḥ ॥ 34 ॥
krīḍāmanubhaviṣyanti samētya kapikuñjarāḥ ।
saputradārāssāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ ॥ 35 ॥
śailāgrēbhyaḥ patiṣyanti samēṣu viṣamēṣu cha ।
viṣamudbandhanaṃ vāpi pravēśaṃ jvalanasya vā ॥ 36 ॥
upavāsamathō śastraṃ prachariṣyanti vānarāḥ ।
ghōramārōdanaṃ manyē gatē mayi bhaviṣyati ॥ 37 ॥
ikṣvākukulanāśaścha nāśaśchaiva vanaukasām ।
sō'haṃ naiva gamiṣyāmi kiṣkindhāṃ nagarīmitaḥ ॥ 38 ॥
na cha śakṣyāmyahaṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ maithilīṃ vinā ।
mayyagachChati chēhasthē dharmātmānau mahārathau ॥ 39 ॥
āśayā tau dhariṣyētē vānarāścha manasvinaḥ ।
hastādānō mukhādānō niyatō vṛkṣamūlikaḥ ॥ 40 ॥
vānaprasthō bhaviṣyāmi hyadṛṣṭvā janakātmajām ।
sāgarānūpajē dēśē bahumūlaphalōdakē ॥ 41 ॥
chitāṃ kṛtvā pravēkṣyāmi samiddhamaraṇīsutam ।
upaviṣṭasya vā samyagliṅginīṃ sādhayiṣyataḥ ॥ 42 ॥
śarīraṃ bhakṣayiṣyanti vāyasāḥ śvāpadāni cha ।
idaṃ maharṣibhirdṛṣṭaṃ niryāṇamiti mē matiḥ ॥ 43 ॥
samyagāpaḥ pravēkṣyāmi na chētpaśyāmi jānakīm ।
sujātamūlā subhagā kīrtimālā yaśasvinī ॥ 44 ॥
prabhagnā chirarātrīyaṃ mama sītāmapaśyataḥ ।
tāpasō vā bhaviṣyāmi niyatō vṛkṣamūlikaḥ ॥ 45 ॥
nētaḥ pratigamiṣyāmi tāmadṛṣṭvāsitēkṣaṇām ।
yadītaḥ pratigachChāmi sītāmanadhigamya tām ॥ 46 ॥
aṅgadassaha taissarvairvānarairna bhaviṣyati ।
vināśē bahavō dōṣā jīvan bhadrāṇi paśyati ॥ 47 ॥
tasmātprāṇān dhariṣyāmi dhruvō jīvitasaṅgamaḥ ।
ēvaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ manasā dharāyanmuhuḥ ॥ 48 ॥
nādhyagachChattadā pāraṃ śōkasya kapikuñcharaḥ ।
rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam ॥ 49 ॥
kāmamastu hṛtā sītā pratyāchīrṇaṃ bhaviṣyati ।
athavainaṃ samutkṣipya uparyupari sāgaram ॥ 50 ॥
rāmāyōpahariṣyāmi paśuṃ paśupatēriva ।
iti chintāṃ samāpannaḥ sītāmanadhigamya tām ॥ 51 ॥
dhyānaśōkaparītātmā chintayāmāsa vānaraḥ ।
yāvatsītāṃ hi paśyāmi rāmapatnīṃ yaśasvinīm ॥ 52 ॥
tāvadētāṃ purīṃ laṅkāṃ vichinōmi punaḥ punaḥ ।
sampātivachanāchchāpi rāmaṃ yadyānayāmyaham ॥ 53 ॥
apaśyan rāghavō bhāryāṃ nirdhahētsarvavānarān ।
ihaiva niyatāhārō vatsyāmi niyatēndriyaḥ ॥ 54 ॥
na matkṛtē vinaśyēyuḥ sarvē tē naravānarāḥ ।
aśōkavanikā chēyaṃ dṛśyatē yā mahādrumā ॥ 55 ॥
imāmadhigamiṣyāmi na hīyaṃ vichitā mayā ।
vasūnrudrāṃstathā'dityānaśvinau marutō'pi cha ॥ 56 ॥
namaskṛtvā gamiṣyāmi rakṣasāṃ śōkavardhanaḥ ।
jitvā tu rākṣasān sarvānikṣvākukulanandinīm ॥ 57 ॥
sampradāsyāmi rāmāya yathā siddhiṃ tapasvinē ।
saḥ muhūrtamiva dhyātvā chintāvagrathitēndriyaḥ ॥ 58 ॥
udatiṣṭhanmahātējā hanumān mārutātmajaḥ ।
namō'stu rāmāya salakṣmaṇāya dēvyai cha tasyai janakātmajāyai ।
namō'stu rudrēndrayamānilēbhyō namō'stu chandrārkamarudgaṇēbhyaḥ ॥ 59 ॥
sa tēbhyastu namaskṛtya sugrīvāya cha mārutiḥ ।
diśassarvāssamālōkya hyaśōkavanikāṃ prati ॥ 60 ॥
sa gatvā manasā pūrvamaśōkavanikāṃ śubhām ।
uttaraṃ chintayāmāsa vānarō mārutātmajaḥ ॥ 61 ॥
dhruvaṃ tu rakṣōbahulā bhaviṣyati vanākulā ।
aśōkavanikā puṇyā sarvasaṃskārasaṃskṛtā ॥ 62 ॥
rakṣiṇaśchātra vihitā nūnaṃ rakṣanti pādapān ।
bhagavānapi sarvātmā nātikṣōbhaṃ pravāti vai ॥ 63 ॥
saṅkṣiptō'yaṃ mayā'tmā cha rāmārthē rāvaṇasya cha ।
siddhiṃ mē saṃvidhāsyanti dēvāḥ sarṣigaṇāstviha ॥ 64 ॥
brahmā svayambhūrbhagavān dēvāśchaiva diśantu mē ।
siddhimagniścha vāyuścha puruhūtaścha vajrabhṛt ॥ 65 ॥
varuṇaḥ pāśahastaścha sōmādityau tathaiva cha ।
aśvinau cha mahātmānau marutaḥ śarva ēva cha ॥ 66 ॥
siddhiṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtānāṃ chaiva yaḥ prabhuḥ ।
dāsyanti mama yē chānyē hyadṛṣṭāḥ pathi gōcharāḥ ॥ 67 ॥
tadunnasaṃ pāṇḍuradantamavraṇaṃ śuchismitaṃ padmapalāśalōchanam ।
drakṣyē tadāryāvadanaṃ kadānvahaṃ prasannatārādhipatulyadarśanam ॥ 68 ॥
kṣudrēṇa pāpēna nṛśaṃsakarmaṇā sudāruṇālaṅkṛtavēṣadhāriṇā ।
balābhibhūtā hyabalā tapasvinī kathaṃ nu mē dṛṣṭipathē'dya sā bhavēt ॥ 69 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē trayōdaśassargaḥ ॥