શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ પંચદશસ્સર્ગઃ ।
સ વીક્ષમાણસ્તત્રસ્થો માર્ગમાણશ્ચ મૈથિલીમ્ ।
અવેક્ષમાણશ્ચ મહીં સર્વાં તામન્વવૈક્ષત ॥ 1 ॥
સંતાનકલતાભિશ્ચ પાદપૈરુપશોભિતામ્ ।
દિવ્યગંધરસોપેતાં સર્વતસ્સમલંકૃતામ્ ॥ 2 ॥
તાં સ નંદનસંકાશાં મૃગપક્ષિભિરાવૃતામ્ ।
હર્મ્યપ્રાસાદસંબાધાં કોકિલાકુલનિસ્સ્વનામ્ ॥ 3 ॥
કાંચનોત્પલપદ્માભિર્વાપીભિરુપશોભિતામ્ ।
બહ્વાસનકુથોપેતાં બહુભૂમિગૃહાયુતામ્ ॥ 4 ॥
સર્વર્તુકુસુમૈ રમ્યાં ફલવદ્ભિશ્ચ પાદપૈઃ ।
પુષ્પિતાનામશોકાનાં શ્રિયા સૂર્યોદયપ્રભામ્ ॥ 5 ॥
પ્રદીપ્તામિવ તત્રસ્થો મારુતિસ્સમુદૈક્ષત ।
નિષ્પત્રશાખાં વિહગૈઃ ક્રિયમાણામિવાસકૃત્ ॥ 6 ॥
વિનિષ્પતદ્ભિઃ શતશશ્ચિત્રૈઃ પુષ્પાવતંસકૈઃ ।
આમૂલપુષ્પનિચિતૈરશોકૈશ્શોકનાશનૈઃ ॥ 7 ॥
પુષ્પભારાતિભારૈશ્ચ સ્પૃશદ્ભિરિવ મેદિનીમ્ ।
કર્ણિકારૈઃ કુસુમિતૈઃ કિંશુકૈશ્ચ સુપુષ્પિતૈઃ ॥ 8 ॥
સ દેશઃ પ્રભયા તેષાં પ્રદીપ્ત ઇવ સર્વતઃ ।
પુન્નાગાસ્સપ્તપર્ણાશ્ચ ચંપકોદ્દાલકાસ્તથા ॥ 9 ॥
વિવૃદ્ધમૂલા બહવશ્શોભંતે સ્મ સુપુષ્પિતાઃ ।
શાતકુંભનિભાઃ કેચિત્કેચિદગ્નિશિખોપમાઃ ॥ 10 ॥
નીલાંજનનિભાઃ કેચિત્તત્રાશોકાસ્સહસ્રશઃ ।
નંદનં વિવિધોદ્યાનં ચિત્રં ચૈત્રરથં યથા ॥ 11 ॥
અતિવૃત્તમિવાચિંત્યં દિવ્યં રમ્યં શ્રિયા વૃતમ્ ।
વિતીયમિવ ચાકાશં પુષ્પજ્યોતિર્ગણાયુતમ્ ॥ 12 ॥
પુષ્પરત્નશતૈશ્ચિત્રં દ્વિતીયં સાગરં યથા ।
સર્વર્તુપુષ્પૈર્નિચિતં પાદપૈર્મધુગંધિભિઃ ॥ 13 ॥
નાનાનિનાદૈરુદ્યાનં રમ્યં મૃગગણૈર્દ્વિજૈઃ ।
અનેકગંધપ્રવહં પુણ્યગંધં મનોરમમ્ ॥ 14 ॥
શૈલેંદ્રમિવ ગંધાઢ્યં દ્વિતીયં ગંધમાદનમ્ ।
અશોકવનિકાયાં તુ તસ્યાં વાનરપુંગવઃ ॥ 15 ॥
સ દદર્શાવિદૂરસ્થં ચૈત્યપ્રાસાદમુચ્છ્રિતમ્ ।
મથ્યે સ્તંભસહસ્રેણ સ્થિતં કૈલાસપાંડુરમ્ ॥ 16 ॥
પ્રવાલકૃતસોપાનં તપ્તકાંચનવેદિકમ્ ।
મુષ્ણંતમિવ ચક્ષૂંષિ દ્યોતમાનમિવ શ્રિયા ॥ 17 ॥
વિમલં પ્રાંશુભાવત્વાદુલ્લિખંતમિવાંબરમ્ ।
તતો મલિનસંવીતાં રાક્ષસીભિસ્સમાવૃતામ્ ॥ 18 ॥
ઉપવાસકૃશાં દીનાં નિશ્શ્વસંતીં પુનઃ પુનઃ ।
દદર્શ શુક્લપક્ષાદૌ ચંદ્રરેખામિવામલામ્ ॥ 19 ॥
મંદપ્રખ્યાયમાનેન રૂપેણ રુચિરપ્રભામ્ ।
પિનદ્ધાં ધૂમજાલેન શિખામિવ વિભાવસોઃ ॥ 20 ॥
પીતેનૈકેન સંવીતાં ક્લિષ્ટેનોત્તમવાસસા ।
સપંકામનલંકારાં વિપદ્મામિવ પદ્મિનીમ્ ॥ 21 ॥
વ્રીડિતાં દુઃખસંતપ્તાં પરિમ્લાનાં તપસ્વિનીમ્ ।
ગ્રહેણાંગારકેણેવ પીડિતામિવ રોહિણીમ્ ॥ 22 ॥
અશ્રુપૂર્ણમુખીં દીનાં કૃશામનશનેન ચ ।
શોકધ્યાનપરાં દીનાં નિત્યં દુઃખપરાયણામ્ ॥ 23 ॥
પ્રિયં જનમપશ્યંતીં પશ્યંતીં રાક્ષસીગણમ્ ।
સ્વગણેન મૃગીં હીનાં શ્વગણાભિવૃતામિવ ॥ 24 ॥
નીલનાગાભયા વેણ્યા જઘનં ગતયૈકયા ।
નીલયા નીરદાપાયે વનરાજ્યા મહીમિવ ॥ 25 ॥
સુખાર્હાં દુઃખસંતપ્તાં વ્યસનાનામકોવિદામ્ ।
તાં સમીક્ષ્ય વિશાલાક્ષીમધિકં મલિનાં કૃશામ્ ॥ 26 ॥
તર્કયામાસ સીતેતિ કારણૈરુપપાદિભિઃ ।
હ્રિયમાણા તદા તેન રક્ષસા કામરૂપિણા ॥ 27 ॥
યથારૂપા હિ દૃષ્ટા વૈ તથારૂપેયમંગના ।
પૂર્ણચંદ્રાનનાં સુભ્રૂં ચારુવૃત્તપયોધરામ્ ॥ 28 ॥
કુર્વતીં પ્રભયાદેવીં સર્વા વિતિમિરા દિશઃ ।
તાં નીલકેશીં બિંબોષ્ઠીં સુમધ્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતામ્ ॥ 29 ॥
સીતાં પદ્મપલાશાક્ષીં મન્મથસ્ય રતિં યથા ।
ઇષ્ટાં સર્વસ્ય જગતઃ પૂર્ણચંદ્રપ્રભામિવ ॥ 30 ॥
ભૂમૌ સુતનુમાસીનાં નિયતામિવ તાપસીમ્ ।
નિઃશ્વાસબહુલાં ભીરું ભુજગેંદ્રવધૂમિવ ॥ 31 ॥
શોકજાલેન મહતા વિતતેન ન રાજતીમ્ ।
સંસક્તાં ધૂમજાલેન શિખામિવ વિભાવસોઃ ॥ 32 ॥
તાં સ્મૃતીમિવ સંદિગ્ધામૃદ્ધિં નિપતિતામિવ ।
વિહતામિવ ચ શ્રદ્ધામાશાં પ્રતિહતામિવ ॥ 33 ॥
સોપસર્ગાં યથા સિદ્ધિં બુદ્ધિં સકલુષામિવ ।
અભૂતેનાપવાદેન કીર્તિં નિપતિતામિવ ॥ 34 ॥
રામોપરોધવ્યથિતાં રક્ષોહરણકર્શિતામ્ ।
અબલાં મૃગશાબાક્ષીં વીક્ષમાણાં તતસ્તતઃ ॥ 35 ॥
બાષ્પાંબુપરિપૂર્ણેન કૃષ્ણવક્રાક્ષિપક્ષ્મણા ।
વદનેનાપ્રસન્નેન નિઃશ્વસંતીં પુનઃ પુનઃ ॥ 36 ॥
મલપંકધરાં દીનાં મંડનાર્હામમંડિતામ્ ।
પ્રભાં નક્ષત્રરાજસ્ય કાલમેઘૈરિવાવૃતામ્ ॥ 37 ॥
તસ્ય સંદિદિહે બુદ્ધિર્મુહુઃ સીતાં નિરીક્ષ્ય તુ ।
આમ્નાયાનામયોગેન વિદ્યાં પ્રશિથિલામિવ ॥ 38 ॥
દુઃખેન બુબુધે સીતાં હનુમાનનલંકૃતામ્ ।
સંસ્કારેણ યથા હીનાં વાચમર્થાંતરં ગતામ્ ॥ 39 ॥
તાં સમીક્ષય વિશાલાક્ષીં રાજપુત્રીમનિંદિતામ્ ।
તર્કયામાસ સીતેતિ કારણૈરુપપાદિભિઃ ॥ 40 ॥
વૈદેહ્યા યાનિ ચાંગેષુ તદા રામોઽન્વકીર્તયત્ ।
તાન્યાભરણજાલાનિ ગાત્રશોભીન્યલક્ષયત્ ॥ 41 ॥
સુકૃતૌ કર્ણવેષ્ટૌ ચ શ્વદંષ્ટ્રૌ ચ સુસંસ્થિતૌ ।
મણિવિદ્રુમચિત્રાણિ હસ્તેષ્વાભરણાનિ ચ ॥ 42 ॥
શ્યામાનિ ચિરયુક્તત્વાત્તથા સંસ્થાનવંતિ ચ ।
તાન્યૈવેતાનિ મન્યેઽહં યાનિ રામોઽન્વકીર્તયત્ ॥ 43 ॥
તત્ર યાન્યવહીનાનિ તાન્યહં નોપલક્ષયે ।
યાન્યસ્યા નાવહીનાનિ તાનીમાનિ ન સંશયઃ ॥ 44 ॥
પીતં કનકપટ્ટાભં સ્રસ્તં તદ્વસનં શુભમ્ ।
ઉત્તરીયં નગાસક્તં તદા દૃષ્ટં પ્લવંગમૈઃ ॥ 45 ॥
ભૂષણાનિ ચ મુખ્યાનિ દૃષ્ટાનિ ધરણીતલે ।
અનયૈવાપવિદ્ધાનિ સ્વનવંતિ મહાંતિ ચ ॥ 46 ॥
ઇદં ચિરગૃહીતત્વાદ્વસનં ક્લિષ્ટવત્તરમ્ ।
તથાઽપિ નૂનં તદ્વર્ણં તથા શ્રીમદ્યથેતરત્ ॥ 47 ॥
ઇયં કનકવર્ણાંગી રામસ્ય મહિષી પ્રિયા ।
પ્રણષ્ટાપિ સતી યાઽસ્ય મનસો ન પ્રણશ્યતિ ॥ 48 ॥
ઇયં સા યત્કૃતે રામશ્ચતુર્ભિઃ પરિતપ્યતે ।
કારુણ્યેનાનૃશંસ્યેન શોકેન મદનેન ચ ॥ 49 ॥
સ્ત્રી પ્રણષ્ટેતિ કારુણ્યાદાશ્રિતેત્યાનૃશંસ્યતઃ ।
પત્ની નષ્ટેતિ શોકેન પ્રિયેતિ મદનેન ચ ॥ 50 ॥
અસ્યા દેવ્યા યથા રૂપમંગપ્રત્યંગસૌષ્ઠવમ્ ।
રામસ્ય ચ યથા રૂપં તસ્યેયમસિતેક્ષણા ॥ 51 ॥
અસ્યા દેવ્યા મનસ્તસ્મિંસ્તસ્ય ચાસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તેનેયં સ ચ ધર્માત્મા મુહૂર્તમપિ જીવતિ ॥ 52 ॥
દુષ્કરં કૃતવાન્રામો હીનો યદનયા પ્રભુઃ ।
ધારયત્યાત્મનો દેહં ન શોકેનાવસીદતિ ॥ 53 ॥
દુષ્કરં કુરુતે રામો ય ઇમાં મત્તકાશિનીમ્ ।
સીતાં વિના મહાબાહુર્મુહૂર્તમપિ જીવતિ ॥ 54 ॥
એવં સીતાં તદા દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટઃ પવનસંભવઃ ।
જગામ મનસા રામં પ્રશશંસ ચ તં પ્રભુમ્ ॥ 55 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે પંચદશસ્સર્ગઃ ॥
