śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha pañchadaśassargaḥ ।
sa vīkṣamāṇastatrasthō mārgamāṇaścha maithilīm ।
avēkṣamāṇaścha mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata ॥ 1 ॥
santānakalatābhiścha pādapairupaśōbhitām ।
divyagandharasōpētāṃ sarvatassamalaṅkṛtām ॥ 2 ॥
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām ।
harmyaprāsādasambādhāṃ kōkilākulanissvanām ॥ 3 ॥
kāñchanōtpalapadmābhirvāpībhirupaśōbhitām ।
bahvāsanakuthōpētāṃ bahubhūmigṛhāyutām ॥ 4 ॥
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiścha pādapaiḥ ।
puṣpitānāmaśōkānāṃ śriyā sūryōdayaprabhām ॥ 5 ॥
pradīptāmiva tatrasthō mārutissamudaikṣata ।
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt ॥ 6 ॥
viniṣpatadbhiḥ śataśaśchitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ ।
āmūlapuṣpanichitairaśōkaiśśōkanāśanaiḥ ॥ 7 ॥
puṣpabhārātibhāraiścha spṛśadbhiriva mēdinīm ।
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiścha supuṣpitaiḥ ॥ 8 ॥
sa dēśaḥ prabhayā tēṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ ।
punnāgāssaptaparṇāścha champakōddālakāstathā ॥ 9 ॥
vivṛddhamūlā bahavaśśōbhantē sma supuṣpitāḥ ।
śātakumbhanibhāḥ kēchitkēchidagniśikhōpamāḥ ॥ 10 ॥
nīlāñjananibhāḥ kēchittatrāśōkāssahasraśaḥ ।
nandanaṃ vividhōdyānaṃ chitraṃ chaitrarathaṃ yathā ॥ 11 ॥
ativṛttamivāchintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam ।
vitīyamiva chākāśaṃ puṣpajyōtirgaṇāyutam ॥ 12 ॥
puṣparatnaśataiśchitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā ।
sarvartupuṣpairnichitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ ॥ 13 ॥
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ ।
anēkagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manōramam ॥ 14 ॥
śailēndramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam ।
aśōkavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ ॥ 15 ॥
sa dadarśāvidūrasthaṃ chaityaprāsādamuchChritam ।
mathyē stambhasahasrēṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram ॥ 16 ॥
pravālakṛtasōpānaṃ taptakāñchanavēdikam ।
muṣṇantamiva chakṣūṃṣi dyōtamānamiva śriyā ॥ 17 ॥
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram ।
tatō malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām ॥ 18 ॥
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ ।
dadarśa śuklapakṣādau chandrarēkhāmivāmalām ॥ 19 ॥
mandaprakhyāyamānēna rūpēṇa ruchiraprabhām ।
pinaddhāṃ dhūmajālēna śikhāmiva vibhāvasōḥ ॥ 20 ॥
pītēnaikēna saṃvītāṃ kliṣṭēnōttamavāsasā ।
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm ॥ 21 ॥
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm ।
grahēṇāṅgārakēṇēva pīḍitāmiva rōhiṇīm ॥ 22 ॥
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanēna cha ।
śōkadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām ॥ 23 ॥
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam ।
svagaṇēna mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva ॥ 24 ॥
nīlanāgābhayā vēṇyā jaghanaṃ gatayaikayā ।
nīlayā nīradāpāyē vanarājyā mahīmiva ॥ 25 ॥
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakōvidām ।
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām ॥ 26 ॥
tarkayāmāsa sītēti kāraṇairupapādibhiḥ ।
hriyamāṇā tadā tēna rakṣasā kāmarūpiṇā ॥ 27 ॥
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpēyamaṅganā ।
pūrṇachandrānanāṃ subhrūṃ chāruvṛttapayōdharām ॥ 28 ॥
kurvatīṃ prabhayādēvīṃ sarvā vitimirā diśaḥ ।
tāṃ nīlakēśīṃ bimbōṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām ॥ 29 ॥
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā ।
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇachandraprabhāmiva ॥ 30 ॥
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm ।
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagēndravadhūmiva ॥ 31 ॥
śōkajālēna mahatā vitatēna na rājatīm ।
saṃsaktāṃ dhūmajālēna śikhāmiva vibhāvasōḥ ॥ 32 ॥
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva ।
vihatāmiva cha śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva ॥ 33 ॥
sōpasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva ।
abhūtēnāpavādēna kīrtiṃ nipatitāmiva ॥ 34 ॥
rāmōparōdhavyathitāṃ rakṣōharaṇakarśitām ।
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ ॥ 35 ॥
bāṣpāmbuparipūrṇēna kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā ।
vadanēnāprasannēna niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ ॥ 36 ॥
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām ।
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālamēghairivāvṛtām ॥ 37 ॥
tasya sandidihē buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu ।
āmnāyānāmayōgēna vidyāṃ praśithilāmiva ॥ 38 ॥
duḥkhēna bubudhē sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām ।
saṃskārēṇa yathā hīnāṃ vāchamarthāntaraṃ gatām ॥ 39 ॥
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām ।
tarkayāmāsa sītēti kāraṇairupapādibhiḥ ॥ 40 ॥
vaidēhyā yāni chāṅgēṣu tadā rāmō'nvakīrtayat ।
tānyābharaṇajālāni gātraśōbhīnyalakṣayat ॥ 41 ॥
sukṛtau karṇavēṣṭau cha śvadaṃṣṭrau cha susaṃsthitau ।
maṇividrumachitrāṇi hastēṣvābharaṇāni cha ॥ 42 ॥
śyāmāni chirayuktatvāttathā saṃsthānavanti cha ।
tānyaivētāni manyē'haṃ yāni rāmō'nvakīrtayat ॥ 43 ॥
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nōpalakṣayē ।
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ ॥ 44 ॥
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham ।
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ ॥ 45 ॥
bhūṣaṇāni cha mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītalē ।
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti cha ॥ 46 ॥
idaṃ chiragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram ।
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathētarat ॥ 47 ॥
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā ।
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manasō na praṇaśyati ॥ 48 ॥
iyaṃ sā yatkṛtē rāmaśchaturbhiḥ paritapyatē ।
kāruṇyēnānṛśaṃsyēna śōkēna madanēna cha ॥ 49 ॥
strī praṇaṣṭēti kāruṇyādāśritētyānṛśaṃsyataḥ ।
patnī naṣṭēti śōkēna priyēti madanēna cha ॥ 50 ॥
asyā dēvyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam ।
rāmasya cha yathā rūpaṃ tasyēyamasitēkṣaṇā ॥ 51 ॥
asyā dēvyā manastasmiṃstasya chāsyāṃ pratiṣṭhitam ।
tēnēyaṃ sa cha dharmātmā muhūrtamapi jīvati ॥ 52 ॥
duṣkaraṃ kṛtavānrāmō hīnō yadanayā prabhuḥ ।
dhārayatyātmanō dēhaṃ na śōkēnāvasīdati ॥ 53 ॥
duṣkaraṃ kurutē rāmō ya imāṃ mattakāśinīm ।
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati ॥ 54 ॥
ēvaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ ।
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa cha taṃ prabhum ॥ 55 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē pañchadaśassargaḥ ॥