ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുംദരകാംഡമ് ।
അഥ പംചദശസ്സര്ഗഃ ।
സ വീക്ഷമാണസ്തത്രസ്ഥോ മാര്ഗമാണശ്ച മൈഥിലീമ് ।
അവേക്ഷമാണശ്ച മഹീം സർവാം താമന്വവൈക്ഷത ॥ 1 ॥
സംതാനകലതാഭിശ്ച പാദപൈരുപശോഭിതാമ് ।
ദിവ്യഗംധരസോപേതാം സർവതസ്സമലംകൃതാമ് ॥ 2 ॥
താം സ നംദനസംകാശാം മൃഗപക്ഷിഭിരാവൃതാമ് ।
ഹര്മ്യപ്രാസാദസംബാധാം കോകിലാകുലനിസ്സ്വനാമ് ॥ 3 ॥
കാംചനോത്പലപദ്മാഭിർവാപീഭിരുപശോഭിതാമ് ।
ബഹ്വാസനകുഥോപേതാം ബഹുഭൂമിഗൃഹായുതാമ് ॥ 4 ॥
സർവര്തുകുസുമൈ രമ്യാം ഫലവദ്ഭിശ്ച പാദപൈഃ ।
പുഷ്പിതാനാമശോകാനാം ശ്രിയാ സൂര്യോദയപ്രഭാമ് ॥ 5 ॥
പ്രദീപ്താമിവ തത്രസ്ഥോ മാരുതിസ്സമുദൈക്ഷത ।
നിഷ്പത്രശാഖാം വിഹഗൈഃ ക്രിയമാണാമിവാസകൃത് ॥ 6 ॥
വിനിഷ്പതദ്ഭിഃ ശതശശ്ചിത്രൈഃ പുഷ്പാവതംസകൈഃ ।
ആമൂലപുഷ്പനിചിതൈരശോകൈശ്ശോകനാശനൈഃ ॥ 7 ॥
പുഷ്പഭാരാതിഭാരൈശ്ച സ്പൃശദ്ഭിരിവ മേദിനീമ് ।
കര്ണികാരൈഃ കുസുമിതൈഃ കിംശുകൈശ്ച സുപുഷ്പിതൈഃ ॥ 8 ॥
സ ദേശഃ പ്രഭയാ തേഷാം പ്രദീപ്ത ഇവ സർവതഃ ।
പുന്നാഗാസ്സപ്തപര്ണാശ്ച ചംപകോദ്ദാലകാസ്തഥാ ॥ 9 ॥
വിവൃദ്ധമൂലാ ബഹവശ്ശോഭംതേ സ്മ സുപുഷ്പിതാഃ ।
ശാതകുംഭനിഭാഃ കേചിത്കേചിദഗ്നിശിഖോപമാഃ ॥ 10 ॥
നീലാംജനനിഭാഃ കേചിത്തത്രാശോകാസ്സഹസ്രശഃ ।
നംദനം വിവിധോദ്യാനം ചിത്രം ചൈത്രരഥം യഥാ ॥ 11 ॥
അതിവൃത്തമിവാചിംത്യം ദിവ്യം രമ്യം ശ്രിയാ വൃതമ് ।
വിതീയമിവ ചാകാശം പുഷ്പജ്യോതിര്ഗണായുതമ് ॥ 12 ॥
പുഷ്പരത്നശതൈശ്ചിത്രം ദ്വിതീയം സാഗരം യഥാ ।
സർവര്തുപുഷ്പൈര്നിചിതം പാദപൈര്മധുഗംധിഭിഃ ॥ 13 ॥
നാനാനിനാദൈരുദ്യാനം രമ്യം മൃഗഗണൈര്ദ്വിജൈഃ ।
അനേകഗംധപ്രവഹം പുണ്യഗംധം മനോരമമ് ॥ 14 ॥
ശൈലേംദ്രമിവ ഗംധാഢ്യം ദ്വിതീയം ഗംധമാദനമ് ।
അശോകവനികായാം തു തസ്യാം വാനരപുംഗവഃ ॥ 15 ॥
സ ദദര്ശാവിദൂരസ്ഥം ചൈത്യപ്രാസാദമുച്ഛ്രിതമ് ।
മഥ്യേ സ്തംഭസഹസ്രേണ സ്ഥിതം കൈലാസപാംഡുരമ് ॥ 16 ॥
പ്രവാലകൃതസോപാനം തപ്തകാംചനവേദികമ് ।
മുഷ്ണംതമിവ ചക്ഷൂംഷി ദ്യോതമാനമിവ ശ്രിയാ ॥ 17 ॥
വിമലം പ്രാംശുഭാവത്വാദുല്ലിഖംതമിവാംബരമ് ।
തതോ മലിനസംവീതാം രാക്ഷസീഭിസ്സമാവൃതാമ് ॥ 18 ॥
ഉപവാസകൃശാം ദീനാം നിശ്ശ്വസംതീം പുനഃ പുനഃ ।
ദദര്ശ ശുക്ലപക്ഷാദൌ ചംദ്രരേഖാമിവാമലാമ് ॥ 19 ॥
മംദപ്രഖ്യായമാനേന രൂപേണ രുചിരപ്രഭാമ് ।
പിനദ്ധാം ധൂമജാലേന ശിഖാമിവ വിഭാവസോഃ ॥ 20 ॥
പീതേനൈകേന സംവീതാം ക്ലിഷ്ടേനോത്തമവാസസാ ।
സപംകാമനലംകാരാം വിപദ്മാമിവ പദ്മിനീമ് ॥ 21 ॥
വ്രീഡിതാം ദുഃഖസംതപ്താം പരിമ്ലാനാം തപസ്വിനീമ് ।
ഗ്രഹേണാംഗാരകേണേവ പീഡിതാമിവ രോഹിണീമ് ॥ 22 ॥
അശ്രുപൂര്ണമുഖീം ദീനാം കൃശാമനശനേന ച ।
ശോകധ്യാനപരാം ദീനാം നിത്യം ദുഃഖപരായണാമ് ॥ 23 ॥
പ്രിയം ജനമപശ്യംതീം പശ്യംതീം രാക്ഷസീഗണമ് ।
സ്വഗണേന മൃഗീം ഹീനാം ശ്വഗണാഭിവൃതാമിവ ॥ 24 ॥
നീലനാഗാഭയാ വേണ്യാ ജഘനം ഗതയൈകയാ ।
നീലയാ നീരദാപായേ വനരാജ്യാ മഹീമിവ ॥ 25 ॥
സുഖാര്ഹാം ദുഃഖസംതപ്താം വ്യസനാനാമകോവിദാമ് ।
താം സമീക്ഷ്യ വിശാലാക്ഷീമധികം മലിനാം കൃശാമ് ॥ 26 ॥
തര്കയാമാസ സീതേതി കാരണൈരുപപാദിഭിഃ ।
ഹ്രിയമാണാ തദാ തേന രക്ഷസാ കാമരൂപിണാ ॥ 27 ॥
യഥാരൂപാ ഹി ദൃഷ്ടാ വൈ തഥാരൂപേയമംഗനാ ।
പൂര്ണചംദ്രാനനാം സുഭ്രൂം ചാരുവൃത്തപയോധരാമ് ॥ 28 ॥
കുർവതീം പ്രഭയാദേവീം സർവാ വിതിമിരാ ദിശഃ ।
താം നീലകേശീം ബിംബോഷ്ഠീം സുമധ്യാം സുപ്രതിഷ്ഠിതാമ് ॥ 29 ॥
സീതാം പദ്മപലാശാക്ഷീം മന്മഥസ്യ രതിം യഥാ ।
ഇഷ്ടാം സർവസ്യ ജഗതഃ പൂര്ണചംദ്രപ്രഭാമിവ ॥ 30 ॥
ഭൂമൌ സുതനുമാസീനാം നിയതാമിവ താപസീമ് ।
നിഃശ്വാസബഹുലാം ഭീരും ഭുജഗേംദ്രവധൂമിവ ॥ 31 ॥
ശോകജാലേന മഹതാ വിതതേന ന രാജതീമ് ।
സംസക്താം ധൂമജാലേന ശിഖാമിവ വിഭാവസോഃ ॥ 32 ॥
താം സ്മൃതീമിവ സംദിഗ്ധാമൃദ്ധിം നിപതിതാമിവ ।
വിഹതാമിവ ച ശ്രദ്ധാമാശാം പ്രതിഹതാമിവ ॥ 33 ॥
സോപസര്ഗാം യഥാ സിദ്ധിം ബുദ്ധിം സകലുഷാമിവ ।
അഭൂതേനാപവാദേന കീര്തിം നിപതിതാമിവ ॥ 34 ॥
രാമോപരോധവ്യഥിതാം രക്ഷോഹരണകര്ശിതാമ് ।
അബലാം മൃഗശാബാക്ഷീം വീക്ഷമാണാം തതസ്തതഃ ॥ 35 ॥
ബാഷ്പാംബുപരിപൂര്ണേന കൃഷ്ണവക്രാക്ഷിപക്ഷ്മണാ ।
വദനേനാപ്രസന്നേന നിഃശ്വസംതീം പുനഃ പുനഃ ॥ 36 ॥
മലപംകധരാം ദീനാം മംഡനാര്ഹാമമംഡിതാമ് ।
പ്രഭാം നക്ഷത്രരാജസ്യ കാലമേഘൈരിവാവൃതാമ് ॥ 37 ॥
തസ്യ സംദിദിഹേ ബുദ്ധിര്മുഹുഃ സീതാം നിരീക്ഷ്യ തു ।
ആമ്നായാനാമയോഗേന വിദ്യാം പ്രശിഥിലാമിവ ॥ 38 ॥
ദുഃഖേന ബുബുധേ സീതാം ഹനുമാനനലംകൃതാമ് ।
സംസ്കാരേണ യഥാ ഹീനാം വാചമര്ഥാംതരം ഗതാമ് ॥ 39 ॥
താം സമീക്ഷയ വിശാലാക്ഷീം രാജപുത്രീമനിംദിതാമ് ।
തര്കയാമാസ സീതേതി കാരണൈരുപപാദിഭിഃ ॥ 40 ॥
വൈദേഹ്യാ യാനി ചാംഗേഷു തദാ രാമോഽന്വകീര്തയത് ।
താന്യാഭരണജാലാനി ഗാത്രശോഭീന്യലക്ഷയത് ॥ 41 ॥
സുകൃതൌ കര്ണവേഷ്ടൌ ച ശ്വദംഷ്ട്രൌ ച സുസംസ്ഥിതൌ ।
മണിവിദ്രുമചിത്രാണി ഹസ്തേഷ്വാഭരണാനി ച ॥ 42 ॥
ശ്യാമാനി ചിരയുക്തത്വാത്തഥാ സംസ്ഥാനവംതി ച ।
താന്യൈവേതാനി മന്യേഽഹം യാനി രാമോഽന്വകീര്തയത് ॥ 43 ॥
തത്ര യാന്യവഹീനാനി താന്യഹം നോപലക്ഷയേ ।
യാന്യസ്യാ നാവഹീനാനി താനീമാനി ന സംശയഃ ॥ 44 ॥
പീതം കനകപട്ടാഭം സ്രസ്തം തദ്വസനം ശുഭമ് ।
ഉത്തരീയം നഗാസക്തം തദാ ദൃഷ്ടം പ്ലവംഗമൈഃ ॥ 45 ॥
ഭൂഷണാനി ച മുഖ്യാനി ദൃഷ്ടാനി ധരണീതലേ ।
അനയൈവാപവിദ്ധാനി സ്വനവംതി മഹാംതി ച ॥ 46 ॥
ഇദം ചിരഗൃഹീതത്വാദ്വസനം ക്ലിഷ്ടവത്തരമ് ।
തഥാഽപി നൂനം തദ്വര്ണം തഥാ ശ്രീമദ്യഥേതരത് ॥ 47 ॥
ഇയം കനകവര്ണാംഗീ രാമസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ ।
പ്രണഷ്ടാപി സതീ യാഽസ്യ മനസോ ന പ്രണശ്യതി ॥ 48 ॥
ഇയം സാ യത്കൃതേ രാമശ്ചതുര്ഭിഃ പരിതപ്യതേ ।
കാരുണ്യേനാനൃശംസ്യേന ശോകേന മദനേന ച ॥ 49 ॥
സ്ത്രീ പ്രണഷ്ടേതി കാരുണ്യാദാശ്രിതേത്യാനൃശംസ്യതഃ ।
പത്നീ നഷ്ടേതി ശോകേന പ്രിയേതി മദനേന ച ॥ 50 ॥
അസ്യാ ദേവ്യാ യഥാ രൂപമംഗപ്രത്യംഗസൌഷ്ഠവമ് ।
രാമസ്യ ച യഥാ രൂപം തസ്യേയമസിതേക്ഷണാ ॥ 51 ॥
അസ്യാ ദേവ്യാ മനസ്തസ്മിംസ്തസ്യ ചാസ്യാം പ്രതിഷ്ഠിതമ് ।
തേനേയം സ ച ധര്മാത്മാ മുഹൂര്തമപി ജീവതി ॥ 52 ॥
ദുഷ്കരം കൃതവാന്രാമോ ഹീനോ യദനയാ പ്രഭുഃ ।
ധാരയത്യാത്മനോ ദേഹം ന ശോകേനാവസീദതി ॥ 53 ॥
ദുഷ്കരം കുരുതേ രാമോ യ ഇമാം മത്തകാശിനീമ് ।
സീതാം വിനാ മഹാബാഹുര്മുഹൂര്തമപി ജീവതി ॥ 54 ॥
ഏവം സീതാം തദാ ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷ്ടഃ പവനസംഭവഃ ।
ജഗാമ മനസാ രാമം പ്രശശംസ ച തം പ്രഭുമ് ॥ 55 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുംദരകാംഡേ പംചദശസ്സര്ഗഃ ॥
