śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha pañchatriṃśassargaḥ ।
tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidēhī vānararṣabhāt ।
uvācha vachanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā ॥ 1 ॥
kva tē rāmēṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam ।
vānarāṇāṃ narāṇāṃ cha kathamāsītsamāgamaḥ ॥ 2 ॥
yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya cha vānara ।
tāni bhūyassamāchakṣva na māṃ śōkassamāviśēt ॥ 3 ॥
kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam ।
kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya cha śaṃsa mē ॥ 4 ॥
ēvamuktastu vaidēhyā hanumānmārutātmajaḥ ।
tatō rāmaṃ yathātattvamākhyātumupachakramē ॥ 5 ॥
jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidēhi paripṛchChasi ।
bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya cha ॥ 6 ॥
yāni rāmasya chihnāni lakṣmaṇasya cha yāni vai ।
lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni mē ॥ 7 ॥
rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanōharaḥ ।
rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūtō janakātmajē ॥ 8 ॥
tējasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ ।
bṛhaspatisamō buddhyā yaśasā vāsavōpamaḥ ॥ 9 ॥
rakṣitā jīvalōkasya svajanasyābhirakṣitā ।
rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya cha parantapaḥ ॥ 10 ॥
rāmō bhāmini lōkasya chāturvarṇyasya rakṣitā ।
maryādānāṃ cha lōkasya kartā kārayitā cha saḥ ॥ 11 ॥
archiṣmānarchitō'tyarthaṃ brahmacharyavratē sthitaḥ ।
sādhūnāmupakārajñaḥ prachārajñaścha karmaṇām ॥ 12 ॥
rājavidyāvinītaścha brāhmaṇānāmupāsitā ।
śrutavānśīlasampannō vinītaścha parantapaḥ ॥ 13 ॥
yajurvēdavinītaścha vēdavidbhissupūjitaḥ ।
dhanurvēdē cha vēdēṣu vēdāṅgēṣu cha niṣṭhitaḥ ॥ 14 ॥
vipulāṃsō mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ ।
gūḍhajatrussutāmrākṣō rāmō dēvi janai śśrutaḥ ॥ 15 ॥
dundubhisvananirghōṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān ।
sama ssamavibhaktāṅgō varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ ॥ 16 ॥
tristhirastripralambaścha trisamastriṣu chōnnataḥ ।
tritāmrastriṣu cha snigdhō gambhīrastriṣu nityaśaḥ ॥ 17 ॥
trivalīvāṃstryavanataśchaturvyaṅgastriśīrṣavān ।
chatuṣkalaśchaturlēkhaśchatuṣkiṣkuśchatu ssamaḥ ॥ 18 ॥
chaturdaśasamadvandvaśchaturdaṃṣṭraśchaturgatiḥ ।
mahōṣṭhahanunāsaścha pañchasnigdhō'ṣṭavaṃśavān ॥ 19 ॥
daśapadmō daśabṛhattribhirvyāptō dviśuklavān ।
ṣaḍunnatō navatanustribhirvyāpnōti rāghavaḥ ॥ 20 ॥
satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahē rataḥ ।
dēśakālavibhāgajñassarvalōkapriyaṃvadaḥ ॥ 21 ॥
bhrātā tasya cha dvaimātrassaumitriraparājitaḥ ।
anurāgēṇa rūpēṇa guṇaiśchaiva tathāvidhaḥ ॥ 22 ॥
tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau ।
vichinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau ॥ 23 ॥
tvāmēva mārgamāṇau tau vicharantau vasundharām ।
dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajēnāvarōpitam ॥ 24 ॥
ṛśyamūkasya pṛṣṭhē tu bahupādapasaṅkulē ।
bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam ॥ 25 ॥
vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram ।
paricharyāmahē rājyātpūrvajēnāvarōpitam ॥ 26 ॥
tatastau chīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau ।
ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ dēśamupāgatau ॥ 27 ॥
sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ ।
avaplutō girēstasya śikharaṃ bhayamōhitaḥ ॥ 28 ॥
tatassa śikharē tasminvānarēndrō vyavasthitaḥ ।
tayōssamīpaṃ māmēva prēṣayāmāsa satvaram ॥ 29 ॥
tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavachanātprabhū ।
rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ ॥ 30 ॥
tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau ।
pṛṣṭhamārōpya taṃ dēśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau ॥ 31 ॥
nivēditau cha tattvēna sugrīvāya mahātmanē ।
tayōranyōnyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata ॥ 32 ॥
tatastau prītisampannau harīśvaranarēśvarau ।
parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā ॥ 33 ॥
tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ ।
strīhētōrvālinā bhrātrā nirastamurutējasā ॥ 34 ॥
tatastvannāśajaṃ śōkaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ ।
lakṣmaṇō vānarēndrāya sugrīvāya nyavēdayat ॥ 35 ॥
sa śrutvā vānarēndrastu lakṣmaṇēnēritaṃ vachaḥ ।
tadāsīnniṣprabhō'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān ॥ 36 ॥
tatastvadgātraśōbhīni rakṣasā hriyamāṇayā ।
yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītalē ॥ 37 ॥
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ ।
saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava ॥ 38 ॥
tāni rāmāya dattāni mayaivōpahṛtāni cha ।
svanavantyavakīrṇāni tasminvigatachētasi ॥ 39 ॥
tānyaṅkē darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava ।
tēna dēvaprakāśēna dēvēna paridēvitam ॥ 40 ॥
paśyatastāni rudatastāmyataścha punaḥ punaḥ ।
prādīpayandāśarathēstāni śōkahutāśanam ॥ 41 ॥
śayitaṃ cha chiraṃ tēna duḥkhārtēna mahātmanā ।
mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛchChrādutthāpitaḥ punaḥ ॥ 42 ॥
tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ ।
rāghavassaha saumitrissugrīvē sa nyavēdayat ॥ 43 ॥
sa tavādarśanādāryē rāghavaḥ paritapyatē ।
mahatā jvalatā nityamagninēvāgniparvataḥ ॥ 44 ॥
tvatkṛtē tamanidrā cha śōkaśchintā cha rāghavam ।
tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ ॥ 45 ॥
tavādarśanaśōkēna rāghavaḥ pravichālyatē ।
mahatā bhūmikampēna mahāniva śilōchchayaḥ ॥ 46 ॥
kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni cha ।
charanna ratimāpnōti tvāmapaśyannṛpātmajē ॥ 47 ॥
sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ ।
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmajē ॥ 48 ॥
sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā ।
samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava chānvēṣaṇaṃ tathā ॥ 49 ॥
tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ ।
kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhē nipātitaḥ ॥ 50 ॥
tatō nihatya tarasā rāmō vālinamāhavē ।
sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarōtpatim ॥ 51 ॥
rāmasugrīvayōraikyaṃ dēvyēvaṃ samajāyata ।
hanumantaṃ cha māṃ viddhi tayōrdūtamihāgatam ॥ 52 ॥
svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān ।
tvadarthaṃ prēṣayāmāsa diśō daśa mahābalān ॥ 53 ॥
ādiṣṭā vānarēndrēṇa sugrīvēṇa mahaujasā ।
adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm ॥ 54 ॥
tatastē mārgamāṇā vai sugrīvavachanāturāḥ ।
charanti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanyē cha vānarāḥ ॥ 55 ॥
aṅgadō nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ ।
prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ ॥ 56 ॥
tēṣāṃ nō vipraṇaṣṭānāṃ vindhyē parvatasattamē ।
bhṛśaṃ śōkaparītānāmahōrātragaṇā gatāḥ ॥ 57 ॥
tē vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikramēṇa cha ।
bhayāchcha kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ ॥ 58 ॥
vichitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni cha ।
anāsādya padaṃ dēvyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ ॥ 59 ॥
dṛṣṭvā prāyōpaviṣṭāṃścha sarvānvānarapuṅgavān ।
bhṛśaṃ śōkārṇavē magnaḥ paryadēvayadaṅgadaḥ ॥ 60 ॥
tava nāśaṃ cha vaidēhi vālinaścha vadhaṃ tathā ।
prāyōpavēśamasmākaṃ maraṇaṃ cha jaṭāyuṣaḥ ॥ 61 ॥
tēṣāṃ nasvāmisandēśānnirāśānāṃ mumūrṣatām ।
kāryahētōrivāyātaśśakunirvīryavānmahān ॥ 62 ॥
gṛdhrarājasya sōdaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ ।
śrutvā bhrātṛvadhaṃ kōpādidaṃ vachanamabravīt ॥ 63 ॥
yavīyānkēna mē bhrātā hataḥ kva cha nipātitaḥ ।
ētadākhyātumichChāmi bhavadbhirvānarōttamāḥ ॥ 64 ॥
aṅgadō'kathayattasya janasthānē mahadvadham ।
rakṣasā bhīmarūpēṇa tvāmuddiśya yathātatham ॥ 65 ॥
jaṭāyuṣō vadhaṃ śrutvā duḥkhitassō'ruṇātmajaḥ ।
tvāṃ śaśaṃsa varārōhē vasantīṃ rāvaṇālayē ॥ 66 ॥
tasya tadvachanaṃ śrutvā sampātēḥ prītivardhanam ।
aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam ॥ 67 ॥
vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram ।
tvaddharśanakṛtōtsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ ॥ 68 ॥
aṅgadapramukhāssarvē vēlōpāntamupasthitāḥ ।
chintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ ॥ 69 ॥
athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prēkṣya sīdataḥ ।
vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yōjanānāṃ śataṃ plutaḥ ॥ 70 ॥
laṅkā chāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā ।
rāvaṇaścha mayā dṛṣṭastvaṃ cha śōkapariplutā ॥ 71 ॥
ētattē sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamananditē ।
abhibhāṣasva māṃ dēvi dūtō dāśarathēraham ॥ 72 ॥
taṃ māṃ rāmakṛtōdyōgaṃ tvannimittamihāgatam ।
sugrīvasachivaṃ dēvi buddhyasva pavanātmajam ॥ 73 ॥
kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ।
gurōrārādhanē yuktō lakṣmaṇaścha sulakṣaṇaḥ ॥ 74 ॥
tasya vīryavatō dēvi bhartustava hitē rataḥ ।
ahamēkastu samprāpta ssugrīvavachanādiha ॥ 75 ॥
mayēyamasahāyēna charatā kāmarūpiṇā ।
dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavichayaiṣiṇā ॥ 76 ॥
diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśōchatām ।
apanēṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt ॥ 77 ॥
diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ dēvi sāgaralaṅghanam ।
prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ ॥ 78 ॥
rāghavaścha mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyatē ।
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam ॥ 79 ॥
mālyavānnāma vaidēhi girīṇāmuttamō giriḥ ।
tatō gachChati gōkarṇaṃ parvataṃ kēsarī hariḥ ॥ 80 ॥
sa cha dēvarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ ।
tīrthē nadīpatēḥ puṇyē śambasādanamuddharat ॥ 81 ॥
tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣētrē jātō vātēna maithili ।
hanumāniti vikhyātō lōkē svēnaiva karmaṇā ॥ 82 ॥
viśvāsārthaṃ tu vaidēhi bharturuktā mayā guṇāḥ ।
achirādrāghavō dēvi tvāmitō nayitā'naghē ॥ 83 ॥
ēvaṃ viśvāsitā sītā hētubhiśśōkakarśitā ।
upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagachChati ॥ 84 ॥
atulaṃ cha gatā harṣaṃ praharṣēṇa cha jānakī ।
nētrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumōchānandajaṃ jalam ॥ 85 ॥
chāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatēkṣaṇam ।
aśōbhata viśālākṣyā rāhumukta ivōḍurāṭ ॥ 86 ॥
hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyatē nānyathēti sā ।
athōvācha hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām ॥ 87 ॥
ētattē sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili ।
kiṃ karōmi kathaṃ vā tē rōchatē pratiyāmyaham ॥ 88 ॥
hatē'surē saṃyati śambasādanē kapipravīrēṇa maharṣichōdanāt ।
tatō'smi vāyuprabhavō hi maithili prabhāvatastatpratimaścha vānaraḥ ॥ 89 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē pañchatriṃśassargaḥ ॥