શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
હતાન્મંત્રિસુતાન્ બુદ્ધ્વા વાનરેણ મહાત્મના ।
રાવણસ્સંવૃતાકારશ્ચકાર મતિમુત્તમામ્ ॥ 1 ॥
સ વિરૂપાક્ષયૂપાક્ષૌ દુર્ધરં ચૈવ રાક્ષસમ્ ।
પ્રઘસં ભાસકર્ણં ચ પંચસેનાગ્રનાયકાન્ ॥ 2 ॥
સંદિદેશ દશગ્રીવો વીરાન્નયવિશારદાન્ ।
હનુમદ્ગ્રહણવ્યગ્રાન્વાયુવેગસમાન્યુધિ ॥ 3 ॥
યાત સેનાગ્રગાસ્સર્વે મહાબલપરિગ્રહાઃ ।
સવાજિરથમાતંગાસ્સ કપિશ્શાસ્યતામિતિ ॥ 4 ॥
યત્નૈશ્ચ ખલુ ભાવ્યં સ્યાત્તમાસાદ્ય વનાલયમ્ ।
કર્મ ચાપિ સમાધેયં દેશકાલાવિરોધિનમ્ ॥ 5 ॥
ન હ્યહં તં કપિં મન્યે કર્મણા પ્રતિતર્કયન્ ।
સર્વથા તન્મહદ્ભૂતં મહાબલપરિગ્રહમ્ ॥ 6 ॥
ભવેદિંદ્રેણ વા સૃષ્ટમસ્મદર્થં તપોબલાત્ ।
સનાગયક્ષગંધર્વા દેવાસુરમહર્ષયઃ ॥ 7 ॥
યુષ્માભિસ્સહિતૈસ્સર્વૈર્મયા સહ વિનિર્જિતાઃ ।
તૈરવશ્યં વિધાતવ્યં વ્યલીકં કિંચિદેવ નઃ ॥ 8 ॥
તદેવ નાત્ર સંદેહઃ પ્રસહ્ય પરિગૃહ્યતામ્ ।
નાવમાન્યો ભવદ્ભિશ્ચ હરિર્ધીરપરાક્રમઃ ॥ 9 ॥
દૃષ્ટા હિ હરયઃ પૂર્વં મયા વિપુલવિક્રમાઃ ।
વાલી ચ સહસુગ્રીવો જાંબવાંશ્ચ મહાબલઃ ॥ 10 ॥
નીલસ્સેનાપતિશ્ચૈવ યે ચાન્યે દ્વિવિદાદયઃ ।
નૈવં તેષાં ગતિર્ભીમા ન તેજો ન પરાક્રમઃ ॥ 11 ॥
ન મતિર્ન બલોત્સાહૌ ન રૂપપરિકલ્પનમ્ ।
મહત્સત્ત્વમિદં જ્ઞેયં કપિરૂપં વ્યવસ્થિતમ્ ॥ 12 ॥
પ્રયત્નં મહદાસ્થાય ક્રિયતામસ્ય નિગ્રહઃ ।
કામં લોકાસ્ત્રયસ્સેંદ્રાસ્સસુરાસુરમાનવાઃ ॥ 13 ॥
ભવતામગ્રતઃ સ્થાતું ન પર્યાપ્તા રણાજિરે ।
તથાપિ તુ નયજ્ઞેન જયમાકાંક્ષતા રણે ॥ 14 ॥
આત્મા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નેન યુદ્ધસિદ્ધિર્હિ ચંચલા ।
તે સ્વામિવચનં સર્વે પ્રતિગૃહ્ય મહૌજસઃ ॥ 15 ॥
સમુત્પેતુર્મહાવેગા હુતાશસમતેજસઃ ।
રથૈર્મત્તૈશ્ચ માતંગૈર્વાજિભિશ્ચ મહાજવૈઃ ॥ 16 ॥
શસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્સર્વૈશ્ચોપચિતા બલૈઃ ।
તતસ્તં દદૃશુર્વીરા દીપ્યમાનં મહાકપિમ્ ॥ 17 ॥
રશ્મિમંતમિવોદ્યંતં સ્વતેજોરશ્મિમાલિનમ્ ।
તોરણસ્થં મહોત્સાહં મહાસત્ત્વં મહાબલમ્ ॥ 18 ॥
મહામતિં મહાવેગં મહાકાયં મહાબલમ્ ।
તં સમીક્ષ્યૈવ તે સર્વે દિક્ષુ સર્વાસ્વવસ્થિતાઃ ॥ 19 ॥
તૈ સ્તૈઃ પ્રહરણૈર્ભીમૈરભિપેતુસ્તતસ્તતઃ ।
તસ્ય પંચાયસાસ્તીક્ષ્ણાશ્શિતાઃ પીતમુખાશ્શરાઃ ॥ 20 ॥
શિરસ્યુત્પલપત્રાભા દુર્ધરેણ નિપાતિતાઃ ।
સ તૈઃ પંચભિરાવિદ્ધશ્શરૈશ્શિરસિ વાનરઃ ॥ 21 ॥
ઉત્પપાત નદન્ વ્યોમ્નિ દિશો દશ વિનાદયન્ ।
તતસ્તુ દુર્ધરો વીરસ્સરથસ્સજ્યકાર્મુકઃ ॥ 22 ॥
કિરન્ શરશતૈસ્તીક્ષ્ણૈરભિપેદે મહાબલઃ ।
સ કપિર્વારયામાસ તં વ્યોમ્નિ શરવર્ષિણમ્ ॥ 23 ॥
વૃષ્ટિમંતં પયોદાંતે પયોદમિવ મારુતઃ ।
અર્ધ્યમાનસ્તતસ્તેન દુર્ધરેણાનિલાત્મજઃ ॥ 24 ॥
ચકાર કદનં ભૂયો વ્યવર્ધત ચ વેગવાન્ ।
સ દૂરં સહસોત્પત્ય દુર્ધરસ્ય રથે હરિઃ ॥ 25 ॥
નિપપાત મહાવેગો વિદ્યુદ્રાશિર્ગિરાવિવ ।
તતસ્સ મથિતાષ્ટાશ્વં રથં ભગ્નાક્ષકૂબરમ્ ॥ 26 ॥
વિહાય ન્યપતદ્ભૂમૌ દુર્ધરસ્ત્યક્તજીવિતઃ ।
તં વિરૂપાક્ષયૂપાક્ષૌ દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભુવિ ॥ 27 ॥
સંજાતરોષૌ દુર્ધર્ષાવુત્પેતુરરિંદમૌ ।
સ તાભ્યાં સહસોત્પત્ય વિષ્ઠિતો વિમલેઽંબરે ॥ 28 ॥
મુદ્ગરાભ્યાં મહાબાહુર્વક્ષસ્યભિહતઃ કપિઃ ।
તયોર્વેગવતોર્વેગં વિનિહત્ય મહાબલઃ ॥ 29 ॥
નિપપાત પુનર્ભૂમૌ સુપર્ણસમવિક્રમઃ ।
સ સાલવૃક્ષમાસાદ્ય તમુત્પાટ્ય ચ વાનરઃ ॥ 30 ॥
તાવુભૌ રાક્ષસૌ વીરૌ જઘાન પવનાત્મજઃ ।
તતસ્તાંસ્ત્રીન્હતાન્જ્ઞાત્વા વાનરેણ તરસ્વિના ॥ 31 ॥
અભિપેદે મહાવેગઃ પ્રસહ્ય પ્રઘસો હરિમ્ ।
ભાસકર્ણશ્ચ સંકૃદ્ધશ્શૂલમાદાય વીર્યવાન્ ॥ 32 ॥
એકતઃ કપિશાર્દૂલં યશસ્વિનમવસ્થિતમ્ ।
પટ્ટિસેન શિતાગ્રેણ પ્રઘસઃ પ્રત્યયોધયત્ ॥ 33 ॥
ભાસકર્ણશ્ચ શૂલેન રાક્ષસઃ કપિસત્તમમ્ ।
સ તાભ્યાં વિક્ષતૈર્ગાત્રૈરસૃગ્દિગ્ધતનૂરુહઃ ॥ 34 ॥
અભવદ્વાનરઃ ક્રુદ્ધો બાલસૂર્યસમપ્રભઃ ।
સમુત્પાટ્ય ગિરેશ્શૃંગં સમૃગવ્યાલપાદપમ્ ॥ 35 ॥
જઘાન હનુમાન્ વીરો રાક્ષસૌ કપિકુંજરઃ ।
તતસ્તેષ્વવસન્નેષુ સેનાપતિષુ પંચસુ ॥ 36 ॥
બલં તદવશેષં ચ નાશયામાસ વાનરઃ ।
અશ્વૈરશ્વાન્ ગજૈર્નાગાન્ યોધૈર્યોધાન્ રથૈરથાન્ ॥ 37 ॥
સ કપિર્નાશયામાસ સહસ્રાક્ષ ઇવાસુરાન્ ।
હતૈર્નાગૈશ્ચ તુરગૈર્ભગ્નાક્ષૈશ્ચ મહારથૈઃ ॥ 38 ॥
હતૈશ્ચ રાક્ષસૈર્ભૂમી રુદ્ધમાર્ગા સમંતતઃ ।
તતઃ કપિસ્તાંધ્વજિનીપતીન્ રણે નિહત્ય વીરાન્સબલાન્સવાહનાન્ ।
સમીક્ષ્ય વીરઃ પરિગૃહ્ય તોરણં કૃતક્ષણઃ કાલ ઇવ પ્રજાક્ષયે ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
