View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 5.54 Sundara Kanda - Sarga 54

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha chatuḥpañchāśassargaḥ ।

vīkṣamāṇastatō laṅkāṃ kapiḥ kṛtamanōrathaḥ ॥ 1 ॥

vardhamānasamutsāhaḥ kāryaśēṣamachintayat ।
kinnu khalvavaśiṣṭaṃ mē kartavyamiha sāmpratam ॥ 2 ॥

yadēṣāṃ rakṣasāṃ bhūyaḥ santāpajananaṃ bhavēt ।
vanaṃ tāvatpramathitaṃ prakṛṣṭā rākṣasā hatāḥ ॥ 3 ॥

balaikadēśaḥ kṣapitaśśēṣaṃ durgavināśanam ।
durgē vināśitē karma bhavētsukhapariśramam ।
alpayatnēna kāryē'smin mama syātsaphalaśśramaḥ ॥ 4 ॥

yō hyayaṃ mama lāṅgūlē dīpyatē havyavāhanaḥ ।
asya santarpaṇaṃ nyāyyaṃ kartumēbhirgṛhōttamaiḥ ॥ 5 ॥

tataḥ pradīptalāṅgūlassavidyudiva tōyadaḥ ।
bhavanāgrēṣu laṅkāyā vichachāra mahākapiḥ ॥ 6 ॥

gṛhādgṛhaṃ rākṣasānāmudyānāni cha vānaraḥ ।
vīkṣamāṇō hyasantrastaḥ prāsādāṃścha chachāra saḥ ॥ 7 ॥

avaplutya mahāvēgaḥ prahastasya nivēśanam ।
agniṃ tatra sa nikṣipya śvasanēna samō balī ॥ 8 ॥

tatō'nyatpupluvē vēśma mahāpārśvasya vīryavān ।
mumōcha hanumānagniṃ kālānalaśikhōpamam ॥ 9 ॥

vajradaṃṣṭrasya cha tadā pupluvē sa mahākapiḥ ।
śukasya cha mahātējāssāraṇasya cha dhīmataḥ ॥ 10 ॥

tathā chēndrajitō vēśma dadāha hariyūthapaḥ ।
jambumālē ssumālēścha dadāha bhavanaṃ tataḥ ॥ 11 ॥

raśmikētōścha bhavanaṃ sūryaśatrōstathaiva cha ।
hrasvakarṇasya daṃṣṭrasya rōmaśasya cha rakṣasaḥ ॥ 12 ॥

yuddhōnmattasya mattasya dhvajagrīvasya rakṣasaḥ ।
vidyujjihvasya ghōrasya tathā hastimukhasya cha ॥ 13 ॥

karālasya piśāchasya śōṇitākṣasya chaiva hi ।
kumbhakarṇasya bhavanaṃ makarākṣasya chaiva hi ॥ 14 ॥

yajñaśatrōścha bhavanaṃ brahmaśatrōstathaiva cha ।
narāntakasya kumbhasya nikumbhasya durātmanaḥ ॥ 15 ॥

varjayitvā mahātējā vibhīṣaṇagṛhaṃ prati ।
kramamāṇaḥ kramēṇaiva dadāha haripuṅgavaḥ ॥ 16 ॥

tēṣu tēṣu mahārhēṣu bhavanēṣu mahāyaśāḥ ।
gṛhēṣvṛddhimatāmṛddhiṃ dadāha sa mahākapiḥ ॥ 17 ॥

sarvēṣāṃ samatikramya rākṣasēndrasya vīryavān ।
āsasādātha lakṣmīvān rāvaṇasya nivēśanam ॥ 18 ॥

tatastasmin gṛhē mukhyē nānāratnavibhūṣitē ।
mērumandarasaṅkāśē sarvamaṅgaḻaśōbhitē ॥ 19 ॥

pradīptamagnimutsṛjya lāṅgūlāgrē pratiṣṭhitam ।
nanāda hanumānvīrō yugāntajaladō yathā ॥ 20 ॥

śvasanēna cha saṃyōgādativēgō mahābalaḥ ।
kālāgniriva jajvāla prāvardhata hutāśanaḥ ॥ 21 ॥

pradīptamagniṃ pavanastēṣu vēśmasvachārayat ।
abhūchChvasanasaṃyōgādativēgō hutāśanaḥ ॥ 22 ॥

tāni kāñchanajālāni muktāmaṇimayāni cha ।
bhavanānyavaśīryanta ratnavanti mahānti cha ॥ 23 ॥

sañjajñē tumulaśśabdō rākṣasānāṃ pradhāvatām ।
svagṛhasya paritrāṇē bhagnōtsāhōrjitaśriyām ॥ 24 ॥

nūnamēṣō'gnirāyātaḥ kapirūpēṇa hā iti ।
krandantyassahasā pētuḥ stanandhayadharāḥ striyaḥ ॥ 25 ॥

kāśchidagniparītēbhyō harmēbhyō muktamūrdhajāḥ ।
patantyō rējirē'bhrēbhyassaudāmanya ivāmbarāt ॥ 26 ॥

vajravidrumavaidūryamuktārajatasaṃhitān ।
vichitrānbhavanāddhātūn syandamānāndadarśa saḥ ॥ 27 ॥

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ tṛṇānāṃ cha yathā tathā ।
hanūmān rākṣasēndāṇāṃ viśastānāṃ na tṛpyati ॥ 28 ॥

kvachitkiṃśukasaṅkāśāḥ kvachichChālmalisannibhāḥ ॥ 29 ॥

kvachitkuṅkumasaṅkāśāśśikhā vahnēśchakāśirē ।
hanūmatā vēgavatā vānarēṇa mahātmanā ।
laṅkāpuraṃ pradagdhaṃ tadrudrēṇa tripuraṃ yathā ॥ 30 ॥

tatastu laṅkāpuraparvatāgrē samutthitō bhīmaparākramō'gniḥ ।
prasārya chūḍāvalayaṃ pradīptō hanūmatā vēgavatā visṛṣṭaḥ ॥ 31 ॥

yugāntakālānalatulyavēga ssamārutō'gnirvavṛdhē divispṛk ।
vidhūmaraśmirbhavanēṣu saktō rakṣaśśarīrājyasamarpatārchiḥ ॥ 32 ॥

ādityakōṭīsadṛśassutējā laṅkāṃ samastāṃ parivārya tiṣṭhan ।
śabdairanēkairaśaniprarūḍhairbhindannivāṇḍaṃ prababhau mahāgniḥ ॥ 33 ॥

tatrāmbarādagniratipravṛddhō rūkṣaprabhaḥ kiṃśukapuṣpachūḍaḥ ।
nirvāṇadhūmākularājayaścha nīlōtpalābhāḥ prachakāśirē'bhrāḥ ॥ 34 ॥

vajrī mahēndrastridaśēśvarō vā sākṣādyamō vā varuṇō'nilō vā ।
rudrō'gnirarkō dhanadaścha sōmō na vānarō'yaṃ svayamēva kālaḥ ॥ 35 ॥

kiṃ brahmaṇassarvapitāmahasya sarvasya dhātuśchaturānanasya ।
ihā''gatō vānararūpadhārī rakṣōpasaṃhārakaraḥ prakōpaḥ ॥ 36 ॥

kiṃ vaiṣṇavaṃ vā kapirūpamētya rakṣōvināśāya paraṃ sutējaḥ ।
anantamavyaktamachintyamēkaṃ svamāyayā sāmpratamāgataṃ vā ॥ 37 ॥

ityēvamūchurbahavō viśiṣṭā rakṣōgaṇāstatra samētya sarvē ।
saprāṇisaṅghāṃ sagṛhāṃ savṛkṣāṃ dagdhāṃ purīṃ tāṃ sahasā samīkṣya ॥ 38 ॥

tatastu laṅkā sahasā pradagdhā sarākṣasā sāśvarathā sanāgā ।
sapakṣisaṅghā samṛgā savṛkṣā rurōda dīnā tumulaṃ saśabdam ॥ 39 ॥

hā tāta hā putraka kānta mitra hā jīvitaṃ bhōgayutaṃ supuṇyam ।
rakṣōbhirēvaṃ bahudhā bruvadbhi śśabdaḥ kṛtō ghōratarassubhīmaḥ ॥ 40 ॥

hutāśanajvālasamāvṛtā sā hatapravīrā parivṛttayōdhā hanūmataḥ krōdhabalābhibhūtā babhūva śāpōpahatēva laṅkā ॥ 41 ॥

sa sambhramatrastaviṣaṇṇarākṣasāṃ samujjvalajjvālahutāśanāṅkitām ।
dadarśa laṅkāṃ hanumānmahāmanāḥ svayambhūkōpōpahatāmivāvanim ॥ 42 ॥

bhaṅktvā vanaṃ pādaparatnasaṅkulaṃ hatvā tu rakṣāṃsi mahānti saṃyugē ।
dagdhvā purīṃ tāṃ gṛharatnamālinīṃ tasthau hanūmānpavanātmajaḥ kapiḥ ॥ 43 ॥

trikūṭaśṛṅgāgratalē vichitrē pratiṣṭhitō vānararājasiṃhaḥ ।
pradīptalāṅgūlakṛtārchimālī vyarājatā''ditya ivāṃśumālī ॥ 44 ॥

sa rākṣasāṃstānsubahūṃścha hatvā vanaṃ cha bhaṅktvā bahupādapaṃ tat ।
visṛjya rakṣōbhavanēṣu chāgniṃ jagāma rāmaṃ manasā mahātmā ॥ 45 ॥

tatastu taṃ vānaravīramukhyaṃ mahābalaṃ mārutatulyavēgam ।
mahāmatiṃ vāyusutaṃ variṣṭhaṃ pratuṣṭuvurdēvagaṇāścha sarvē ॥ 46 ॥

bhaṅktvā vanaṃ mahātējā hatvā rakṣāṃsi saṃyugē ।
dagdhvā laṅkāpurīṃ ramyāṃ rarāja sa mahākapiḥ ॥ 47 ॥

tatra dēvāssagandharvāssiddhāścha paramarṣayaḥ ।
dṛṣṭvā laṅkāṃ pradagdhāṃ tāṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ ॥ 48 ॥

taṃ dṛṣṭvā vānaraśrēṣṭhaṃ hanumantaṃ mahākapim ।
kālāgniriti sañchintya sarvabhūtāni tatrasuḥ ॥ 49 ॥

dēvāścha sarvē munipuṅgavāścha gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ ।
bhūtāni sarvāṇi mahānti tatra jagmuḥ parāṃ prītimatulyarūpām ॥ 50 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē chatuḥpañchāśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: