શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ ચતુઃપંચાશસ્સર્ગઃ ।
વીક્ષમાણસ્તતો લંકાં કપિઃ કૃતમનોરથઃ ॥ 1 ॥
વર્ધમાનસમુત્સાહઃ કાર્યશેષમચિંતયત્ ।
કિન્નુ ખલ્વવશિષ્ટં મે કર્તવ્યમિહ સાંપ્રતમ્ ॥ 2 ॥
યદેષાં રક્ષસાં ભૂયઃ સંતાપજનનં ભવેત્ ।
વનં તાવત્પ્રમથિતં પ્રકૃષ્ટા રાક્ષસા હતાઃ ॥ 3 ॥
બલૈકદેશઃ ક્ષપિતશ્શેષં દુર્ગવિનાશનમ્ ।
દુર્ગે વિનાશિતે કર્મ ભવેત્સુખપરિશ્રમમ્ ।
અલ્પયત્નેન કાર્યેઽસ્મિન્ મમ સ્યાત્સફલશ્શ્રમઃ ॥ 4 ॥
યો હ્યયં મમ લાંગૂલે દીપ્યતે હવ્યવાહનઃ ।
અસ્ય સંતર્પણં ન્યાય્યં કર્તુમેભિર્ગૃહોત્તમૈઃ ॥ 5 ॥
તતઃ પ્રદીપ્તલાંગૂલસ્સવિદ્યુદિવ તોયદઃ ।
ભવનાગ્રેષુ લંકાયા વિચચાર મહાકપિઃ ॥ 6 ॥
ગૃહાદ્ગૃહં રાક્ષસાનામુદ્યાનાનિ ચ વાનરઃ ।
વીક્ષમાણો હ્યસંત્રસ્તઃ પ્રાસાદાંશ્ચ ચચાર સઃ ॥ 7 ॥
અવપ્લુત્ય મહાવેગઃ પ્રહસ્તસ્ય નિવેશનમ્ ।
અગ્નિં તત્ર સ નિક્ષિપ્ય શ્વસનેન સમો બલી ॥ 8 ॥
તતોઽન્યત્પુપ્લુવે વેશ્મ મહાપાર્શ્વસ્ય વીર્યવાન્ ।
મુમોચ હનુમાનગ્નિં કાલાનલશિખોપમમ્ ॥ 9 ॥
વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય ચ તદા પુપ્લુવે સ મહાકપિઃ ।
શુકસ્ય ચ મહાતેજાસ્સારણસ્ય ચ ધીમતઃ ॥ 10 ॥
તથા ચેંદ્રજિતો વેશ્મ દદાહ હરિયૂથપઃ ।
જંબુમાલે સ્સુમાલેશ્ચ દદાહ ભવનં તતઃ ॥ 11 ॥
રશ્મિકેતોશ્ચ ભવનં સૂર્યશત્રોસ્તથૈવ ચ ।
હ્રસ્વકર્ણસ્ય દંષ્ટ્રસ્ય રોમશસ્ય ચ રક્ષસઃ ॥ 12 ॥
યુદ્ધોન્મત્તસ્ય મત્તસ્ય ધ્વજગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ ।
વિદ્યુજ્જિહ્વસ્ય ઘોરસ્ય તથા હસ્તિમુખસ્ય ચ ॥ 13 ॥
કરાલસ્ય પિશાચસ્ય શોણિતાક્ષસ્ય ચૈવ હિ ।
કુંભકર્ણસ્ય ભવનં મકરાક્ષસ્ય ચૈવ હિ ॥ 14 ॥
યજ્ઞશત્રોશ્ચ ભવનં બ્રહ્મશત્રોસ્તથૈવ ચ ।
નરાંતકસ્ય કુંભસ્ય નિકુંભસ્ય દુરાત્મનઃ ॥ 15 ॥
વર્જયિત્વા મહાતેજા વિભીષણગૃહં પ્રતિ ।
ક્રમમાણઃ ક્રમેણૈવ દદાહ હરિપુંગવઃ ॥ 16 ॥
તેષુ તેષુ મહાર્હેષુ ભવનેષુ મહાયશાઃ ।
ગૃહેષ્વૃદ્ધિમતામૃદ્ધિં દદાહ સ મહાકપિઃ ॥ 17 ॥
સર્વેષાં સમતિક્રમ્ય રાક્ષસેંદ્રસ્ય વીર્યવાન્ ।
આસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાવણસ્ય નિવેશનમ્ ॥ 18 ॥
તતસ્તસ્મિન્ ગૃહે મુખ્યે નાનારત્નવિભૂષિતે ।
મેરુમંદરસંકાશે સર્વમંગળશોભિતે ॥ 19 ॥
પ્રદીપ્તમગ્નિમુત્સૃજ્ય લાંગૂલાગ્રે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
નનાદ હનુમાન્વીરો યુગાંતજલદો યથા ॥ 20 ॥
શ્વસનેન ચ સંયોગાદતિવેગો મહાબલઃ ।
કાલાગ્નિરિવ જજ્વાલ પ્રાવર્ધત હુતાશનઃ ॥ 21 ॥
પ્રદીપ્તમગ્નિં પવનસ્તેષુ વેશ્મસ્વચારયત્ ।
અભૂચ્છ્વસનસંયોગાદતિવેગો હુતાશનઃ ॥ 22 ॥
તાનિ કાંચનજાલાનિ મુક્તામણિમયાનિ ચ ।
ભવનાન્યવશીર્યંત રત્નવંતિ મહાંતિ ચ ॥ 23 ॥
સંજજ્ઞે તુમુલશ્શબ્દો રાક્ષસાનાં પ્રધાવતામ્ ।
સ્વગૃહસ્ય પરિત્રાણે ભગ્નોત્સાહોર્જિતશ્રિયામ્ ॥ 24 ॥
નૂનમેષોઽગ્નિરાયાતઃ કપિરૂપેણ હા ઇતિ ।
ક્રંદંત્યસ્સહસા પેતુઃ સ્તનંધયધરાઃ સ્ત્રિયઃ ॥ 25 ॥
કાશ્ચિદગ્નિપરીતેભ્યો હર્મેભ્યો મુક્તમૂર્ધજાઃ ।
પતંત્યો રેજિરેઽભ્રેભ્યસ્સૌદામન્ય ઇવાંબરાત્ ॥ 26 ॥
વજ્રવિદ્રુમવૈદૂર્યમુક્તારજતસંહિતાન્ ।
વિચિત્રાન્ભવનાદ્ધાતૂન્ સ્યંદમાનાંદદર્શ સઃ ॥ 27 ॥
નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં તૃણાનાં ચ યથા તથા ।
હનૂમાન્ રાક્ષસેંદાણાં વિશસ્તાનાં ન તૃપ્યતિ ॥ 28 ॥
ક્વચિત્કિંશુકસંકાશાઃ ક્વચિચ્છાલ્મલિસન્નિભાઃ ॥ 29 ॥
ક્વચિત્કુંકુમસંકાશાશ્શિખા વહ્નેશ્ચકાશિરે ।
હનૂમતા વેગવતા વાનરેણ મહાત્મના ।
લંકાપુરં પ્રદગ્ધં તદ્રુદ્રેણ ત્રિપુરં યથા ॥ 30 ॥
તતસ્તુ લંકાપુરપર્વતાગ્રે સમુત્થિતો ભીમપરાક્રમોઽગ્નિઃ ।
પ્રસાર્ય ચૂડાવલયં પ્રદીપ્તો હનૂમતા વેગવતા વિસૃષ્ટઃ ॥ 31 ॥
યુગાંતકાલાનલતુલ્યવેગ સ્સમારુતોઽગ્નિર્વવૃધે દિવિસ્પૃક્ ।
વિધૂમરશ્મિર્ભવનેષુ સક્તો રક્ષશ્શરીરાજ્યસમર્પતાર્ચિઃ ॥ 32 ॥
આદિત્યકોટીસદૃશસ્સુતેજા લંકાં સમસ્તાં પરિવાર્ય તિષ્ઠન્ ।
શબ્દૈરનેકૈરશનિપ્રરૂઢૈર્ભિંદન્નિવાંડં પ્રબભૌ મહાગ્નિઃ ॥ 33 ॥
તત્રાંબરાદગ્નિરતિપ્રવૃદ્ધો રૂક્ષપ્રભઃ કિંશુકપુષ્પચૂડઃ ।
નિર્વાણધૂમાકુલરાજયશ્ચ નીલોત્પલાભાઃ પ્રચકાશિરેઽભ્રાઃ ॥ 34 ॥
વજ્રી મહેંદ્રસ્ત્રિદશેશ્વરો વા સાક્ષાદ્યમો વા વરુણોઽનિલો વા ।
રુદ્રોઽગ્નિરર્કો ધનદશ્ચ સોમો ન વાનરોઽયં સ્વયમેવ કાલઃ ॥ 35 ॥
કિં બ્રહ્મણસ્સર્વપિતામહસ્ય સર્વસ્ય ધાતુશ્ચતુરાનનસ્ય ।
ઇહાઽઽગતો વાનરરૂપધારી રક્ષોપસંહારકરઃ પ્રકોપઃ ॥ 36 ॥
કિં વૈષ્ણવં વા કપિરૂપમેત્ય રક્ષોવિનાશાય પરં સુતેજઃ ।
અનંતમવ્યક્તમચિંત્યમેકં સ્વમાયયા સાંપ્રતમાગતં વા ॥ 37 ॥
ઇત્યેવમૂચુર્બહવો વિશિષ્ટા રક્ષોગણાસ્તત્ર સમેત્ય સર્વે ।
સપ્રાણિસંઘાં સગૃહાં સવૃક્ષાં દગ્ધાં પુરીં તાં સહસા સમીક્ષ્ય ॥ 38 ॥
તતસ્તુ લંકા સહસા પ્રદગ્ધા સરાક્ષસા સાશ્વરથા સનાગા ।
સપક્ષિસંઘા સમૃગા સવૃક્ષા રુરોદ દીના તુમુલં સશબ્દમ્ ॥ 39 ॥
હા તાત હા પુત્રક કાંત મિત્ર હા જીવિતં ભોગયુતં સુપુણ્યમ્ ।
રક્ષોભિરેવં બહુધા બ્રુવદ્ભિ શ્શબ્દઃ કૃતો ઘોરતરસ્સુભીમઃ ॥ 40 ॥
હુતાશનજ્વાલસમાવૃતા સા હતપ્રવીરા પરિવૃત્તયોધા હનૂમતઃ ક્રોધબલાભિભૂતા બભૂવ શાપોપહતેવ લંકા ॥ 41 ॥
સ સંભ્રમત્રસ્તવિષણ્ણરાક્ષસાં સમુજ્જ્વલજ્જ્વાલહુતાશનાંકિતામ્ ।
દદર્શ લંકાં હનુમાન્મહામનાઃ સ્વયંભૂકોપોપહતામિવાવનિમ્ ॥ 42 ॥
ભંક્ત્વા વનં પાદપરત્નસંકુલં હત્વા તુ રક્ષાંસિ મહાંતિ સંયુગે ।
દગ્ધ્વા પુરીં તાં ગૃહરત્નમાલિનીં તસ્થૌ હનૂમાન્પવનાત્મજઃ કપિઃ ॥ 43 ॥
ત્રિકૂટશૃંગાગ્રતલે વિચિત્રે પ્રતિષ્ઠિતો વાનરરાજસિંહઃ ।
પ્રદીપ્તલાંગૂલકૃતાર્ચિમાલી વ્યરાજતાઽઽદિત્ય ઇવાંશુમાલી ॥ 44 ॥
સ રાક્ષસાંસ્તાન્સુબહૂંશ્ચ હત્વા વનં ચ ભંક્ત્વા બહુપાદપં તત્ ।
વિસૃજ્ય રક્ષોભવનેષુ ચાગ્નિં જગામ રામં મનસા મહાત્મા ॥ 45 ॥
તતસ્તુ તં વાનરવીરમુખ્યં મહાબલં મારુતતુલ્યવેગમ્ ।
મહામતિં વાયુસુતં વરિષ્ઠં પ્રતુષ્ટુવુર્દેવગણાશ્ચ સર્વે ॥ 46 ॥
ભંક્ત્વા વનં મહાતેજા હત્વા રક્ષાંસિ સંયુગે ।
દગ્ધ્વા લંકાપુરીં રમ્યાં રરાજ સ મહાકપિઃ ॥ 47 ॥
તત્ર દેવાસ્સગંધર્વાસ્સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।
દૃષ્ટ્વા લંકાં પ્રદગ્ધાં તાં વિસ્મયં પરમં ગતાઃ ॥ 48 ॥
તં દૃષ્ટ્વા વાનરશ્રેષ્ઠં હનુમંતં મહાકપિમ્ ।
કાલાગ્નિરિતિ સંચિંત્ય સર્વભૂતાનિ તત્રસુઃ ॥ 49 ॥
દેવાશ્ચ સર્વે મુનિપુંગવાશ્ચ ગંધર્વવિદ્યાધરનાગયક્ષાઃ ।
ભૂતાનિ સર્વાણિ મહાંતિ તત્ર જગ્મુઃ પરાં પ્રીતિમતુલ્યરૂપામ્ ॥ 50 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે ચતુઃપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
