śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha aṣṭapañchāśassargaḥ ।
tatastasya girēḥ śṛṅgē mahēndrasya mahābalāḥ ।
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayō jagmuruttamām ॥ 1 ॥
taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim ।
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛchChadanilātmajam ॥ 2 ॥
kathaṃ dṛṣṭā tvayā dēvī kathaṃ vā tatra vartatē ।
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ ॥ 3 ॥
tattvatassarvamētannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākapē ।
śrutārthāśchintayiṣyāmō bhūyaḥ kāryaviniśchayam ॥ 4 ॥
yaśchārthastattra vaktavyō gatairasmābhirātmavān ।
rakṣitavyaṃ cha yattatra tadbhavānvyākarōtu naḥ ॥ 5 ॥
sa niyuktastatastēna samprahṛṣṭatanūruhaḥ ।
praṇamya śirasā dēvyai sītāyai pratyabhāṣata ॥ 6 ॥
pratyakṣamēva bhavatāṃ mahēndrāgrātkhāmāplutaḥ ।
udadhērdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ ॥ 7 ॥
gachChataścha hi mē ghōraṃ vighnarūpamivābhavat ।
kāñchanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanōharam ॥ 8 ॥
sthitaṃ pandhānamāvṛtya mēnē vighnaṃ cha taṃ nagam ।
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñchanaṃ nagasattamam ॥ 9 ॥
kṛtā mē manasā buddhirbhēttavyō'yaṃ mayēti cha ।
prahataṃ cha mayā tasya lāṅgūlēna mahāgirēḥ ॥ 10 ॥
śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā ।
vyavasāyaṃ cha taṃ buddhvā sa hōvācha mahāgiriḥ ॥ 11 ॥
puttrēti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva ।
pitṛvyaṃ chāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ ॥ 12 ॥
mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahōdadhau ।
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatōttamāḥ ॥ 13 ॥
Chandataḥ pṛthivīṃ chērurbādhamānāḥ samantataḥ ।
śrutvā nagānāṃ charitaṃ mahēndraḥ pākaśāsanaḥ ॥ 14 ॥
chichChēda bhagavān pakṣānvajrēṇaiṣāṃ sahasraśaḥ ।
ahaṃ tu mōkṣitastasmāttava pitrā mahātmanā ॥ 15 ॥
mārutēna tadā vatsa prakṣiptō'smi mahārṇavē ।
rāmasya cha mayā sāhyē vartitavyamarindama ॥ 16 ॥
rāmō dharmabhṛtāṃ śrēṣṭhō mahēndrasamavikramaḥ ।
ētachChrutvā vachastasya mainākasya mahātmanaḥ ॥ 17 ॥
kāryamāvēdya tu girērudyataṃ cha manō mama ।
tēna chāhamanujñātō mainākēna mahātmanā ॥ 18 ॥
sa chāpyantarhitaḥ śailō mānuṣēṇa vapuṣmatā ।
śarīrēṇa mahāśailaḥ śailēna cha mahōdadhau ॥ 19 ॥
uttamaṃ javamāsthāya śēṣaṃ panthānamāsthitaḥ ।
tatō'haṃ suchiraṃ kālaṃ vēgēnābhyāgamaṃ pathi ॥ 20 ॥
tataḥ paśyāmyahaṃ dēvīṃ surasāṃ nāgamātaram ।
samudramadhyē sā dēvī vachanaṃ māmabhāṣata ॥ 21 ॥
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama ।
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ chirasya mē ॥ 22 ॥
ēvamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ ।
vivarṇavadanō bhūtvā vākyaṃ chēdamudīrayam ॥ 23 ॥
rāmō dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭō daṇḍakāvanam ।
lakṣmaṇēna saha bhrātrā sītayā cha parantapaḥ ॥ 24 ॥
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇēna durātmanā ।
tasyā ssaṅkāśaṃ dūtō'haṃ gamiṣyē rāmaśāsanāt ॥ 25 ॥
kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣayē satī ।
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ chākliṣṭakāriṇam ॥ 26 ॥
āgamiṣyāmi tē vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇōmi tē ।
ēvamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī ॥ 27 ॥
abravīnnātivartēta kaśchidēṣa varō mama ।
ēvamuktassurasayā daśayōjanamāyataḥ ॥ 28 ॥
tatōrthaguṇavistārō babhūvāhaṃ kṣaṇēna tu ।
matpramāṇānurūpaṃ cha vyāditaṃ cha mukhaṃ tayā ॥ 29 ॥
taddṛṣṭvā vyāditaṃ chāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ ।
tasminmuhūrtē cha punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ ॥ 30 ॥
abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgatō'haṃ tataḥ kṣaṇāt ।
abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa māṃ punaḥ ॥ 31 ॥
arthasiddhyai hariśrēṣṭha gachCha saumya yathāsukham ।
samānaya cha vaidēhīṃ rāghavēṇa mahātmanā ॥ 32 ॥
sukhī bhava mahābāhō prītā'smi tava vānara ।
tatō'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ ॥ 33 ॥
tatō'ntarikṣaṃ vipulaṃ plutō'haṃ garuḍō yathā ।
Chāyā mē nigṛhītā cha na cha paśyāmi kiñchana ॥ 34 ॥
sō'haṃ vihatavēgastu diśō daśa vilōkayan ।
na kiñchittatra paśyāmi yēna mē'pahṛtā gatiḥ ॥ 35 ॥
tatō mē buddhirutpannā kinnāma gaganē mama ।
īdṛśō vighna utpannō rūpaṃ yatra na dṛśyatē ॥ 36 ॥
adhōbhāgēna mē dṛṣṭi śśōchatā pātitā mayā ।
tatō'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salilēśayām ॥ 37 ॥
prahasya cha mahānādamuktō'haṃ bhīmayā tayā ।
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśōbhanam ॥ 38 ॥
kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamēpsitaḥ ।
bhakṣaḥ prīṇaya mē dēhaṃ chiramāhāravarjitam ॥ 39 ॥
bāḍhamityēva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ ।
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam ॥ 40 ॥
tasyāśchāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhatē mama bhakṣaṇē ।
na cha māṃ sādhu bubudhē mama vā vikṛtaṃ kṛtam ॥ 41 ॥
tatō'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt ।
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam ॥ 42 ॥
sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi ।
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī ॥ 43 ॥
śṛṇōmi khagatānāṃ cha siddhānāṃ chāraṇaissaha ।
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā ॥ 44 ॥
tāṃ hatvā punarēvāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran ।
gatvā chāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam ॥ 45 ॥
dakṣiṇaṃ tīramudadhērlaṅkā yatra cha sā purī ।
astaṃ dinakarē yātē rakṣasāṃ nilayaṃ puram ॥ 46 ॥
praviṣṭō'hamavijñātō rakṣōbhirbhīmavikramaiḥ ।
tatra praviśataśchāpi kalpāntaghanasannibhā ॥ 47 ॥
aṭṭahāsaṃ vimuñchantī nārī kāpyutthitā puraḥ ।
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśirōruhām ॥ 48 ॥
savyamuṣṭiprahārēṇa parājitya subhairavām ।
pradōṣakālē praviśaṃ bhītayā'haṃ tayōditaḥ ॥ 49 ॥
ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikramēṇa tē ।
yasmāttasmādvijētāsi sarvarakṣāṃsyaśēṣataḥ ॥ 50 ॥
tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vichinvan janakātmajām ।
rāvaṇāntaḥpuragatō na chāpaśyaṃ sumadhyamām ॥ 51 ॥
tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya nivēśanē ।
śōkasāgaramāsādya na pāramupalakṣayē ॥ 52 ॥
śōchatā cha mayā dṛṣṭaṃ prākārēṇa samāvṛtam ।
kāñchanēna vikṛṣṭēna gṛhōpavanamuttamam ॥ 53 ॥
sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam ।
aśōkavanikāmadhyē śiṃśupāpādapō mahān ॥ 54 ॥
tamāruhya cha paśyāmi kāñchanaṃ kadalīvanam ।
adūrē śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm ॥ 55 ॥
śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām ।
tadēkavāsassaṃvītāṃ rajōdhvastaśirōruhām ॥ 56 ॥
śōkasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhitē sthitām ।
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām ॥ 57 ॥
māṃsaśōṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva ।
sā mayā rākṣasīmadhyē tarjyamānā muhurmuhuḥ ॥ 58 ॥
ēkavēṇīdharā dīnā bhartṛchintāparāyaṇā ।
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgamē ॥ 59 ॥
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniśchayā ।
kathañchinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā ॥ 60 ॥
tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm ।
tatraiva śiṃśupāvṛkṣē paśyannahamavasthitaḥ ॥ 61 ॥
tatō halahalāśabdaṃ kāñchīnūpuramiśritam ।
śṛṇōmyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya nivēśanē ॥ 62 ॥
tatō'haṃ paramōdvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam ।
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣē pakṣīva gahanē sthitaḥ ॥ 63 ॥
tatō rāvaṇadārāścha rāvaṇaścha mahābalaḥ ।
taṃ dēśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā ॥ 64 ॥
taṃ dṛṣṭvātha varārōhā sītā rakṣōgaṇēśvaram ।
saṅkuchyōrūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya cha ॥ 65 ॥
vitrastāṃ paramōdvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ ।
trāṇaṃ kiñchidapaśyantīṃ vēpamānāṃ tapasvinīm ॥ 66 ॥
tāmuvācha daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām ।
avākchirāḥ prapatitō bahumanyasva māmiti ॥ 67 ॥
yadi chēttvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvitē ।
dvau māsāvantaraṃ sītē pāsyāmi rudhiraṃ tava ॥ 68 ॥
ētachChrutvā vachastasya rāvaṇasya durātmanaḥ ।
uvācha paramakruddhā sītā vachanamuttamam ॥ 69 ॥
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatējasaḥ ।
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya cha ॥ 70 ॥
avāchyaṃ vadatō jihvā kathaṃ na patitā tava ।
kiñchidvīryaṃ tavānārya yō māṃ bharturasannidhau ॥ 71 ॥
apahṛtyā''gataḥ pāpa tē nādṛṣṭō mahātmanā ।
na tvaṃ rāmasya sadṛśō dāsyē'pyasya na yujyasē ॥ 72 ॥
yajñīya ssatyavādī cha raṇaślāghī cha rāghavaḥ ।
jānakyā paruṣaṃ vākyamēvamuktō daśānanaḥ ॥ 73 ॥
jajvāla sahasā kōpāchchitāstha iva pāvakaḥ ।
vivṛtya nayanē krūrē muṣṭimudyamya dakṣiṇam ॥ 74 ॥
maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā ।
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ ॥ 75 ॥
varā mandōdarī nāma tayā sa pratiṣēdhitaḥ ।
uktaścha madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ ॥ 76 ॥
sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahēndrasamavikramaḥ ।
dēvagandharvakanyābhiryakṣakanyābhirēva cha ॥ 77 ॥
sārdhaṃ prabhō ramasvēha sītayā kiṃ kariṣyasi ।
tatastābhissamētābhirnārībhissa mahābalaḥ ॥ 78 ॥
prasādya sahasā nītō bhavanaṃ svaṃ niśācharaḥ ।
yātē tasmin daśagrīvē rākṣasyō vikṛtānanāḥ ॥ 79 ॥
sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ ।
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī ॥ 80 ॥
garjitaṃ cha tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam ।
vṛthāgarjitaniśchēṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ ॥ 81 ॥
rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat ।
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ ॥ 82 ॥
parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ ।
tāsu chaiva prasuptāsu sītā bhartṛhitē ratā ॥ 83 ॥
vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśōcha suduḥkhitā ।
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt ॥ 84 ॥
ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati ।
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya cha ॥ 85 ॥
svapnō hyadya mayā dṛṣṭō dāruṇō rōmaharṣaṇaḥ ।
rakṣasāṃ cha vināśāya bharturasyā jayāya cha ॥ 86 ॥
alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam ।
abhiyāchāma vaidēhīmētaddhi mama rōchatē ॥ 87 ॥
yasyā hyēvaṃvidhassvapnō duḥkhitāyāḥ pradṛśyatē ।
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnōtyanuttamam ॥ 88 ॥
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā ।
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā ॥ 89 ॥
avōchadyadi tattathyaṃ bhavēyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ ।
tāṃ chāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām ।
chintayāmāsa vikrāntō na cha mē nirvṛtaṃ manaḥ ॥ 90 ॥
sambhāṣaṇārthaṃ cha mayā jānakyāśchintitō vidhiḥ ॥ 91 ॥
ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tatō mama puraskṛtaḥ ।
śrutvā tu gaditāṃ vāchaṃ rājarṣigaṇapūjitām ॥ 92 ॥
pratyabhāṣata māṃ dēvī bāṣpaiḥ pihitalōchanā ।
kastvaṃ kēna kathaṃ chēha prāptō vānarapuṅgavaḥ ॥ 93 ॥
kā cha rāmēṇa tē prītistanmē śaṃsitumarhasi ।
tasyāstadvachanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vachaḥ ॥ 94 ॥
dēvi rāmasya bhartustē sahāyō bhīmavikramaḥ ।
sugrīvō nāma vikrāntō vānarēndrō mahābalaḥ ॥ 95 ॥
tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam ।
bhartrāhaṃ prēṣitastubhyaṃ rāmēṇākliṣṭakarmaṇā ॥ 96 ॥
idaṃ cha puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam ।
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini ॥ 97 ॥
tadichChāmi tvayā''jñaptaṃ dēvi kiṃ karavāṇyaham ।
rāmalakṣmaṇayōḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram ॥ 98 ॥
ētachChrutvā viditvā cha sītā janakanandinī ।
āharāvaṇamutsādya rāghavō māṃ nayatviti ॥ 99 ॥
praṇamya śirasā dēvīṃ mahamāryāmaninditām ।
rāghavasya manōhlādamabhijñānamayāchiṣam ॥ 100 ॥
atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ ।
maṇiryēna mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyatē ॥ 101 ॥
ityuktvā tu varārōhā maṇipravaramadbhutam ।
prāyachChatparamōdvignā vāchā māṃ sandidēśaha ॥ 102 ॥
tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ ।
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ ॥ 103 ॥
uktō'haṃ punarēvēdaṃ niśchitya manasā tayā ।
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghavē ॥ 104 ॥
yathā śrutvaiva na chirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau ।
sugrīvasahitau vīrāvupēyātāṃ tathā kuru ॥ 105 ॥
yadyanyathā bhavēdētaddvau māsau jīvitaṃ mama ।
na māṃ drakṣyati kākutsthō mriyē sāhamanāthavat ॥ 106 ॥
tachChrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krōdhō māmabhyavartata ।
uttaraṃ cha mayā dṛṣṭaṃ kāryaśēṣamanantaram ॥ 107 ॥
tatō'vardhata mē kāyastadā parvatasannibhaḥ ।
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tachcha vināśayitumārabhē ॥ 108 ॥
tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam ।
pratibuddhā nirīkṣantē rākṣasyō vikṛtānanāḥ ॥ 109 ॥
māṃ cha dṛṣṭvā vanē tasmin samāgamya tatastataḥ ।
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyāchachakṣirē ॥ 110 ॥
rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā ।
vānarēṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala ॥ 111 ॥
durbuddhēstasya rājēndra tava vipriyakāriṇaḥ ।
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajēt ॥ 112 ॥
tachChrutvā rākṣasēndrēṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ ।
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manōnugāḥ ॥ 113 ॥
tēṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām ।
mayā tasminvanōddēśē parighēṇa niṣūditam ॥ 114 ॥
tēṣāṃ tu hataśēṣā yē tē gatvā laghuvikramāḥ ।
nihataṃ cha mahatsainyaṃ rāvaṇāyāchachakṣirē ॥ 115 ॥
tatō mē buddhirutpannā chaityaprāsādamākramam ।
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhēna vai punaḥ ॥ 116 ॥
lalāmabhūtō laṅkāyāssa vai vidhvaṃsitō mayā ।
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat ॥ 117 ॥
rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghōrarūpairbhayānakaiḥ ।
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakōvidam ॥ 118 ॥
parighēṇātighōrēṇa sūdayāmi sahānugam ।
tachChrutvā rākṣasēndrastu mantriputtrānmahābalān ॥ 119 ॥
padātibalasampannān prēṣayāmāsa rāvaṇaḥ ।
parighēṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam ॥ 120 ॥
mantriputtrānhatānchChṛtvā samarē'laghuvikramān ।
pañcha sēnāgragāchChrūrānprēṣayāmāsa rāvaṇaḥ ॥ 121 ॥
tānahaṃ sahasainyānvai sarvānēvābhyasūdayam ।
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam ॥ 122 ॥
bahubhī rākṣasaissārdhaṃ prēṣayāmāsa rāvaṇaḥ ।
taṃ tu mandōdarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam ॥ 123 ॥
sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayōścha gṛhītavān ।
charmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapēṣayam ॥ 124 ॥
tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ ।
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam ॥ 125 ॥
vyādidēśa susaṅkṛddhō balinaṃ yuddhadurmadam ।
tachchāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ cha rākṣasapuṅgavam ॥ 126 ॥
naṣṭaujasaṃ raṇē kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam ।
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayēna mahābalaḥ ॥ 127 ॥
prēṣitō rāvaṇēnaiva saha vīrairmadōtkaṭaiḥ ।
sō'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ chāvamarditam ॥ 128 ॥
brāhmaṇāstrēṇa sa tu māṃ prābadhnāchChātivēgitaḥ ।
rajjubhiśchābhibadhnanti tatō māṃ tatra rākṣasāḥ ॥ 129 ॥
rāvaṇasya samīpaṃ cha gṛhītvā māmupānayan ।
dṛṣṭvā sambhāṣitaśchāhaṃ rāvaṇēna durātmanā ॥ 130 ॥
pṛṣṭaścha laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ cha taṃ vadham ।
tatsarvaṃ cha mayā tatra sītārthamiti jalpitam ॥ 131 ॥
asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibhō ।
mārutasyaurasaḥ putrō vānarō hanumānaham ॥ 132 ॥
rāmadūtaṃ cha māṃ viddhi sugrīvasachivaṃ kapim ।
sō'haṃ dūtyēna rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ ॥ 133 ॥
sugrīvaścha mahātējāssatvāṃ kuśalamabravīt ।
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvācha cha ॥ 134 ॥
vasatō ṛśyamūkē mē parvatē vipuladrumē ।
rāghavō raṇavikrāntō mittratvaṃ samupāgataḥ ॥ 135 ॥
tēna mē kathitaṃ rājñā bhāryā mē rakṣasā hṛtā ।
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā ॥ 136 ॥
mayā cha kathitaṃ tasmai vālinaścha vadhaṃ prati ।
tatra sāhāyyahētōrmē samayaṃ kartumarhasi ॥ 137 ॥
vālinā hṛtarājyēna sugrīvēṇa mahāprabhuḥ ।
chakrē'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ ॥ 138 ॥
tēna vālinamutpāṭya śarēṇaikēna saṃyugē ।
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ ॥ 139 ॥
tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha ।
tēna prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ ॥ 140 ॥
kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya cha ।
yāvanna harayō vīrā vidhamanti balaṃ tava ॥ 141 ॥
vānarāṇāṃ prabhāvō hi na kēna viditaḥ purā ।
dēvatānāṃ saṅkāśaṃ cha yē gachChanti nimantritāḥ ॥ 142 ॥
iti vānararājastvāmāhētyabhihitō mayā ।
māmaikṣata tataḥ kruddhaśchakṣuṣā pradahanniva ॥ 143 ॥
tēna vadhyō'hamājñaptō rakṣasā raudrakarmaṇā ।
matprabhāvamavijñāya rāvaṇēna durātmanā ॥ 144 ॥
tatō vibhīṣaṇō nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ ।
tēna rākṣasarājō'sau yāchitō mama kāraṇāt ॥ 145 ॥
naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmēṣa niśchayaḥ ।
rājaśāstravyapētō hi mārgaḥ saṃsēvyatē tvayā ॥ 146 ॥
dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstrēṣu rākṣasa ।
dūtēna vēditavyaṃ cha yathārthaṃ hitavādinā ॥ 147 ॥
sumahatyaparādhē'pi dūtasyātulavikramaḥ ।
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadhō'stīti śāstrataḥ ॥ 148 ॥
vibhīṣaṇēnaivamuktō rāvaṇassandidēśa tān ।
rākṣasānētadēvāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti ॥ 149 ॥
tatastasya vachaḥ śrutvā mama puchChaṃ samantataḥ ।
vēṣṭitaṃ śaṇavalkaiścha jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ ॥ 150 ॥
rākṣasāḥ siddhasannāhāstatastē chaṇḍavikramāḥ ।
tadā'dahyanta mē puchChaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ ॥ 151 ॥
baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya cha rākṣasaiḥ ।
tatastē rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam ॥ 152 ॥
aghōṣayanrājamārgē nagaradvāramāgatāḥ ।
tatō'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ ॥ 153 ॥
vimōchayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ ।
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam ॥ 154 ॥
tatastannagaradvāraṃ vēgēnāplutavānaham ।
puchChēna cha pradīptēna tāṃ purīṃ sāṭṭagōpurām ॥ 155 ॥
dahāmyahamasambhrāntō yugāntāgniriva prajāḥ ।
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyatē ॥ 156 ॥
laṅkāyāṃ kaśchiduddhēśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī ।
dahatā cha mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ ॥ 157 ॥
rāmasya hi mahatkāryaṃ mayēdaṃ vitathīkṛtam ।
iti śōkasamāviṣṭaśchintāmahamupāgataḥ ॥ 158 ॥
athāhaṃ vāchamaśrauṣaṃ chāraṇānāṃ śubhākṣarām ।
jānakī na cha dagdhēti vismayōdantabhāṣiṇām ॥ 159 ॥
tatō mē buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram ।
adagdhā jānakītyēvaṃ nimittaiśchōpalakṣitā ॥ 160 ॥
dīpyamānē tu lāṅgūlē na māṃ dahati pāvakaḥ ।
hṛdayaṃ cha prahṛṣṭaṃ mē vātāssurabhigandhinaḥ ॥ 161 ॥
tairnimittaiścha dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiścha mahāguṇaiḥ ।
ṛṣivākyaiścha siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ ॥ 162 ॥
punardṛṣṭvā cha vaidēhīṃ visṛṣṭaścha tayā punaḥ ।
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ ॥ 163 ॥
pratiplavanamārēbhē yuṣmaddharśanakāṅkṣayā ।
tataḥ pavanachandrārkasiddhagandharvasēvitam ॥ 164 ॥
panthānamahamākramya bhavatō dṛṣṭavāniha ।
rāghavasya prabhāvēṇa bhavatāṃ chaiva tējasā ॥ 165 ॥
sugrīvasya cha kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam ।
ētatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam ॥ 166 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē aṣṭapañchāśassargaḥ ॥