ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുംദരകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടപംചാശസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്തസ്യ ഗിരേഃ ശൃംഗേ മഹേംദ്രസ്യ മഹാബലാഃ ।
ഹനുമത്പ്രമുഖാഃ പ്രീതിം ഹരയോ ജഗ്മുരുത്തമാമ് ॥ 1 ॥
തം തതഃ പ്രീതിസംഹൃഷ്ടഃ പ്രീതിമംതം മഹാകപിമ് ।
ജാംബവാന്കാര്യവൃത്താംതമപൃച്ഛദനിലാത്മജമ് ॥ 2 ॥
കഥം ദൃഷ്ടാ ത്വയാ ദേവീ കഥം വാ തത്ര വര്തതേ ।
തസ്യാം വാ സ കഥംവൃത്തഃ ക്രൂരകര്മാ ദശാനനഃ ॥ 3 ॥
തത്ത്വതസ്സർവമേതന്നഃ പ്രബ്രൂഹി ത്വം മഹാകപേ ।
ശ്രുതാര്ഥാശ്ചിംതയിഷ്യാമോ ഭൂയഃ കാര്യവിനിശ്ചയമ് ॥ 4 ॥
യശ്ചാര്ഥസ്തത്ത്ര വക്തവ്യോ ഗതൈരസ്മാഭിരാത്മവാന് ।
രക്ഷിതവ്യം ച യത്തത്ര തദ്ഭവാന്വ്യാകരോതു നഃ ॥ 5 ॥
സ നിയുക്തസ്തതസ്തേന സംപ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹഃ ।
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവ്യൈ സീതായൈ പ്രത്യഭാഷത ॥ 6 ॥
പ്രത്യക്ഷമേവ ഭവതാം മഹേംദ്രാഗ്രാത്ഖാമാപ്ലുതഃ ।
ഉദധേര്ദക്ഷിണം പാരം കാംക്ഷമാണ സ്സമാഹിതഃ ॥ 7 ॥
ഗച്ഛതശ്ച ഹി മേ ഘോരം വിഘ്നരൂപമിവാഭവത് ।
കാംചനം ശിഖരം ദിവ്യം പശ്യാമി സുമനോഹരമ് ॥ 8 ॥
സ്ഥിതം പംധാനമാവൃത്യ മേനേ വിഘ്നം ച തം നഗമ് ।
ഉപസംഗമ്യ തം ദിവ്യം കാംചനം നഗസത്തമമ് ॥ 9 ॥
കൃതാ മേ മനസാ ബുദ്ധിര്ഭേത്തവ്യോഽയം മയേതി ച ।
പ്രഹതം ച മയാ തസ്യ ലാംഗൂലേന മഹാഗിരേഃ ॥ 10 ॥
ശിഖരം സൂര്യസംകാശം വ്യശീര്യത സഹസ്രധാ ।
വ്യവസായം ച തം ബുദ്ധ്വാ സ ഹോവാച മഹാഗിരിഃ ॥ 11 ॥
പുത്ത്രേതി മധുരാം വാണീം മനഃ പ്രഹ്ലാദയന്നിവ ।
പിതൃവ്യം ചാപി മാം വിദ്ധി സഖായം മാതരിശ്വനഃ ॥ 12 ॥
മൈനാകമിതി വിഖ്യാതം നിവസംതം മഹോദധൌ ।
പക്ഷവംതഃ പുരാ പുത്ത്ര ബഭൂവുഃ പർവതോത്തമാഃ ॥ 13 ॥
ഛംദതഃ പൃഥിവീം ചേരുര്ബാധമാനാഃ സമംതതഃ ।
ശ്രുത്വാ നഗാനാം ചരിതം മഹേംദ്രഃ പാകശാസനഃ ॥ 14 ॥
ചിച്ഛേദ ഭഗവാന് പക്ഷാന്വജ്രേണൈഷാം സഹസ്രശഃ ।
അഹം തു മോക്ഷിതസ്തസ്മാത്തവ പിത്രാ മഹാത്മനാ ॥ 15 ॥
മാരുതേന തദാ വത്സ പ്രക്ഷിപ്തോഽസ്മി മഹാര്ണവേ ।
രാമസ്യ ച മയാ സാഹ്യേ വര്തിതവ്യമരിംദമ ॥ 16 ॥
രാമോ ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ മഹേംദ്രസമവിക്രമഃ ।
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ മൈനാകസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 17 ॥
കാര്യമാവേദ്യ തു ഗിരേരുദ്യതം ച മനോ മമ ।
തേന ചാഹമനുജ്ഞാതോ മൈനാകേന മഹാത്മനാ ॥ 18 ॥
സ ചാപ്യംതര്ഹിതഃ ശൈലോ മാനുഷേണ വപുഷ്മതാ ।
ശരീരേണ മഹാശൈലഃ ശൈലേന ച മഹോദധൌ ॥ 19 ॥
ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ ശേഷം പംഥാനമാസ്ഥിതഃ ।
തതോഽഹം സുചിരം കാലം വേഗേനാഭ്യാഗമം പഥി ॥ 20 ॥
തതഃ പശ്യാമ്യഹം ദേവീം സുരസാം നാഗമാതരമ് ।
സമുദ്രമധ്യേ സാ ദേവീ വചനം മാമഭാഷത ॥ 21 ॥
മമ ഭക്ഷഃ പ്രദിഷ്ടസ്ത്വമമരൈര്ഹരിസത്തമ ।
അതസ്ത്വാം ഭക്ഷയിഷ്യാമി വിഹിതസ്ത്വം ചിരസ്യ മേ ॥ 22 ॥
ഏവമുക്ത സ്സുരസയാ പ്രാംജലിഃ പ്രണതഃ സ്ഥിതഃ ।
വിവര്ണവദനോ ഭൂത്വാ വാക്യം ചേദമുദീരയമ് ॥ 23 ॥
രാമോ ദാശരഥിഃ ശ്രീമാന് പ്രവിഷ്ടോ ദംഡകാവനമ് ।
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ സീതയാ ച പരംതപഃ ॥ 24 ॥
തസ്യ സീതാ ഹൃതാ ഭാര്യാ രാവണേന ദുരാത്മനാ ।
തസ്യാ സ്സംകാശം ദൂതോഽഹം ഗമിഷ്യേ രാമശാസനാത് ॥ 25 ॥
കര്തുമര്ഹസി രാമസ്യ സാഹായ്യം വിഷയേ സതീ ।
അഥവാ മൈഥിലീം ദൃഷ്ട്വാ രാമം ചാക്ലിഷ്ടകാരിണമ് ॥ 26 ॥
ആഗമിഷ്യാമി തേ വക്ത്രം സത്യം പ്രതിശൃണോമി തേ ।
ഏവമുക്താ മയാ സാ തു സുരസാ കാമരൂപിണീ ॥ 27 ॥
അബ്രവീന്നാതിവര്തേത കശ്ചിദേഷ വരോ മമ ।
ഏവമുക്തസ്സുരസയാ ദശയോജനമായതഃ ॥ 28 ॥
തതോര്ഥഗുണവിസ്താരോ ബഭൂവാഹം ക്ഷണേന തു ।
മത്പ്രമാണാനുരൂപം ച വ്യാദിതം ച മുഖം തയാ ॥ 29 ॥
തദ്ദൃഷ്ട്വാ വ്യാദിതം ചാസ്യം ഹ്രസ്വം ഹ്യകരവം വപുഃ ।
തസ്മിന്മുഹൂര്തേ ച പുനര്ബഭൂവാംഗുഷ്ഠമാത്രകഃ ॥ 30 ॥
അഭിപത്യാശു തദ്വക്ത്രം നിര്ഗതോഽഹം തതഃ ക്ഷണാത് ।
അബ്രവീത്സുരസാ ദേവീ സ്വേന രൂപേണ മാം പുനഃ ॥ 31 ॥
അര്ഥസിദ്ധ്യൈ ഹരിശ്രേഷ്ഠ ഗച്ഛ സൌമ്യ യഥാസുഖമ് ।
സമാനയ ച വൈദേഹീം രാഘവേണ മഹാത്മനാ ॥ 32 ॥
സുഖീ ഭവ മഹാബാഹോ പ്രീതാഽസ്മി തവ വാനര ।
തതോഽഹം സാധു സാധ്വിതി സർവഭൂതൈഃ പ്രശംസിതഃ ॥ 33 ॥
തതോഽംതരിക്ഷം വിപുലം പ്ലുതോഽഹം ഗരുഡോ യഥാ ।
ഛായാ മേ നിഗൃഹീതാ ച ന ച പശ്യാമി കിംചന ॥ 34 ॥
സോഽഹം വിഹതവേഗസ്തു ദിശോ ദശ വിലോകയന് ।
ന കിംചിത്തത്ര പശ്യാമി യേന മേഽപഹൃതാ ഗതിഃ ॥ 35 ॥
തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ കിന്നാമ ഗഗനേ മമ ।
ഈദൃശോ വിഘ്ന ഉത്പന്നോ രൂപം യത്ര ന ദൃശ്യതേ ॥ 36 ॥
അധോഭാഗേന മേ ദൃഷ്ടി ശ്ശോചതാ പാതിതാ മയാ ।
തതോഽദ്രാക്ഷമഹം ഭീമാം രാക്ഷസീം സലിലേശയാമ് ॥ 37 ॥
പ്രഹസ്യ ച മഹാനാദമുക്തോഽഹം ഭീമയാ തയാ ।
അവസ്ഥിതമസംഭ്രാംതമിദം വാക്യമശോഭനമ് ॥ 38 ॥
ക്വാസി ഗംതാ മഹാകായ ക്ഷുധിതായാ മമേപ്സിതഃ ।
ഭക്ഷഃ പ്രീണയ മേ ദേഹം ചിരമാഹാരവര്ജിതമ് ॥ 39 ॥
ബാഢമിത്യേവ താം വാണീം പ്രത്യഗൃഹ്ണാമഹം തതഃ ।
അസ്യപ്രമാണാദധികം തസ്യാഃ കായമപൂരയമ് ॥ 40 ॥
തസ്യാശ്ചാസ്യം മഹദ്ഭീമം വര്ധതേ മമ ഭക്ഷണേ ।
ന ച മാം സാധു ബുബുധേ മമ വാ വികൃതം കൃതമ് ॥ 41 ॥
തതോഽഹം വിപുലം രൂപം സംക്ഷിപ്യ നിമിഷാംതരാത് ।
തസ്യാ ഹൃദയമാദായ പ്രപതാമി നഭഃസ്ഥലമ് ॥ 42 ॥
സാ വിസൃഷ്ടഭുജാ ഭീമാ പപാത ലവണാംഭസി ।
മയാ പർവതസംകാശാ നികൃത്തഹൃദയാ സതീ ॥ 43 ॥
ശൃണോമി ഖഗതാനാം ച സിദ്ധാനാം ചാരണൈസ്സഹ ।
രാക്ഷസീ സിംഹികാ ഭീമാ ക്ഷിപ്രം ഹനുമതാ ഹതാ ॥ 44 ॥
താം ഹത്വാ പുനരേവാഹം കൃത്യമാത്യയികം സ്മരന് ।
ഗത്വാ ചാഹ മഹധ്വാനം പശ്യാമി നഗമംഡിതമ് ॥ 45 ॥
ദക്ഷിണം തീരമുദധേര്ലംകാ യത്ര ച സാ പുരീ ।
അസ്തം ദിനകരേ യാതേ രക്ഷസാം നിലയം പുരമ് ॥ 46 ॥
പ്രവിഷ്ടോഽഹമവിജ്ഞാതോ രക്ഷോഭിര്ഭീമവിക്രമൈഃ ।
തത്ര പ്രവിശതശ്ചാപി കല്പാംതഘനസന്നിഭാ ॥ 47 ॥
അട്ടഹാസം വിമുംചംതീ നാരീ കാപ്യുത്ഥിതാ പുരഃ ।
ജിഘാംസംതീം തതസ്താം തു ജ്വലദഗ്നിശിരോരുഹാമ് ॥ 48 ॥
സവ്യമുഷ്ടിപ്രഹാരേണ പരാജിത്യ സുഭൈരവാമ് ।
പ്രദോഷകാലേ പ്രവിശം ഭീതയാഽഹം തയോദിതഃ ॥ 49 ॥
അഹം ലംകാപുരീ വീര നിര്ജിതാ വിക്രമേണ തേ ।
യസ്മാത്തസ്മാദ്വിജേതാസി സർവരക്ഷാംസ്യശേഷതഃ ॥ 50 ॥
തത്രാഹം സർവരാത്രം തു വിചിന്വന് ജനകാത്മജാമ് ।
രാവണാംതഃപുരഗതോ ന ചാപശ്യം സുമധ്യമാമ് ॥ 51 ॥
തത സ്സീതാമപശ്യംസ്തു രാവണസ്യ നിവേശനേ ।
ശോകസാഗരമാസാദ്യ ന പാരമുപലക്ഷയേ ॥ 52 ॥
ശോചതാ ച മയാ ദൃഷ്ടം പ്രാകാരേണ സമാവൃതമ് ।
കാംചനേന വികൃഷ്ടേന ഗൃഹോപവനമുത്തമമ് ॥ 53 ॥
സ പ്രാകാരമവപ്ലുത്യ പശ്യാമി ബഹുപാദപമ് ।
അശോകവനികാമധ്യേ ശിംശുപാപാദപോ മഹാന് ॥ 54 ॥
തമാരുഹ്യ ച പശ്യാമി കാംചനം കദലീവനമ് ।
അദൂരേ ശിംശുപാവൃക്ഷാത്പശ്യാമി വരവര്ണിനീമ് ॥ 55 ॥
ശ്യാമാം കമലപത്രാക്ഷീമുപവാസകൃശാനനാമ് ।
തദേകവാസസ്സംവീതാം രജോധ്വസ്തശിരോരുഹാമ് ॥ 56 ॥
ശോകസംതാപദീനാംഗീം സീതാം ഭര്തൃഹിതേ സ്ഥിതാമ് ।
രാക്ഷസീഭിർവിരൂപാഭിഃ ക്രൂരാഭിരഭിസംവൃതാമ് ॥ 57 ॥
മാംസശോണിതഭക്ഷാഭിർവ്യാഘ്രീഭിര്ഹരിണീമിവ ।
സാ മയാ രാക്ഷസീമധ്യേ തര്ജ്യമാനാ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 58 ॥
ഏകവേണീധരാ ദീനാ ഭര്തൃചിംതാപരായണാ ।
ഭൂമിശയ്യാ വിവര്ണാംഗീ പദ്മിനീവ ഹിമാഗമേ ॥ 59 ॥
രാവണാദ്വിനിവൃത്താര്ഥാ മര്തവ്യകൃതനിശ്ചയാ ।
കഥംചിന്മൃഗശാബാക്ഷീ തൂര്ണമാസാദിതാ മയാ ॥ 60 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ താദൃശീം നാരീം രാമപത്നീം യശസ്വിനീമ് ।
തത്രൈവ ശിംശുപാവൃക്ഷേ പശ്യന്നഹമവസ്ഥിതഃ ॥ 61 ॥
തതോ ഹലഹലാശബ്ദം കാംചീനൂപുരമിശ്രിതമ് ।
ശൃണോമ്യധികഗംഭീരം രാവണസ്യ നിവേശനേ ॥ 62 ॥
തതോഽഹം പരമോദ്വിഗ്നഃ സ്വം രൂപം പ്രത്യസംഹരമ് ।
അഹം തു ശിംശുപാവൃക്ഷേ പക്ഷീവ ഗഹനേ സ്ഥിതഃ ॥ 63 ॥
തതോ രാവണദാരാശ്ച രാവണശ്ച മഹാബലഃ ।
തം ദേശം സമനുപ്രാപ്താ യത്ര സീതാഽഭവത് സ്ഥിതാ ॥ 64 ॥
തം ദൃഷ്ട്വാഥ വരാരോഹാ സീതാ രക്ഷോഗണേശ്വരമ് ।
സംകുച്യോരൂസ്തനൌ പീനൌ ബാഹുഭ്യാം പരിരഭ്യ ച ॥ 65 ॥
വിത്രസ്താം പരമോദ്വിഗ്നാം വീക്ഷമാണാം തതസ്തതഃ ।
ത്രാണം കിംചിദപശ്യംതീം വേപമാനാം തപസ്വിനീമ് ॥ 66 ॥
താമുവാച ദശഗ്രീവസ്സീതാം പരമദുഃഖിതാമ് ।
അവാക്ചിരാഃ പ്രപതിതോ ബഹുമന്യസ്വ മാമിതി ॥ 67 ॥
യദി ചേത്ത്വം തു ദര്പാന്മാം നാഭിനംദസി ഗർവിതേ ।
ദ്വൌ മാസാവംതരം സീതേ പാസ്യാമി രുധിരം തവ ॥ 68 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ।
ഉവാച പരമക്രുദ്ധാ സീതാ വചനമുത്തമമ് ॥ 69 ॥
രാക്ഷസാധമ രാമസ്യ ഭാര്യാമമിതതേജസഃ ।
ഇക്ഷ്വാകുകുലനാഥസ്യ സ്നുഷാം ദശരഥസ്യ ച ॥ 70 ॥
അവാച്യം വദതോ ജിഹ്വാ കഥം ന പതിതാ തവ ।
കിംചിദ്വീര്യം തവാനാര്യ യോ മാം ഭര്തുരസന്നിധൌ ॥ 71 ॥
അപഹൃത്യാഽഽഗതഃ പാപ തേ നാദൃഷ്ടോ മഹാത്മനാ ।
ന ത്വം രാമസ്യ സദൃശോ ദാസ്യേഽപ്യസ്യ ന യുജ്യസേ ॥ 72 ॥
യജ്ഞീയ സ്സത്യവാദീ ച രണശ്ലാഘീ ച രാഘവഃ ।
ജാനക്യാ പരുഷം വാക്യമേവമുക്തോ ദശാനനഃ ॥ 73 ॥
ജജ്വാല സഹസാ കോപാച്ചിതാസ്ഥ ഇവ പാവകഃ ।
വിവൃത്യ നയനേ ക്രൂരേ മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ ദക്ഷിണമ് ॥ 74 ॥
മൈഥിലീം ഹംതുമാരബ്ധഃ സ്ത്രീഭിര്ഹാഹാകൃതം തദാ ।
സ്ത്രീണാം മധ്യാത്സമുത്പത്യ തസ്യ ഭാര്യാ ദുരാത്മനഃ ॥ 75 ॥
വരാ മംദോദരീ നാമ തയാ സ പ്രതിഷേധിതഃ ।
ഉക്തശ്ച മധുരാം വാണീം തയാ സ മദനാര്ദിതഃ ॥ 76 ॥
സീതയാ തവ കിം കാര്യം മഹേംദ്രസമവിക്രമഃ ।
ദേവഗംധർവകന്യാഭിര്യക്ഷകന്യാഭിരേവ ച ॥ 77 ॥
സാര്ധം പ്രഭോ രമസ്വേഹ സീതയാ കിം കരിഷ്യസി ।
തതസ്താഭിസ്സമേതാഭിര്നാരീഭിസ്സ മഹാബലഃ ॥ 78 ॥
പ്രസാദ്യ സഹസാ നീതോ ഭവനം സ്വം നിശാചരഃ ।
യാതേ തസ്മിന് ദശഗ്രീവേ രാക്ഷസ്യോ വികൃതാനനാഃ ॥ 79 ॥
സീതാം നിര്ഭര്ത്സയാമാസുർവാക്യൈഃ ക്രൂരൈസ്സുദാരുണൈഃ ।
തൃണവദ്ഭാഷിതം താസാം ഗണയാമാസ ജാനകീ ॥ 80 ॥
ഗര്ജിതം ച തദാ താസാം സീതാം പ്രാപ്യ നിരര്ഥകമ് ।
വൃഥാഗര്ജിതനിശ്ചേഷ്ടാ രാക്ഷസ്യഃ പിശിതാശനാഃ ॥ 81 ॥
രാവണായ ശശംസുസ്താഃ സീതാധ്യവസിതം മഹത് ।
തതസ്താസ്സഹിതാസ്സർവാ നിഹതാശാ നിരുദ്യമാഃ ॥ 82 ॥
പരിക്ഷിപ്യ സമംതാത്താം നിദ്രാവശമുപാഗതാഃ ।
താസു ചൈവ പ്രസുപ്താസു സീതാ ഭര്തൃഹിതേ രതാ ॥ 83 ॥
വിലപ്യ കരുണം ദീനാ പ്രശുശോച സുദുഃഖിതാ ।
താസാം മധ്യാത്സമുത്ഥായ ത്രിജടാ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 84 ॥
ആത്മാനം ഖാദത ക്ഷിപ്രം ന സീതാ വിനശിഷ്യതി ।
ജനകസ്യാത്മജാ സാധ്വീ സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ച ॥ 85 ॥
സ്വപ്നോ ഹ്യദ്യ മയാ ദൃഷ്ടോ ദാരുണോ രോമഹര്ഷണഃ ।
രക്ഷസാം ച വിനാശായ ഭര്തുരസ്യാ ജയായ ച ॥ 86 ॥
അലമസ്മാത്പരിത്രാതും രാഘവാദ്രാക്ഷസീഗണമ് ।
അഭിയാചാമ വൈദേഹീമേതദ്ധി മമ രോചതേ ॥ 87 ॥
യസ്യാ ഹ്യേവംവിധസ്സ്വപ്നോ ദുഃഖിതായാഃ പ്രദൃശ്യതേ ।
സാ ദുഃഖൈർവിവിധൈര്മുക്താ സുഖമാപ്നോത്യനുത്തമമ് ॥ 88 ॥
പ്രണിപാതപ്രസന്നാ ഹി മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ ।
തതസ്സാ ഹ്രീമതീ ബാലാ ഭര്തുർവിജയഹര്ഷിതാ ॥ 89 ॥
അവോചദ്യദി തത്തഥ്യം ഭവേയം ശരണം ഹി വഃ ।
താം ചാഹം താദൃശീം ദൃഷ്ട്വാ സീതായാ ദാരുണാം ദശാമ് ।
ചിംതയാമാസ വിക്രാംതോ ന ച മേ നിർവൃതം മനഃ ॥ 90 ॥
സംഭാഷണാര്ഥം ച മയാ ജാനക്യാശ്ചിംതിതോ വിധിഃ ॥ 91 ॥
ഇക്ഷ്വാകൂണാം ഹി വംശസ്തു തതോ മമ പുരസ്കൃതഃ ।
ശ്രുത്വാ തു ഗദിതാം വാചം രാജര്ഷിഗണപൂജിതാമ് ॥ 92 ॥
പ്രത്യഭാഷത മാം ദേവീ ബാഷ്പൈഃ പിഹിതലോചനാ ।
കസ്ത്വം കേന കഥം ചേഹ പ്രാപ്തോ വാനരപുംഗവഃ ॥ 93 ॥
കാ ച രാമേണ തേ പ്രീതിസ്തന്മേ ശംസിതുമര്ഹസി ।
തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഹ്യഹമപ്യബ്രുവം വചഃ ॥ 94 ॥
ദേവി രാമസ്യ ഭര്തുസ്തേ സഹായോ ഭീമവിക്രമഃ ।
സുഗ്രീവോ നാമ വിക്രാംതോ വാനരേംദ്രോ മഹാബലഃ ॥ 95 ॥
തസ്യ മാം വിദ്ധി ഭൃത്യം ത്വം ഹനുമംതമിഹാഗതമ് ।
ഭര്ത്രാഹം പ്രേഷിതസ്തുഭ്യം രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ ॥ 96 ॥
ഇദം ച പുരുഷവ്യാഘ്രഃ ശ്രീമാന് ദാശരഥിഃ സ്വയമ് ।
അംഗുലീയമഭിജ്ഞാനമദാത്തുഭ്യം യശസ്വിനി ॥ 97 ॥
തദിച്ഛാമി ത്വയാഽഽജ്ഞപ്തം ദേവി കിം കരവാണ്യഹമ് ।
രാമലക്ഷ്മണയോഃ പാര്ശ്വം നയാമി ത്വാം കിമുത്തരമ് ॥ 98 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വിദിത്വാ ച സീതാ ജനകനംദിനീ ।
ആഹരാവണമുത്സാദ്യ രാഘവോ മാം നയത്വിതി ॥ 99 ॥
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവീം മഹമാര്യാമനിംദിതാമ് ।
രാഘവസ്യ മനോഹ്ലാദമഭിജ്ഞാനമയാചിഷമ് ॥ 100 ॥
അഥ മാമബ്രവീത്സീതാ ഗൃഹ്യതാമയമുത്തമഃ ।
മണിര്യേന മഹാബാഹൂ രാമസ്ത്വാം ബഹുമന്യതേ ॥ 101 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ തു വരാരോഹാ മണിപ്രവരമദ്ഭുതമ് ।
പ്രായച്ഛത്പരമോദ്വിഗ്നാ വാചാ മാം സംദിദേശഹ ॥ 102 ॥
തതസ്തസ്യൈ പ്രണമ്യാഹം രാജപുത്ര്യൈ സമാഹിതഃ ।
പ്രദക്ഷിണം പരിക്രാമമിഹാഭ്യുദ്ഗതമാനസഃ ॥ 103 ॥
ഉക്തോഽഹം പുനരേവേദം നിശ്ചിത്യ മനസാ തയാ ।
ഹനുമന്മമ വൃത്താംതം വക്തുമര്ഹസി രാഘവേ ॥ 104 ॥
യഥാ ശ്രുത്വൈവ ന ചിരാത്താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
സുഗ്രീവസഹിതൌ വീരാവുപേയാതാം തഥാ കുരു ॥ 105 ॥
യദ്യന്യഥാ ഭവേദേതദ്ദ്വൌ മാസൌ ജീവിതം മമ ।
ന മാം ദ്രക്ഷ്യതി കാകുത്സ്ഥോ മ്രിയേ സാഹമനാഥവത് ॥ 106 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ കരുണം വാക്യം ക്രോധോ മാമഭ്യവര്തത ।
ഉത്തരം ച മയാ ദൃഷ്ടം കാര്യശേഷമനംതരമ് ॥ 107 ॥
തതോഽവര്ധത മേ കായസ്തദാ പർവതസന്നിഭഃ ।
യുദ്ധകാംക്ഷീ വനം തച്ച വിനാശയിതുമാരഭേ ॥ 108 ॥
തദ്ഭഗ്നം വനഷംഡം തു ഭ്രാംതത്രസ്തമൃഗദ്വിജമ് ।
പ്രതിബുദ്ധാ നിരീക്ഷംതേ രാക്ഷസ്യോ വികൃതാനനാഃ ॥ 109 ॥
മാം ച ദൃഷ്ട്വാ വനേ തസ്മിന് സമാഗമ്യ തതസ്തതഃ ।
താ സ്സമഭ്യാഗതാഃ ക്ഷിപ്രം രാവണായാചചക്ഷിരേ ॥ 110 ॥
രാജസ്വനമിദം ദുര്ഗം തവ ഭഗ്നം ദുരാത്മനാ ।
വാനരേണ ഹ്യവിജ്ഞായ തവ വീര്യം മഹാബല ॥ 111 ॥
ദുര്ബുദ്ധേസ്തസ്യ രാജേംദ്ര തവ വിപ്രിയകാരിണഃ ।
വധമാജ്ഞാപയ ക്ഷിപ്രം യഥാസൌ വിലയം വ്രജേത് ॥ 112 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ രാക്ഷസേംദ്രേണ വിസൃഷ്ടാ ഭൃശദുര്ജയാഃ ।
രാക്ഷസാഃ കിംകരാ നാമ രാവണസ്യ മനോനുഗാഃ ॥ 113 ॥
തേഷാമശീതിസാഹസ്രം ശൂലമുദ്ഗരപാണിനാമ് ।
മയാ തസ്മിന്വനോദ്ദേശേ പരിഘേണ നിഷൂദിതമ് ॥ 114 ॥
തേഷാം തു ഹതശേഷാ യേ തേ ഗത്വാ ലഘുവിക്രമാഃ ।
നിഹതം ച മഹത്സൈന്യം രാവണായാചചക്ഷിരേ ॥ 115 ॥
തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ചൈത്യപ്രാസാദമാക്രമമ് ।
തത്രസ്ഥാന്രാക്ഷസാന് ഹത്വാ ശതം സ്തംഭേന വൈ പുനഃ ॥ 116 ॥
ലലാമഭൂതോ ലംകായാസ്സ വൈ വിധ്വംസിതോ മയാ ।
തതഃ പ്രഹസ്തസ്യ സുതം ജംബുമാലിനമാദിശത് ॥ 117 ॥
രാക്ഷസൈര്ബഹുഭിസ്സാര്ധം ഘോരരൂപൈര്ഭയാനകൈഃ ।
തം മഹാബലസംപന്നം രാക്ഷസം രണകോവിദമ് ॥ 118 ॥
പരിഘേണാതിഘോരേണ സൂദയാമി സഹാനുഗമ് ।
തച്ഛ്രുത്വാ രാക്ഷസേംദ്രസ്തു മംത്രിപുത്ത്രാന്മഹാബലാന് ॥ 119 ॥
പദാതിബലസംപന്നാന് പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ।
പരിഘേണൈവ താന് സർവാന്നയാമി യമസാദനമ് ॥ 120 ॥
മംത്രിപുത്ത്രാന്ഹതാന്ച്ഛൃത്വാ സമരേഽലഘുവിക്രമാന് ।
പംച സേനാഗ്രഗാച്ഛ്രൂരാന്പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ॥ 121 ॥
താനഹം സഹസൈന്യാന്വൈ സർവാനേവാഭ്യസൂദയമ് ।
തതഃ പുനര്ദശഗ്രീവഃ പുത്രമക്ഷം മഹാബലമ് ॥ 122 ॥
ബഹുഭീ രാക്ഷസൈസ്സാര്ധം പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ।
തം തു മംദോദരീപുത്ത്രം കുമാരം രണപംഡിതമ് ॥ 123 ॥
സഹസാ ഖം സമുത്ക്രാംതം പാദയോശ്ച ഗൃഹീതവാന് ।
ചര്മാസിനം ശതഗുണം ഭ്രാമയിത്വാ വ്യപേഷയമ് ॥ 124 ॥
തമക്ഷമാഗതം ഭഗ്നം നിശമ്യ സ ദശാനനഃ ।
തത ഇംദ്രജിതം നാമ ദ്വിതീയം രാവണസ്സുതമ് ॥ 125 ॥
വ്യാദിദേശ സുസംകൃദ്ധോ ബലിനം യുദ്ധദുര്മദമ് ।
തച്ചാപ്യഹം ബലം സർവം തം ച രാക്ഷസപുംഗവമ് ॥ 126 ॥
നഷ്ടൌജസം രണേ കൃത്വാ പരം ഹര്ഷമുപാഗമമ് ।
മഹതാപി മഹാബാഹുഃ പ്രത്യയേന മഹാബലഃ ॥ 127 ॥
പ്രേഷിതോ രാവണേനൈവ സഹ വീരൈര്മദോത്കടൈഃ ।
സോഽവിഷഹ്യം ഹി മാം ബുദ്ധ്വാ സ്വം ബലം ചാവമര്ദിതമ് ॥ 128 ॥
ബ്രാഹ്മണാസ്ത്രേണ സ തു മാം പ്രാബധ്നാച്ഛാതിവേഗിതഃ ।
രജ്ജുഭിശ്ചാഭിബധ്നംതി തതോ മാം തത്ര രാക്ഷസാഃ ॥ 129 ॥
രാവണസ്യ സമീപം ച ഗൃഹീത്വാ മാമുപാനയന് ।
ദൃഷ്ട്വാ സംഭാഷിതശ്ചാഹം രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 130 ॥
പൃഷ്ടശ്ച ലംകാഗമനം രാക്ഷസാനാം ച തം വധമ് ।
തത്സർവം ച മയാ തത്ര സീതാര്ഥമിതി ജല്പിതമ് ॥ 131 ॥
അസ്യാഹം ദര്ശനാകാംക്ഷീ പ്രാപ്തസ്ത്വദ്ഭവനം വിഭോ ।
മാരുതസ്യൌരസഃ പുത്രോ വാനരോ ഹനുമാനഹമ് ॥ 132 ॥
രാമദൂതം ച മാം വിദ്ധി സുഗ്രീവസചിവം കപിമ് ।
സോഽഹം ദൂത്യേന രാമസ്യ ത്വത്സകാശമിഹാഗതഃ ॥ 133 ॥
സുഗ്രീവശ്ച മഹാതേജാസ്സത്വാം കുശലമബ്രവീത് ।
ധര്മാര്ഥകാമസഹിതം ഹിതം പഥ്യമുവാച ച ॥ 134 ॥
വസതോ ഋശ്യമൂകേ മേ പർവതേ വിപുലദ്രുമേ ।
രാഘവോ രണവിക്രാംതോ മിത്ത്രത്വം സമുപാഗതഃ ॥ 135 ॥
തേന മേ കഥിതം രാജ്ഞാ ഭാര്യാ മേ രക്ഷസാ ഹൃതാ ।
തത്ര സാഹായ്യമസ്മാകം കാര്യം സർവാത്മനാ ത്വയാ ॥ 136 ॥
മയാ ച കഥിതം തസ്മൈ വാലിനശ്ച വധം പ്രതി ।
തത്ര സാഹായ്യഹേതോര്മേ സമയം കര്തുമര്ഹസി ॥ 137 ॥
വാലിനാ ഹൃതരാജ്യേന സുഗ്രീവേണ മഹാപ്രഭുഃ ।
ചക്രേഽഗ്നിസാക്ഷികം സഖ്യം രാഘവസ്സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 138 ॥
തേന വാലിനമുത്പാട്യ ശരേണൈകേന സംയുഗേ ।
വാനരാണാം മഹാരാജഃ കൃതസ്സ പ്ലവതാം പ്രഭുഃ ॥ 139 ॥
തസ്യ സാഹായ്യമസ്മാഭിഃ കാര്യം സർവാത്മനാ ത്വിഹ ।
തേന പ്രസ്ഥാപിതസ്തുഭ്യം സമീപമിഹ ധര്മതഃ ॥ 140 ॥
ക്ഷിപ്രമാനീയതാം സീതാ ദീയതാം രാഘവായ ച ।
യാവന്ന ഹരയോ വീരാ വിധമംതി ബലം തവ ॥ 141 ॥
വാനരാണാം പ്രഭാവോ ഹി ന കേന വിദിതഃ പുരാ ।
ദേവതാനാം സംകാശം ച യേ ഗച്ഛംതി നിമംത്രിതാഃ ॥ 142 ॥
ഇതി വാനരരാജസ്ത്വാമാഹേത്യഭിഹിതോ മയാ ।
മാമൈക്ഷത തതഃ ക്രുദ്ധശ്ചക്ഷുഷാ പ്രദഹന്നിവ ॥ 143 ॥
തേന വധ്യോഽഹമാജ്ഞപ്തോ രക്ഷസാ രൌദ്രകര്മണാ ।
മത്പ്രഭാവമവിജ്ഞായ രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 144 ॥
തതോ വിഭീഷണോ നാമ തസ്യ ഭ്രാതാ മഹാമതിഃ ।
തേന രാക്ഷസരാജോഽസൌ യാചിതോ മമ കാരണാത് ॥ 145 ॥
നൈവം രാക്ഷസശാര്ദൂല ത്യജ്യതാമേഷ നിശ്ചയഃ ।
രാജശാസ്ത്രവ്യപേതോ ഹി മാര്ഗഃ സംസേവ്യതേ ത്വയാ ॥ 146 ॥
ദൂതവധ്യാ ന ദൃഷ്ടാ ഹി രാജശാസ്ത്രേഷു രാക്ഷസ ।
ദൂതേന വേദിതവ്യം ച യഥാര്ഥം ഹിതവാദിനാ ॥ 147 ॥
സുമഹത്യപരാധേഽപി ദൂതസ്യാതുലവിക്രമഃ ।
വിരൂപകരണം ദൃഷ്ടം ന വധോഽസ്തീതി ശാസ്ത്രതഃ ॥ 148 ॥
വിഭീഷണേനൈവമുക്തോ രാവണസ്സംദിദേശ താന് ।
രാക്ഷസാനേതദേവാസ്യ ലാംഗൂലം ദഹ്യതാമിതി ॥ 149 ॥
തതസ്തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ മമ പുച്ഛം സമംതതഃ ।
വേഷ്ടിതം ശണവല്കൈശ്ച ജീര്ണൈഃ കാര്പാസജൈഃ പടൈഃ ॥ 150 ॥
രാക്ഷസാഃ സിദ്ധസന്നാഹാസ്തതസ്തേ ചംഡവിക്രമാഃ ।
തദാഽദഹ്യംത മേ പുച്ഛം നിഘ്നംതഃ കാഷ്ഠമുഷ്ടിഭിഃ ॥ 151 ॥
ബദ്ധസ്യ ബഹുഭിഃ പാശൈര്യംത്രിതസ്യ ച രാക്ഷസൈഃ ।
തതസ്തേ രാക്ഷസാശ്ശൂരാ ബദ്ധം മാമഗ്നിസംവൃതമ് ॥ 152 ॥
അഘോഷയന്രാജമാര്ഗേ നഗരദ്വാരമാഗതാഃ ।
തതോഽഹം സുമഹദ്രൂപം സംക്ഷിപ്യ പുനരാത്മനഃ ॥ 153 ॥
വിമോചയിത്വാ തം ബംധം പ്രകൃതിസ്ഥഃ സ്ഥിതഃ പുനഃ ।
ആയസം പരിഘം ഗൃഹ്യ താനി രക്ഷാംസ്യസൂദയമ് ॥ 154 ॥
തതസ്തന്നഗരദ്വാരം വേഗേനാപ്ലുതവാനഹമ് ।
പുച്ഛേന ച പ്രദീപ്തേന താം പുരീം സാട്ടഗോപുരാമ് ॥ 155 ॥
ദഹാമ്യഹമസംഭ്രാംതോ യുഗാംതാഗ്നിരിവ പ്രജാഃ ।
വിനഷ്ടാ ജാനകീ വ്യക്തം ന ഹ്യദഗ്ധഃ പ്രദൃശ്യതേ ॥ 156 ॥
ലംകായാം കശ്ചിദുദ്ധേശഃ സർവാ ഭസ്മീകൃതാ പുരീ ।
ദഹതാ ച മയാ ലംകാം ദഗ്ധാ സീതാ ന സംശയഃ ॥ 157 ॥
രാമസ്യ ഹി മഹത്കാര്യം മയേദം വിതഥീകൃതമ് ।
ഇതി ശോകസമാവിഷ്ടശ്ചിംതാമഹമുപാഗതഃ ॥ 158 ॥
അഥാഹം വാചമശ്രൌഷം ചാരണാനാം ശുഭാക്ഷരാമ് ।
ജാനകീ ന ച ദഗ്ധേതി വിസ്മയോദംതഭാഷിണാമ് ॥ 159 ॥
തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ശ്രുത്വാ താമദ്ഭുതാം ഗിരമ് ।
അദഗ്ധാ ജാനകീത്യേവം നിമിത്തൈശ്ചോപലക്ഷിതാ ॥ 160 ॥
ദീപ്യമാനേ തു ലാംഗൂലേ ന മാം ദഹതി പാവകഃ ।
ഹൃദയം ച പ്രഹൃഷ്ടം മേ വാതാസ്സുരഭിഗംധിനഃ ॥ 161 ॥
തൈര്നിമിത്തൈശ്ച ദൃഷ്ടാഥൈഃ കാരണൈശ്ച മഹാഗുണൈഃ ।
ഋഷിവാക്യൈശ്ച സിദ്ധാര്ഥൈരഭവം ഹൃഷ്ടമാനസഃ ॥ 162 ॥
പുനര്ദൃഷ്ട്വാ ച വൈദേഹീം വിസൃഷ്ടശ്ച തയാ പുനഃ ।
തതഃ പർവതമാസാദ്യ തത്രാരിഷ്ടമഹം പുനഃ ॥ 163 ॥
പ്രതിപ്ലവനമാരേഭേ യുഷ്മദ്ധര്ശനകാംക്ഷയാ ।
തതഃ പവനചംദ്രാര്കസിദ്ധഗംധർവസേവിതമ് ॥ 164 ॥
പംഥാനമഹമാക്രമ്യ ഭവതോ ദൃഷ്ടവാനിഹ ।
രാഘവസ്യ പ്രഭാവേണ ഭവതാം ചൈവ തേജസാ ॥ 165 ॥
സുഗ്രീവസ്യ ച കാര്യാര്ഥം മയാ സർവമനുഷ്ഠിതമ് ।
ഏതത്സർവം മയാ തത്ര യഥാവദുപപാദിതമ് ॥ 166 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുംദരകാംഡേ അഷ്ടപംചാശസ്സര്ഗഃ ॥
