śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha tṛtīyassargaḥ ।
vachō vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ ।
parvatādṛśyamūkāttu pupluvē yatra rāghavau ॥ 1 ॥
kapirūpaṃ parityajya hanumānmārutātmajaḥ ।
bhikṣurūpaṃ tatō bhējē śaṭhabuddhitayā kapiḥ ॥ 2 ॥
tatassa hanumānvāchā ślakṣṇayā sumanōjñayā ।
vinītavadupāgamya rāghavau praṇipatya cha ॥ 3 ॥
ābabhāṣē tadā vīrau yathāvatpraśaśaṃsa cha ।
sampūjya vidhivadvīrau hanumānmārutātmajaḥ ।
uvācha kāmatō vākyaṃ mṛdu satyaparākramau ॥ 4 ॥
rājarṣidēvapratimau tāpasau saṃśitavratau ।
dēśaṃ kathamimaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau ॥ 5 ॥
trāsayantau mṛgagaṇānanyāṃścha vanachāriṇaḥ ॥ 6 ॥
pampātīraruhānvṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ ।
imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śōbhayantau tapasvinau ॥ 7 ॥
dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ chīravāsasau ।
niḥśvasantau varabhujau pīḍayantāvimāḥ prajāḥ ॥ 8 ॥
siṃhaviprēkṣitau vīrau mahābalavikramau ।
śakrachāpanibhē chāpē gṛhītvā śatrusūdanau ॥ 9 ॥
śrīmantau rūpasampannau vṛṣabhaśrēṣṭhavikramau ।
hastihastōpamabhujau dyutimantau nararṣabhau ॥ 10 ॥
prabhayā parvatēndrō'yaṃ yuvayōravabhāsitaḥ ।
rājyārhāvamaraprakhyau kathaṃ dēśamihāgatau ॥ 11 ॥
padmapatrēkṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau ।
anyōnyasadṛśau vīrau dēvalōkādivāgatau ॥ 12 ॥
yadṛchChayēva samprāptau chandrasūryau vasundharām ।
viśālavakṣasau vīrau mānuṣau dēvarūpiṇau ॥ 13 ॥
siṃhaskandhau mahōtsāhau samadāviva gōvṛṣau ।
āyatāścha suvṛttāścha bāhavaḥ parighōpamāḥ ।
sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kimarthaṃ na vibhūṣitāḥ ॥ 14 ॥
ubhau yōgyāvahaṃ manyē rakṣituṃ pṛthivīmimām ।
sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyamēruvibhūṣitām ॥ 15 ॥
imē cha dhanuṣī chitrē ślaṣṇē chitrānulēpanē ।
prakāśētē yathēndrasya vajrē hēmavibhūṣitē ॥ 16 ॥
sampūrṇā niśitairbāṇai stūṇāścha śubhadarśanāḥ ॥ 17 ॥
jīvitāntakarairghōrai śśvasadbhiriva pannagaiḥ ।
mahāpramāṇau vistīrṇau taptahāṭakabhūṣitau ॥ 18 ॥
khaḍagāvētau virājētē nirmuktāvivapannagau ।
ēvaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmādvai nābhibhāṣathaḥ ॥ 19 ॥
sugrīvō nāma dharmātmā kaśchidvānarayūthapaḥ ।
vīrō vinikṛtō bhrātrā jagadbhramati duḥkhitaḥ ॥ 20 ॥
prāptō'haṃ prēṣitastēna sugrīvēṇa mahātmanā ।
rājñā vānaramukhyānāṃ hanumānnāma vānaraḥ ॥ 21 ॥
yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvassakhyamichChati ।
tasya māṃ sachivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam ॥ 22 ॥
bhikṣurūpapratichChannaṃ sugrīvapriyakāmyayā ।
ṛṣyamūkādiha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam ॥ 23 ॥
ēvamuktvā tu hanumāṃstau vīrau rāmalakṣmaṇau ।
vākyajñau vākyakuśalaḥ punarnōvācha kiñchana ॥ 24 ॥
ētachChrutvā vachantasya rāmō lakṣmaṇamabravīt ।
prahṛṣṭavadanaśśrīmānbhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam ॥ 25 ॥
sachivō'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ ।
tamēva kāṅkṣamāṇasya mamāntikamupāgataḥ ॥ 26 ॥
tamabhyabhāṣa saumitrē sugrīvasachivaṃ kapim ।
vākyajñaṃ madhurairvākyaissnēhayuktamarindama ॥ 27 ॥
nānṛgvēdavinītasya nāyajurvēddhāriṇaḥ ।
nāsāmavēdaviduṣaśśakyamēvaṃ vibhāṣitum ॥ 28 ॥
nūnaṃ vyākaraṇaṃ kṛtsnamanēna bahudhā śrutam ।
bahu vyāharatā'nēna na kiñchidapaśabditam ॥ 29 ॥
na mukhē nētrayōrvāpi lalāṭē cha bhruvōstathā ।
anyēṣvapi cha gātrēṣu dōṣassaṃviditaḥ kvachit ॥ 30 ॥
avistaramasandigdhamavilambitamadrutam ।
urasthaṃ kaṇṭhagaṃ vākyaṃ vartatē madhyamē svarē ॥ 31 ॥
saṃskārakramasampannāmadrutāmavilambitām ।
uchchārayati kalyāṇīṃ vāchaṃ hṛdayahāriṇīm ॥ 32 ॥
anayā chitrayā vāchā tristhānavyañjanasthayā ।
kasya nārādhyatē chittamudyatāsērarērapi ॥ 33 ॥
ēvaṃ vidhō yasya dūtō na bhavētpārthivasya tu ।
siddhyanti hi kathaṃ tasya kāryāṇāṃ gatiyō'nagha ॥ 34 ॥
ēvaṃ guṇagaṇairyuktā yasya syuḥ kāryasādhakāḥ ।
tasya sidhyanti sarvā'rthā dūtavākyaprachōditāḥ ॥ 35 ॥
ēvamuktastu saumitrissugrīvasachivaṃ kapim ।
abhyabhāṣata vākyajñō vākyajñaṃ pavanātmajam ॥ 36 ॥
viditau nau guṇā vidvantsugrīvasya mahātmanaḥ ।
tamēva chā'vāṃ mārgāvassugrīvaṃ plavagēśvaram ॥ 37 ॥
yathā bravīṣi hanumānsugrīvavachanādiha ।
tattathā hi kariṣyāvō vachanāttava sattama ॥ 38 ॥
tattasya vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ ।
manassamādhāya jayōpapattau sakhyaṃ tadā kartumiyēṣa tābhyām ॥ 39 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē tṛtīyassargaḥ ॥