શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ તૃતીયસ્સર્ગઃ ।
વચો વિજ્ઞાય હનુમાન્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।
પર્વતાદૃશ્યમૂકાત્તુ પુપ્લુવે યત્ર રાઘવૌ ॥ 1 ॥
કપિરૂપં પરિત્યજ્ય હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ભિક્ષુરૂપં તતો ભેજે શઠબુદ્ધિતયા કપિઃ ॥ 2 ॥
તતસ્સ હનુમાન્વાચા શ્લક્ષ્ણયા સુમનોજ્ઞયા ।
વિનીતવદુપાગમ્ય રાઘવૌ પ્રણિપત્ય ચ ॥ 3 ॥
આબભાષે તદા વીરૌ યથાવત્પ્રશશંસ ચ ।
સંપૂજ્ય વિધિવદ્વીરૌ હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ઉવાચ કામતો વાક્યં મૃદુ સત્યપરાક્રમૌ ॥ 4 ॥
રાજર્ષિદેવપ્રતિમૌ તાપસૌ સંશિતવ્રતૌ ।
દેશં કથમિમં પ્રાપ્તૌ ભવંતૌ વરવર્ણિનૌ ॥ 5 ॥
ત્રાસયંતૌ મૃગગણાનન્યાંશ્ચ વનચારિણઃ ॥ 6 ॥
પંપાતીરરુહાન્વૃક્ષાન્ વીક્ષમાણૌ સમંતતઃ ।
ઇમાં નદીં શુભજલાં શોભયંતૌ તપસ્વિનૌ ॥ 7 ॥
ધૈર્યવંતૌ સુવર્ણાભૌ કૌ યુવાં ચીરવાસસૌ ।
નિઃશ્વસંતૌ વરભુજૌ પીડયંતાવિમાઃ પ્રજાઃ ॥ 8 ॥
સિંહવિપ્રેક્ષિતૌ વીરૌ મહાબલવિક્રમૌ ।
શક્રચાપનિભે ચાપે ગૃહીત્વા શત્રુસૂદનૌ ॥ 9 ॥
શ્રીમંતૌ રૂપસંપન્નૌ વૃષભશ્રેષ્ઠવિક્રમૌ ।
હસ્તિહસ્તોપમભુજૌ દ્યુતિમંતૌ નરર્ષભૌ ॥ 10 ॥
પ્રભયા પર્વતેંદ્રોઽયં યુવયોરવભાસિતઃ ।
રાજ્યાર્હાવમરપ્રખ્યૌ કથં દેશમિહાગતૌ ॥ 11 ॥
પદ્મપત્રેક્ષણૌ વીરૌ જટામંડલધારિણૌ ।
અન્યોન્યસદૃશૌ વીરૌ દેવલોકાદિવાગતૌ ॥ 12 ॥
યદૃચ્છયેવ સંપ્રાપ્તૌ ચંદ્રસૂર્યૌ વસુંધરામ્ ।
વિશાલવક્ષસૌ વીરૌ માનુષૌ દેવરૂપિણૌ ॥ 13 ॥
સિંહસ્કંધૌ મહોત્સાહૌ સમદાવિવ ગોવૃષૌ ।
આયતાશ્ચ સુવૃત્તાશ્ચ બાહવઃ પરિઘોપમાઃ ।
સર્વભૂષણભૂષાર્હાઃ કિમર્થં ન વિભૂષિતાઃ ॥ 14 ॥
ઉભૌ યોગ્યાવહં મન્યે રક્ષિતું પૃથિવીમિમામ્ ।
સસાગરવનાં કૃત્સ્નાં વિંધ્યમેરુવિભૂષિતામ્ ॥ 15 ॥
ઇમે ચ ધનુષી ચિત્રે શ્લષ્ણે ચિત્રાનુલેપને ।
પ્રકાશેતે યથેંદ્રસ્ય વજ્રે હેમવિભૂષિતે ॥ 16 ॥
સંપૂર્ણા નિશિતૈર્બાણૈ સ્તૂણાશ્ચ શુભદર્શનાઃ ॥ 17 ॥
જીવિતાંતકરૈર્ઘોરૈ શ્શ્વસદ્ભિરિવ પન્નગૈઃ ।
મહાપ્રમાણૌ વિસ્તીર્ણૌ તપ્તહાટકભૂષિતૌ ॥ 18 ॥
ખડગાવેતૌ વિરાજેતે નિર્મુક્તાવિવપન્નગૌ ।
એવં માં પરિભાષંતં કસ્માદ્વૈ નાભિભાષથઃ ॥ 19 ॥
સુગ્રીવો નામ ધર્માત્મા કશ્ચિદ્વાનરયૂથપઃ ।
વીરો વિનિકૃતો ભ્રાત્રા જગદ્ભ્રમતિ દુઃખિતઃ ॥ 20 ॥
પ્રાપ્તોઽહં પ્રેષિતસ્તેન સુગ્રીવેણ મહાત્મના ।
રાજ્ઞા વાનરમુખ્યાનાં હનુમાન્નામ વાનરઃ ॥ 21 ॥
યુવાભ્યાં સહ ધર્માત્મા સુગ્રીવસ્સખ્યમિચ્છતિ ।
તસ્ય માં સચિવં વિત્તં વાનરં પવનાત્મજમ્ ॥ 22 ॥
ભિક્ષુરૂપપ્રતિચ્છન્નં સુગ્રીવપ્રિયકામ્યયા ।
ઋષ્યમૂકાદિહ પ્રાપ્તં કામગં કામરૂપિણમ્ ॥ 23 ॥
એવમુક્ત્વા તુ હનુમાંસ્તૌ વીરૌ રામલક્ષ્મણૌ ।
વાક્યજ્ઞૌ વાક્યકુશલઃ પુનર્નોવાચ કિંચન ॥ 24 ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચંતસ્ય રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ।
પ્રહૃષ્ટવદનશ્શ્રીમાન્ભ્રાતરં પાર્શ્વતઃ સ્થિતમ્ ॥ 25 ॥
સચિવોઽયં કપીંદ્રસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।
તમેવ કાંક્ષમાણસ્ય મમાંતિકમુપાગતઃ ॥ 26 ॥
તમભ્યભાષ સૌમિત્રે સુગ્રીવસચિવં કપિમ્ ।
વાક્યજ્ઞં મધુરૈર્વાક્યૈસ્સ્નેહયુક્તમરિંદમ ॥ 27 ॥
નાનૃગ્વેદવિનીતસ્ય નાયજુર્વેદ્ધારિણઃ ।
નાસામવેદવિદુષશ્શક્યમેવં વિભાષિતુમ્ ॥ 28 ॥
નૂનં વ્યાકરણં કૃત્સ્નમનેન બહુધા શ્રુતમ્ ।
બહુ વ્યાહરતાઽનેન ન કિંચિદપશબ્દિતમ્ ॥ 29 ॥
ન મુખે નેત્રયોર્વાપિ લલાટે ચ ભ્રુવોસ્તથા ।
અન્યેષ્વપિ ચ ગાત્રેષુ દોષસ્સંવિદિતઃ ક્વચિત્ ॥ 30 ॥
અવિસ્તરમસંદિગ્ધમવિલંબિતમદ્રુતમ્ ।
ઉરસ્થં કંઠગં વાક્યં વર્તતે મધ્યમે સ્વરે ॥ 31 ॥
સંસ્કારક્રમસંપન્નામદ્રુતામવિલંબિતામ્ ।
ઉચ્ચારયતિ કલ્યાણીં વાચં હૃદયહારિણીમ્ ॥ 32 ॥
અનયા ચિત્રયા વાચા ત્રિસ્થાનવ્યંજનસ્થયા ।
કસ્ય નારાધ્યતે ચિત્તમુદ્યતાસેરરેરપિ ॥ 33 ॥
એવં વિધો યસ્ય દૂતો ન ભવેત્પાર્થિવસ્ય તુ ।
સિદ્ધ્યંતિ હિ કથં તસ્ય કાર્યાણાં ગતિયોઽનઘ ॥ 34 ॥
એવં ગુણગણૈર્યુક્તા યસ્ય સ્યુઃ કાર્યસાધકાઃ ।
તસ્ય સિધ્યંતિ સર્વાઽર્થા દૂતવાક્યપ્રચોદિતાઃ ॥ 35 ॥
એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રિસ્સુગ્રીવસચિવં કપિમ્ ।
અભ્યભાષત વાક્યજ્ઞો વાક્યજ્ઞં પવનાત્મજમ્ ॥ 36 ॥
વિદિતૌ નૌ ગુણા વિદ્વંત્સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।
તમેવ ચાઽવાં માર્ગાવસ્સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્ ॥ 37 ॥
યથા બ્રવીષિ હનુમાન્સુગ્રીવવચનાદિહ ।
તત્તથા હિ કરિષ્યાવો વચનાત્તવ સત્તમ ॥ 38 ॥
તત્તસ્ય વાક્યં નિપુણં નિશમ્ય પ્રહૃષ્ટરૂપઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ ।
મનસ્સમાધાય જયોપપત્તૌ સખ્યં તદા કર્તુમિયેષ તાભ્યામ્ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે તૃતીયસ્સર્ગઃ ॥
