ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ චතුඃෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ।
වධමප්රතිරූපං තු මහර්ෂේස්තස්ය රාඝවඃ ।
විලපන්නේව ධර්මාත්මා කෞසල්යාං පුනරබ්රවීත් ॥ 1 ॥
තදජ්ඤානාන්මහත්පාපං කෘත්වාහං සංකුලේංද්රියඃ ।
ඒකස්ත්වචිංතයං බුධ්යා කථං නු සුකෘතං භවේත් ॥ 2 ॥
තතස්තං ඝටමාදාය පූර්ණං පරමවාරිණා ।
ආශ්රමං තමහං ප්රාප්ය යථාऽඛ්යාතපථං ගතඃ ॥ 3 ॥
තත්රාහං දුර්බලාවංධෞ වෘද්ධාවපරිණායකෞ ।
අපශ්යං තස්ය පිතරෞ ලූනපක්ෂාවිව ද්විජෞ ॥ 4 ॥
තන්නිමිත්තාභිරාසීනෞ කථාභිරපරිශ්රමෞ ।
තාමාශාං මත්කෘතේ හීනාවුදාසීනාවනාථවත් ॥ 5 ॥
ශෝකෝපහතචිත්තශ්ච භයසංත්රස්තචේතනඃ ।
තච්චාऽශ්රමපදං ගත්වා භූයශ්ශෝකමහං ගතඃ ॥ 6 ॥
පදශබ්දං තු මේ ශ්රුත්වා මුනිර්වාක්යමභාෂත ।
කිං චිරායසි මේ පුත්ර පානීයං ක්ෂිප්රමානය ॥ 7 ॥
යන්නිමිත්තමිදං තාත සලිලේ ක්රීඩිතං ත්වයා ।
උත්කංඨිතා තේ මාතේයං ප්රවිශ ක්ෂිප්රමාශ්රමම් ॥ 8 ॥
යද්ව්යලීකං කෘතං පුත්ර මාත්රා තේ යදි වා මයා ।
න තන්මනසි කර්තව්යං ත්වයා තාත තපස්විනා ॥ 9 ॥
ත්වං ගතිස්ත්වගතීනාං චක්ෂුස්ත්වං හීනචක්ෂුෂාම් ।
සමාසක්තාස්ත්වයි ප්රාණාඃ කිං ත්වං නෝ නාභිභාෂසේ ॥ 10 ॥
මුනිමව්යක්තයා වාචා තමහං සජ්ජමානයා ।
හීනව්යංජනයා ප්රේක්ෂ්ය භීතචිත්ත ඉවාබ්රුවම් ॥ 11 ॥
මනසඃ කර්ම චේෂ්ටාභිරභිසංස්තභ්ය වාග්බලම් ।
ආචචක්ෂේ ත්වහං තස්මෛ පුත්රව්යසනජං භයම් ॥ 12 ॥
ක්ෂත්රියෝऽහං දශරථෝ නාහං පුත්රෝ මහාත්මනඃ ।
සජ්ජනාවමතං දුඃඛමිදං ප්රාප්තං ස්වකර්මජම් ॥ 13 ॥
භගවංශ්චාපහස්තෝऽහං සරයූතීරමාගතඃ ।
ජිඝාංසුශ්ශ්වාපදං කංචින්නිපානේ චාऽගතං ගජම් ॥ 14 ॥
තතශ්ශ්රුතෝ මයා ශබ්දෝ ජලේ කුංභස්ය පූර්යතඃ ।
ද්විපෝऽයමිති මත්වාऽයං බාණේනාභිහතෝ මයා ॥ 15 ॥
ගත්වා නද්යාස්තත ස්තීරමපශ්යමිෂුණා හෘදි ।
විනිර්භින්නං ගතප්රාණං ශයානං භුවි තාපසම් ॥ 16 ॥
භගවච්ඡශබ්දමාලක්ෂ්ය මයා ගජජිඝාංසුනා ।
විසෘප්ටෝऽංභසි නාරාචස්තේන තේ නිහතස්සුතඃ ॥ 17 ॥
තතස්තස්යෛව වචනාදුපේත්ය පරිතප්යතඃ ।
ස මයා සහසා බාණ උධෘතෝ මර්මතස්තදා ॥ 18 ॥
ස චෝධෘතේන බාණේන තත්රෛව ස්වර්ගමාස්ථිතඃ ।
භවංතෞ පිතරෞ ශෝචන්නංධාවිති විලප්ය ච ॥ 19 ॥
අජ්ඤානාද්භවතඃ පුත්ර ස්සහසාऽභිහතෝ මයා ।
ශේෂමේවං ගතේ යත්ස්යාත්තත්ප්රසීදතු මේ මුනිඃ ॥ 20 ॥
ස තච්ච්රුත්වා වචඃ ක්රූරං මයෝක්තමඝශංසිනා ।
නාශකත්තීව්රමායාසමකර්තුං භගවානෘෂිඃ ॥ 21 ॥
ස බාෂ්පපූර්ණවදනෝ නිශ්ශ්වසන්ශෝකකර්ශිතඃ ।
මාමුවාච මහාතේජාඃ කෘතාංජලිමුපස්ථිතම් ॥ 22 ॥
යද්යේතදශුභං කර්ම න ත්වං මේ කථයේස්ස්වයම් ।
ඵලේන්මූර්ධා ස්ම තේ රාජන් සද්ය ශ්ශතසහස්රධා ॥ 23 ॥
ක්ෂත්රියේණ වධෝ රාජන් වානප්රස්ථේ විශේෂතඃ ।
ජ්ඤානපූර්වං කෘත ස්ස්ථානාච්ච්යාවයේදපි වජ්රිණම් ॥ 24 ॥
සප්තධා තු ඵලේන්මූර්ධා මුනෞ තපසි තිෂ්ඨති ।
ජ්ඤානාද්විසෘජතශ්ශස්ත්රං තාදෘශේ බ්රහ්මාවාදිනි ॥ 25 ॥
අජ්ඤානාද්ධිකෘතං යස්මාදිදං තේනෛව ජවසි ।
අපි හ්යද්ය කුලං න ස්යාදික්ෂ්වාකූණාං කුතෝ භවාන් ॥ 26 ॥
නය නෞ නෘප තං දේශමිති මාං චාභ්යභාෂත ।
අද්ය තං ද්රෂ්ටුමිච්ඡාවඃ පුත්රං පශ්චිමදර්ශනම් ॥ 27 ॥
රුධිරේණාවසික්තාංගං ප්රකීර්ණාජිනවාසසම් ।
ශයානං භුවි නිස්සංජ්ඤං ධර්ම රාජවශං ගතම් ॥ 28 ॥
අථාහමේකස්තං දේශං නීත්වා තෞ භෘශදුඃඛිතෞ ।
අස්පර්ශයමහං පුත්රං තං මුනිං සහ භාර්යයා ॥ 29 ॥
නාභිවාදයසේ මාද්ය න ච මාऽමභිභාෂසේ ।
කිං නු ශේෂේ තු භූමෞ ත්වං වත්ස කිං කුපිතෝ හ්යසි ॥ 30 ॥
න ත්වහං තේ ප්රියං පුත්ර මාතරං පශ්ය ධාර්මික ।
කිං නු නාලිංගසේ පුත්ර සුකුමාර වචෝ වද ॥ 31 ॥
කස්ය වාऽපරරාත්රේऽහං ශ්රෝෂ්යාමි හෘදයංගමම් ।
අධීයානස්ය මධුරං ශාස්ත්රං වාන්යද්විශේෂතඃ ॥ 32 ॥
කෝ මාං සංද්යාමුපාස්යෛව ස්නාත්වා හුතහුතාශනඃ ।
ශ්ලාඝයිෂ්යත්යුපාසීනඃ පුත්ර ශෝකභයාර්දිතම් ॥ 33 ॥
කංදමූලඵලං හෘත්වා කෝ මාං ප්රියමිවාතිථිම් ।
භෝජයිෂ්යත්යකර්මණ්යමප්රග්රහමනායකම් ॥ 34 ॥
ඉමාමංධාං ච වෘද්ධාං ච මාතරං තේ තපස්විනීම් ।
කථං වත්ස භරිෂ්යාමි කෘපණාං පුත්රගර්ධිනීම් ॥ 35 ॥
තිෂ්ඨ මාං මාගමඃ පුත්ර යමස්ය සදනං ප්රති ।
ශ්වෝ මයා සහ ගංතාසි ජනන්යා ච සමේධිතඃ ॥ 36 ॥
තතෝ වෛවස්වතං දෘෂ්ට්වා තං ප්රවක්ෂ්යාමි භාරතීම් ।
ක්ෂමතාං ධර්මරාජෝ මේ බිභෘයාත්පිතරාවයම් ॥ 37 ॥
දාතුමර්හති ධර්මාත්මා ලෝකපාලෝ මහායශාඃ ।
ඊදෘශස්ය මමාක්ෂය්යා මේකාමභයදක්ෂිණාම් ॥ 38 ॥
අපාපෝऽසි යදා පුත්ර නිහතඃ පාපකර්මණා ।
තේන සත්යේන ගච්ඡාऽऽශු යේ ලෝකාශ්ශස්ත්රයෝධිනාම් ॥ 39 ॥
යාංති ශූරා ගතිං යාං ච සංග්රාමේෂ්වනිවර්තිනඃ ।
හතාස්ත්වභිමුඛාඃ පුත්ර ගතිං තාං පරමාං ව්රජ ॥ 40 ॥
යාං ගතිං සගරශ්ශෛබ්යෝ දිලීපෝ ජනමේජයඃ ।
නහුෂෝ දුංදුමාරශ්ච ප්රාප්තාස්තාං ගච්ඡ පුත්රක ॥ 41 ॥
යා ගති ස්සර්වසාධූනාං ස්වාධ්යායාත්තපසාච යා ।
යා භූමිදස්යාහිऽතාග්නේරේකපත්නී ව්රතස්ය ච ॥ 42 ॥
ගෝසහස්රප්රදාතෘණාං යා යා ගුරුභෘතාමපි ।
දේහන්යාසකෘතාං යා ච තාං ගතිං ගච්ඡ පුත්රක ॥ 43 ॥
න හි ත්වස්මින්කුලේ ජාතෝ ගච්ඡත්යකුශලාං ගතිම් ।
ස තු යාස්යති යේන ත්වං නිහතෝ මම බාංධවඃ ॥ 44 ॥
ඒවං ස කෘපණං තත්ර පර්යදේවයතාසකෘත් ।
තතෝऽස්මෛ කර්තුමුදකං ප්රවෘත්තස්සහභාර්යයා ॥ 45 ॥
ස තු දිව්යේන රූපේණ මුනිපුත්රස්ස්වකර්මභිඃ ।
ස්වර්ගමධ්යාරුහත්ක්ෂිප්රං ශක්රේණ සහ ධර්මවිත් ॥ 46 ॥
ආබභාෂේ ච වෘද්ධෞ තෞ සහ ශක්රේණ තාපසඃ ।
ආශ්වාස්යච මුහූර්තං තු පිතරෞ වාක්යමබ්රවීත් ॥ 47 ॥
ස්ථානමස්මි මහත්ප්රාප්තෝ භවතෝඃ පරිචාරණාත් ।
භවංතාවපි ච ක්ෂිප්රං මම මූලමුපෛෂ්යතඃ ॥ 48 ॥
ඒවමුක්ත්වා තු දිව්යේන විමානේන වපුෂ්මතා ।
ආරුරෝහ දිවං ක්ෂිප්රං මුනිපුත්රෝ ජිතේංද්රියඃ ॥ 49 ॥
ස කෘත්වා තූදකං තූර්ණං තාපස ස්සහ භාර්යයා ।
මාමුවාච මහාතේජාඃ කෘතාංජලිමුපස්ථිතම් ॥ 50 ॥
අද්යෛව ජහිං මාං රාජන්මරණේ නාස්ති මේ ව්යථා ।
යච්ඡරේණෛකපුත්රං මාං ත්වමකර්ෂීරපුත්රකම් ॥ 51 ॥
ත්වයා තු යදවිජ්ඤානාන්නිහතෝ මේ සුතශ්ශුචිඃ ।
තේන ත්වාමභිශප්ස්යාමි සුදුඃඛමතිදාරුණම් ॥ 52 ॥
පුත්රව්යසනජං දුඃඛං යදේතන්මම සාංප්රතම් ।
ඒවං ත්වං පුත්රශෝකේන රාජන්කාලං කරිෂ්යසි ॥ 53 ॥
අජ්ඤානාත්තු හතෝ යස්මාත්ක්ෂත්රියේණ ත්වයා මුනිඃ ।
තස්මාත්ත්වාං නාවිශත්යාශු බ්රහ්මහත්යා නරාධිප ॥ 54 ॥
ත්වාමප්යේතාදෘශෝ භාවඃ ක්ෂිප්රමේව ගමිෂ්යති ।
ජීවිතාංතකරෝ ඝෝරෝ දාතාරමිව දක්ෂිණා ॥ 55 ॥
ඒවං ශාපං මයි න්යස්ය විලප්ය කරුණං බහු ।
චිතාමාරෝප්ය දේහං තන්මිථුනං ස්වර්ගමභ්යයාත් ॥ 56 ॥
තදේතච්ඡිංතයානේන ස්මෘතං පාපං මයා ස්වයම් ।
තදා බාල්යාත්කෘතං දේවි ශබ්දවේධ්යනුශික්ෂිණා ॥ 57 ॥
තස්යායං කර්මණෝ දේවි විපාකස්සමුපස්ථිතඃ ।
අපථ්යෛස්සහංභුක්තේ ව්යාධිරන්නරසේ යථා ॥ 58 ॥
තස්මාන්මාමාගතං භද්රේ තස්යෝදාරස්ය තද්වචඃ ।
යදහං පුත්රශෝකේන සංත්යක්ෂ්යාම්යද්ය ජීවිතම් ॥ 59 ॥
චක්ෂුභ්යාං ත්වාං න පශ්යාමි කෞසල්යේ සාධු මාං ස්ඵෘශ ।
ඉත්යුක්ත්වා ස රුදංස්ත්රස්තෝ භාර්යාමාහ ච භූමිපඃ ॥ 60 ॥
ඒතන්මේ සදෘශං දේවි යන්මයා රාඝවේ කෘතම් ।
සදෘශං තත්තු තස්යෛව යදනේන කෘතං මයි ॥ 61 ॥
දුර්වෘත්තමපි කඃ පුත්රං ත්යජේද්භුවි විචක්ෂණඃ ।
කශ්ච ප්රව්රාජ්යමානෝ වා නාසූයේත්පිතරං සුතඃ ॥ 62 ॥
යදි මාං සංස්පෘශේද්රාමස්සකෘදද්ය ලභේත වා ।
යමක්ෂයමනුප්රාප්තා ද්රක්ෂ්යංති න හි මානවාඃ ॥ 63 ॥
චක්ෂුෂා ත්වාං න පශ්යාමි ස්මෘතිර්මම විලුප්යතේ ।
දූතා වෛවස්වතස්යෛතේ කෞසල්යේ ත්වරයංති මාම් ॥ 64 ॥
අතස්තු කිං දුඃඛතරං යදහං ජීවිතක්ෂයේ ।
න හි පශ්යාමි ධර්මජ්ඤං රාමං සත්යපරාක්රමම් ॥ 65 ॥
තස්යාදර්ශනජශ්ශෝකස්සුතස්යාප්රතිකර්මණඃ ।
උච්ඡෝෂයති මේ ප්රාණාන්වාරිස්තෝකමිවාතපඃ ॥ 66 ॥
න තේ මනුෂ්යා දේවාස්තේ යේ චාරුශුභකුංඩලම් ।
මුඛං ද්රක්ෂ්යංති රාමස්ය වර්ෂේ පංචදශේ පුනඃ ॥ 67 ॥
පද්මපත්රේක්ෂණං සුභ්රු සුදංෂ්ට්රං චාරුනාසිකම් ।
ධන්යා ද්රක්ෂ්යංති රාමස්ය තාරාධිපනිභං මුඛම් ॥ 68 ॥
සදෘශං ශාරදස්යේංදෝඃ පුල්ලස්ය කමලස්ය ච ।
සුගංධි මම නාථස්ය ධන්යා ද්රක්ෂ්යංති තන්මුඛම් ॥ 69 ॥
නිවෘත්තවනවාසං තමයෝධ්යාං පුනරාගතම් ।
ද්රක්ෂ්යංති සුඛිනෝ රාමං ශුක්රං මාර්ගගතං යථා ॥ 70 ॥
කෞසල්යේ චිත්තමෝහේන හෘදයං සීදතීව මේ ।
වේදයේ න ච සංයුක්තාන් ශබ්දස්පර්ශරසානහම් ॥ 71 ॥
චිත්තනාශාද්විපද්යංතේ සර්වාණ්යේංද්රියාණි මේ ।
ක්ෂීණස්නේහස්ය දීපස්ය සංසක්තා රශ්මයෝ යථා ॥ 72 ॥
අයමාත්මභවශ්ශෝකෝ මාමනාථමචේතනම් ।
සංසාදයති වේගේන යථා කූලං නදීරයඃ ॥ 73 ॥
හා රාඝව මහාබාහෝ හා මමාऽයාසනාශන ।
හා පිතෘප්රිය මේ නාථ හාऽද්ය ක්වාසි ගතස්සුත ॥ 74 ॥
හා කෞසල්යේ නශිෂ්යාමි හා සුමිත්රේ තපස්විනි ।
හා නෘශංසේ මමාමිත්රේ කෛකේයි කුලපාංසනි ॥ 75 ॥
ඉති රාමස්ය මාතුශ්ච සුමිත්රායාශ්ච සන්නිධෞ ।
රාජා දශරථ ශ්ශෝචංජීවිතාංතමුපාගමත් ॥ 76 ॥
යදා තු දීනං කථයන්නරාධිපඃ ප්රියස්ය පුත්ත්රස්ය විවාසනාතුරඃ ।
ගතේऽර්ධරාත්රේ භෘශදුඃඛපීඩිතස්තදා ජහෞ ප්රාණමුදාරදර්ශනඃ ॥ 77 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ චතුඃෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ॥
