ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ද්විපංචාශස්සර්ගඃ ।
ප්රභාතායාං තු ශර්වර්යාං පෘථුවක්ෂා මහායශාඃ ।
උවාච රාමඃ සෞමිත්රිං ලක්ෂ්මණං ශුභලක්ෂණම් ॥ 1 ॥
භාස්කරෝදයකාලෝऽයං ගතා භගවතී නිශා ।
අසෞ සුකෘෂ්ණෝ විහගඃ කෝකිලස්තාත කූජති ॥ 2 ॥
බර්හිණානාං ච නිර්ඝෝෂඃ ශ්රූයතේ නදතාං වනේ ।
තරාම ජාහ්නවීං සෞම්ය ශීඝ්රගාං සාගරංගමාම් ॥ 3 ॥
විජ්ඤාය රාමස්ය වචඃ සෞමිත්රිර්මිත්රනංදනඃ ।
ගුහමාමංත්ර්ය සූතං ච සෝऽතිෂ්ඨද්භ්රාතුරග්රතඃ ॥ 4 ॥
ස තු රාමස්ය වචනං නිශම්ය ප්රතිගෘහ්ය ච ।
ස්ථපතිස්තූර්ණමාහූය සචිවානිදමබ්රවීත් ॥ 5 ॥
අස්ය වාහනසංයුක්තාං කර්ණග්රාහවතීං ශුභාම් ।
සුප්රතාරාං දෘඪාං තීර්ථේ ශීඝ්රං නාවමුපාහර ॥ 6 ॥
තං නිශම්ය සමාදේශං ගුහාමාත්යගණෝ මහාන් ।
උපෝහ්ය රුචිරාං නාවං ගුහාය ප්රත්යවේදයත් ॥ 7 ॥
තතඃ ස ප්රාංජලිර්භූත්වා ගුහෝ රාඝවමබ්රවීත් ।
උපස්ථිතේයං නෞර්දේව භූයඃ කිං කරවාණි තේ ॥ 8 ॥
තවාමරසුතප්රඛ්ය තර්තුං සාගරගාං නදීම් ।
නෞරියං පුරුෂව්යාඝ්ර තාං ත්වමාරෝහ සුව්රත ॥ 9 ॥
අථෝවාච මහාතේජා රාමෝ ගුහමිදං වචඃ ।
කෘතකාමෝऽස්මි භවතා ශීඝ්රමාරෝප්යතාමිති ॥ 10 ॥
තතඃ කලාපාන් සන්නහ්ය ඛඩ්ගෞ බධ්වා ච ධන්විනෞ ।
ජග්මතුර්යේන තෞ ගංගාං සීතයා සහ රාඝවෞ ॥ 11 ॥
රාමමේව තු ධර්මජ්ඤමුපගම්ය විනීතවත් ।
කිමහං කරවාණීති සූතඃ ප්රාංජලිරබ්රවීත් ॥ 12 ॥
තතෝऽබ්රවීද්දාශරථිඃ සුමංත්රං ස්පෘශන් කරේණෝත්තමදක්ෂිණේන ।
සුමංත්ර ශීඝ්රං පුනරේව යාහි රාජ්ඤඃ සකාශේ භව චාප්රමත්තඃ ॥ 13 ॥
නිවර්තස්වේත්යුවාචෛව හ්යේතාවද්ධි කෘතං මම ।
රථං විහාය පද්භ්යාං තු ගමිෂ්යාමි මහාවනම් ॥ 14 ॥
ආත්මානං ත්වභ්යනුජ්ඤාතමවේක්ෂ්යාර්තඃ ස සාරථිඃ ।
සුමංත්රඃ පුරුෂව්යාඝ්රමෛක්ෂ්වාකමිදමබ්රවීත් ॥ 15 ॥
නාතික්රාංතමිදං ලෝකේ පුරුෂේණේහ කේනචිත් ।
තව සභ්රාතෘභාර්යස්ය වාසඃ ප්රාකෘතවද්වනේ ॥ 16 ॥
න මන්යේ බ්රහ්මචර්යේऽස්ති ස්වධීතේ වා ඵලෝදයඃ ।
මාර්දවාර්ජවයෝර්වාපි ත්වාං චේද්ව්යසනමාගතම් ॥ 17 ॥
සහ රාඝව වෛදේහ්යා භ්රාත්රා චෛව වනේ වසන් ।
ත්වං ගතිං ප්රාප්ස්යසේ වීර ත්රීන් ලෝකාංස්තු ජයන්නිව ॥ 18 ॥
වයං ඛලු හතා රාම යේ ත්වයාප්යුපවංචිතාඃ ।
කෛකේය්යා වශමේෂ්යාමඃ පාපායා දුඃඛභාගිනඃ ॥ 19 ॥
ඉති බ්රුවන්නාත්මසමං සුමංත්රඃ සාරථිස්තදා ।
දෘෂ්ට්වා දූරගතං රාමං දුඃඛාර්තෝ රුරුදේ චිරම් ॥ 20 ॥
තතස්තු විගතේ බාෂ්පේ සූතං ස්පෘෂ්ටෝදකං ශුචිම් ।
රාමස්තු මධුරං වාක්යං පුනඃ පුනරුවාච තම් ॥ 21 ॥
ඉක්ෂ්වාකූණාං ත්වයා තුල්යං සුහෘදං නෝපලක්ෂයේ ।
යථා දශරථෝ රාජා මාං න ශෝචේත්තථා කුරු ॥ 22 ॥
ශෝකෝපහතචේතාශ්ච වෘද්ධශ්ච ජගතීපතිඃ ।
කාමභාවාවසන්නශ්ච තස්මාදේතද්බ්රවීමි තේ ॥ 23 ॥
යද්යදාජ්ඤාපයේත්කිංචිත්ස මහාත්මා මහීපතිඃ ।
කෛකේය්යාඃ ප්රියකාමාර්ථං කාර්යං තදවිකාංක්ෂයා ॥ 24 ॥
ඒතදර්ථං හි රාජ්යානි ප්රශාසති නරේශ්වරාඃ ।
යදේෂාං සර්වකෘත්යේෂු මනෝ න ප්රතිහන්යතේ ॥ 25 ॥
යද්යථා ස මහාරාජෝ නාලීකමධිගච්ඡති ।
න ච තාම්යති දුඃඛේන සුමංත්ර කුරු තත්තථා ॥ 26 ॥
අදෘෂ්ටදුඃඛං රාජානං වෘද්ධමාර්යං ජිතේංද්රියම් ।
බ්රූයාස්ත්වමභිවාද්යෛව මම හේතෝරිදං වචඃ ॥ 27 ॥
නෛවාහමනුශෝචාමි ලක්ෂ්මණෝ න ච මෛථිලී ।
අයෝධ්යායාශ්ච්යුතාශ්චේති වනේ වත්ස්යාමහේති ච ॥ 28 ॥
චතුර්දශසු වර්ෂේෂු නිවෘත්තේෂු පුනඃ පුනඃ ।
ලක්ෂ්මණං මාං ච සීතාං ච ද්රක්ෂ්යසේ ක්ෂිප්රමාගතාන් ॥ 29 ॥
ඒවමුක්ත්වා තු රාජානං මාතරං ච සුමංත්ර මේ ।
අන්යාශ්ච දේවීස්සහිතාඃ කෛකේයීං ච පුනඃ පුනඃ ॥ 30 ॥
ආරෝග්යං බ්රූහි කෞශල්යාමථ පාදාභිවංදනම් ।
සීතායා මම චාऽऽර්යස්ය වචනාල්ලක්ෂ්මණස්ය ච ॥ 31 ॥
බ්රූයාශ්ච හි මහාරාජං භරතං ක්ෂිප්රමානය ।
ආගතශ්චාපි භරතඃ ස්ථාප්යෝ නෘපමතේ පදේ ॥ 32 ॥
භරතං ච පරිෂ්වජ්ය යෞවරාජ්යේऽභිෂිච්ය ච ।
අස්මත්සංතාපජං දුඃඛං න ත්වාමභිභවිෂ්යති ॥ 33 ॥
භරතශ්චාපි වක්තව්යෝ යථා රාජනි වර්තසේ ।
තථා මාතෘෂු වර්තේථාඃ සර්වාස්වේවාවිශේෂතඃ ॥ 34 ॥
තාතස්ය ප්රියකාමේන යෞවරාජ්යමපේක්ෂතා ।
ලෝකයෝරුභයෝඃ ශක්යං ත්වයා යත්සුඛමේධිතුම් ॥ 35 ॥
නිවර්ත්යමානෝ රාමේණ සුමංත්රඃ ශෝකකර්ශිතඃ ।
තත්සර්වං වචනං ශ්රුත්වා ස්නේහාත්කාකුත්ස්ථමබ්රවීත් ॥ 36 ॥
යදහං නෝපචාරේණ බ්රූයාං ස්නේහාදවික්ලබඃ ।
භක්තිමානිති තත්තාවද්වාක්යං ත්වං ක්ෂංතුමර්හසි ॥ 37 ॥
කථං හි ත්වද්විහීනෝऽහං ප්රතියාස්යාමි තාං පුරීම් ।
තව තාවද්වියෝගේන පුත්රශෝකාකුලාමිව ॥ 38 ॥
සරාමමපි තාවන්මේ රථං දෘෂ්ට්වා තදා ජනඃ ।
විනා රාමං රථං දෘෂ්ට්වා විදීර්යේතාපි සා පුරී ॥ 39 ॥
දෛන්යං හි නගරී ගච්ඡේද්දෘෂ්ට්වා ශූන්යමිමං රථම් ।
සූතාවශේෂං ස්වං සෛන්යං හතවීරමිවාऽහවේ ॥ 40 ॥
දූරේऽපි නිවසංතං ත්වාං මානසේනාග්රතඃ ස්ථිතම් ।
චිංතයංතෝऽද්ය නූනං ත්වාං නිරාහාරාඃ කෘතාඃ ප්රජාඃ ॥ 41 ॥
දෘෂ්ටං තද්ධි ත්වයා රාම යාදෘශං ත්වත්ප්රවාසනේ ।
ප්රජානාං සංකුලං වෘත්තං ත්වච්ඡෝකක්ලාංතචේතසාම් ॥ 42 ॥
ආර්තනාදෝ හි යඃ පෞරෛර්මුක්තස්ත්වද්විප්රවාසනේ ।
සරථං මාං නිශාම්යෛව කුර්යුඃ ශතගුණං තතඃ ॥ 43 ॥
අහං කිං චාපි වක්ෂ්යාමි දේවීං තව සුතෝ මයා ।
නීතෝऽසෞ මාතුලකුලං සංතාපං මා කෘථා ඉති ॥ 44 ॥
අසත්යමපි නෛවාහං බ්රූයාං වචනමීදෘශම් ।
කථමප්රියමේවාහං බ්රූයාං සත්යමිදං වචඃ ॥ 45 ॥
මම තාවන්නියෝගස්ථාස්ත්වද්බංධුජනවාහිනඃ ।
කථං රථං ත්වයා හීනං ප්රවක්ෂ්යංති හයෝත්තමාඃ ॥ 46 ॥
තන්න ශක්ෂ්යාම්යහං ගංතුමයෝධ්යාං ත්වදෘතේऽනඝ ।
වනවාසානුයානාය මාමනුජ්ඤාතුමර්හසි ॥ 47 ॥
යදි මේ යාචමානස්ය ත්යාගමේව කරිෂ්යසි ।
සරථෝऽග්නිං ප්රවේක්ෂ්යාමි ත්යක්තමාත්ර ඉහ ත්වයා ॥ 48 ॥
භවිෂ්යංති වනේ යානි තපෝවිඝ්නකරාණි තේ ।
රථේන ප්රතිබාධිෂ්යේ තානි සත්ත්වානි රාඝව ॥ 49 ॥
ත්වත්කෘතේ න මයාऽවාප්තං රථචර්යාකෘතං සුඛම් ।
ආශංසේ ත්වත්කෘතේ නාහං වනවාසකෘතං සුඛම් ॥ 50 ॥
ප්රසීදේච්ඡාමි තේऽරණ්යේ භවිතුං ප්රත්යනංතරඃ ।
ප්රීත්යාऽභිහිතමිච්ඡාමි භව මේ ප්රත්යනංතරඃ ॥ 51 ॥
ඉමේ චාපි හයා වීර යදි තේ වනවාසිනඃ ।
පරිචර්යාං කරිෂ්යංති ප්රාප්ස්යංති පරමාං ගතිම් ॥ 52 ॥
තව ශුශ්රූෂණං මූර්ධ්නා කරිෂ්යාමි වනේ වසන් ।
අයෝධ්යාං දේවලෝකං වා සර්වථා ප්රජහාම්යහම් ॥ 53 ॥
න හි ශක්යා ප්රවේෂ්ටුං සා මයාऽයෝධ්යා ත්වයා විනා ।
රාජධානී මහේංද්රස්ය යථා දුෂ්කෘතකර්මණා ॥ 54 ॥
වනවාසේ ක්ෂයං ප්රාප්තේ මමෛෂ හි මනෝරථඃ ।
යදනේන රථේනෛව ත්වාං වහේයං පුරීං පුනඃ ॥ 55 ॥
චතුර්දශ හි වර්ෂාණි සහිතස්ය ත්වයා වනේ ।
ක්ෂණභූතානි යාස්යංති ශතසංඛ්යාන්යතෝऽන්යථා ॥ 56 ॥
භෘත්යවත්සල තිෂ්ඨංතං භර්තෘපුත්රගතේ පථි ।
භක්තං භෘත්යං ස්ථිතං ස්ථිත්යාං ත්වං න මාං හාතුමර්හසි ॥ 57 ॥
ඒවං බහුවිධං දීනං යාචමානං පුනඃ පුනඃ ।
රාමෝ භෘත්යානුකංපී තු සුමංත්රමිදමබ්රවීත් ॥ 58 ॥
ජානාමි පරමාං භක්තිං මයි තේ භර්තෘවත්සල ।
ශෘණු චාපි යදර්ථං ත්වාං ප්රේෂයාමි පුරීමිතඃ ॥ 59 ॥
නගරීං ත්වාං ගතං දෘෂ්ට්වා ජනනී මේ යවීයසී ।
කෛකේයී ප්රත්යයං ගච්ඡේදිති රාමෝ වනං ගතඃ ॥ 60 ॥
පරිතුෂ්ටා හි සා දේවී වනවාසං ගතේ මයි ।
රාජානං නාතිශංකේත 'මිථ්යාවාදී'ති ධාර්මිකම් ॥ 61 ॥
ඒෂ මේ ප්රථමඃ කල්පෝ යදංබා මේ යවීයසී ।
භරතාරක්ෂිතං ස්ඵීතං පුත්රරාජ්යමවාප්නුයාත් ॥ 62 ॥
මම ප්රියාර්ථං රාජ්ඤශ්ච සරථස්ත්වං පුරීං ව්රජ ।
සංදිෂ්ටශ්චාසි යානර්ථාංස්තාං ස්තාන් බ්රූයාස්තථා තථා ॥ 63 ॥
ඉත්යුක්ත්වා වචනං සූතං සාංත්වයිත්වා පුනඃ පුනඃ ।
ගුහං වචනමක්ලීබෝ රාමෝ හේතුමදබ්රවීත් ॥ 64 ॥
නේදානීං ගුහ යෝග්යෝऽයං වාසෝ මේ සජනේ වනේ ।
ආවශ්යං හ්යාශ්රමේ වාසඃ කර්තව්යස්තද්ගතෝ විධිඃ ॥ 65 ॥
සෝऽහං ගෘහීත්වා නියමං තපස්වි ජනභූෂණම් ।
හිතකාමඃ පිතුර්භූයඃ සීතායා ලක්ෂ්මණස්ය ච ॥ 66 ॥
ජටාඃ කෘත්වා ගමිෂ්යාමි න්යග්රෝධක්ෂීරමානය ।
තත් ක්ෂීරං රාජපුත්රාය ගුහඃ ක්ෂිප්රමුපාහරත් ॥ 67 ॥
ලක්ෂ්මණස්යාත්මනශ්චෛව රාමස්තේනාකරෝජ්ජටාඃ ।
දීර්ඝබාහුර්නරව්යාඝ්රෝ ජටිලත්වමධාරයත් ॥ 68 ॥
තෞ තදා චීරවසනෞ ජටාමංඩලධාරිණෞ ।
ආශෝභේතාමෘෂිසමෞ භ්රාතරෞ රාමලක්ෂ්මණෞ ॥ 69 ॥
තතෝ වෛඛානසං මාර්ගමාස්ථිතඃ සහ ලක්ෂ්මණඃ ।
ව්රතමාදිෂ්ටවාන් රාමඃ සඛායං ගුහමබ්රවීත් ॥ 70 ॥
අප්රමත්තෝ බලේ කෝශේ දුර්ගේ ජනපදේ තථා ।
භවේථා ගුහ රාජ්යං හි දුරාරක්ෂතමං මතම් ॥ 71 ॥
තතස්තං සමනුජ්ඤාය ගුහමික්ෂ්වාකුනංදනඃ ।
ජගාම තූර්ණමව්යග්රඃ සභාර්යඃ සහ ලක්ෂ්මණඃ ॥ 72 ॥
ස තු දෘෂ්ට්වා නදීතීරේ නාවමික්ෂ්වාකුනංදනඃ ।
තිතීර්ෂුඃ ශීඝ්රගාං ගංගාමිදං ලක්ෂ්මණමබ්රවීත් ॥ 73 ॥
ආරෝහ ත්වං නරව්යාඝ්ර ස්ථිතාං නාවමිමාං ශනෛඃ ।
සීතාං චාරෝපයාන්වක්ෂං පරිගෘහ්ය මනස්විනීම් ॥ 74 ॥
ස භ්රාතුඃ ශාසනං ශ්රුත්වා සර්වමප්රතිකූලයන් ।
ආරෝප්ය මෛථිලීං පූර්වමාරුරෝහාऽऽත්මවාං ස්තතඃ ॥ 75 ॥
අථාරුරෝහ තේජස්වී ස්වයං ලක්ෂ්මණපූර්වජඃ ।
තතෝ නිෂාදාධිපතිර්ගුහෝ ජ්ඤාතීනචෝදයත් ॥ 76 ॥
රාඝවෝऽපි මහාතේජා නාවමාරුහ්ය තාං තතඃ ।
බ්රහ්මවත් ක්ෂත්රවච්චෛව ජජාප හිතමාත්මනඃ ॥ 77 ॥
ආචම්ය ච යථාශාස්ත්රං නදීං තාං සහ සීතයා ।
ප්රාණමත්ප්රීතිසංහෘෂ්ටෝ ලක්ෂ්මණශ්චාමිතප්රභඃ ॥ 78 ॥
අනුජ්ඤාය සුමංත්රං ච සබලං චෛව තං ගුහම් ।
ආස්ථාය නාවං රාමස්තු චෝදයාමාස නාවිකාන් ॥ 79 ॥
තතස්තෛශ්චෝදිතා සා නෞඃ කර්ණධාරසමාහිතා ।
ශුභස්ඵ්යවේගාභිහතා ශීඝ්රං සලිලමත්යගාත් ॥ 80 ॥
. ।
මධ්යං තු සමනුප්රාප්ය භාගීරථ්යාස්ත්වනිංදිතා ।
වෛදේහී ප්රාංජලිර්භූත්වා තාං නදීමිදමබ්රවීත් ॥ 81 ॥
පුත්රෝ දශරථස්යායං මහාරාජස්ය ධීමතඃ ।
නිදේශං පාරයිත්වේමං ගංගේ ත්වදභිරක්ෂිතඃ ॥ 82 ॥
චතුර්දශ හි වර්ෂාණි සමග්රාණ්යුෂ්ය කානනේ ।
භ්රාත්රා සහ මයා චෛව පුනඃ ප්රත්යාගමිෂ්යති ॥ 83 ॥
තතස්ත්වාං දේවි සුභගේ ක්ෂේමේණ පුනරාගතා ।
යක්ෂ්යේ ප්රමුදිතා ගංගේ සර්වකාමසමෘද්ධිනී ॥ 84 ॥
ත්වං හි ත්රිපථගා දේවි බ්රහ්මලෝකං සමීක්ෂසේ ।
භාර්යා චෝදධිරාජස්ය ලෝකේऽස්මින් සංප්රදෘශ්යසේ ॥ 85 ॥
සා ත්වාං දේවි නමස්යාමි ප්රශංසාමි ච ශෝභනේ ।
ප්රාප්තරාජ්යේ නරව්යාඝ්රේ ශිවේන පුනරාගතේ ॥ 86 ॥
ගවාං ශතසහස්රාණි වස්ත්රාණ්යන්නං ච පේශලම් ।
බ්රාහ්මණේභ්යඃ ප්රදාස්යාමි තව ප්රියචිකීර්ෂයා ॥ 87 ॥
සුරාඝටසහස්රේණ මාංසභූතෞදනේන ච ।
යක්ෂ්යේ ත්වාං ප්රයතා දේවි පුරීං පුනරුපාගතා ॥ 88 ॥
යානි ත්වත්තීරවාසීනි දෛවතානි ච සංති හි ।
තානි සර්වාණි යක්ෂ්යාමි තීර්ථාන්යායතනානි ච ॥ 89 ॥
පුනරේව මහාබාහුර්මයා භ්රාත්රා ච සංගතඃ ।
අයෝධ්යාං වනවාසාත්තු ප්රවිශත්වනඝෝऽනඝේ ॥ 90 ॥
තථා සංභාෂමාණා සා සීතා ගංගාමනිංදිතා ।
දක්ෂිණා දක්ෂිණං තීරං ක්ෂිප්රමේවාභ්යුපාගමත් ॥ 91 ॥
තීරං තු සමනුප්රාප්ය නාවං හිත්වා නරර්ෂභඃ ।
ප්රාතිෂ්ඨත සහ භ්රාත්රා වෛදේහ්යා ච පරංතපඃ ॥ 92 ॥
අථාබ්රවීන්මහාබාහුඃ සුමිත්රානංදවර්ධනම් ।
භව සංරක්ෂණාර්ථාය සජනේ විජනේऽපි වා ॥ 93 ॥
අවශ්යං රක්ෂණං කාර්යමදෘෂ්ටේ විජනේ වනේ ।
අග්රතෝ ගච්ඡ සෞමිත්රේ සීතා ත්වාමනුගච්ඡතු ॥ 94 ॥
පෘෂ්ඨතෝऽහං ගමිෂ්යාමි ත්වාං ච සීතාං ච පාලයන් ।
අන්යෝන්යස්යේහ නෝ රක්ෂා කර්තව්යා පුරුෂර්ෂභ ॥ 95 ॥
න හි තාවදතික්රාංතා සුකරා කාචන ක්රියා ।
අද්ය දුඃඛං තු වෛදේහී වනවාසස්ය වේත්ස්යති ॥ 96 ॥
ප්රණෂ්ටජනසංබාධං ක්ෂේත්රාරාමවිවර්ජිතම් ।
විෂමං ච ප්රපාතං ච වනමද්ය ප්රවේක්ෂ්යති ॥ 97 ॥
ශ්රුත්වා රාමස්ය වචනං ප්රතස්ථේ ලක්ෂ්මණෝऽග්රතඃ ।
අනංතරං ච සීතායා රාඝවෝ රඝුනංදනඃ ॥ 98 ॥
ගතං තු ගංගාපරපාරමාශු රාමං සුමංත්රඃ ප්රතතං නිරීක්ෂ්ය ।
අධ්වප්රකර්ෂාද්විනිවෘත්තදෘෂ්ටි ර්මුමෝච බාෂ්පං ව්යථිත ස්තපස්වී ॥ 99 ॥
ස ලෝකපාලප්රතිමප්රභාවවාං ස්තීර්ත්වා මහාත්මා වරදෝ මහානදීම් ।
තතඃ සමෘද්ධාන් ශුභසස්යමාලිනඃ ක්රමේණ වත්සාන් මුදිතානුපාගමත් ॥ 100 ॥
තෞ තත්ර හත්වා චතුරෝ මහාමෘගාන් වරාහමෘශ්යං පෘෂතං මහාරුරුම් ।
ආදාය මේධ්යං ත්වරිතං බුභුක්ෂිතෞ වාසාය කාලේ යයතුර්වනස්පතිම් ॥ 101 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ද්විපංචාශස්සර්ගඃ ॥
