ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ පංචසප්තතිතමස්සර්ගඃ ।
දීර්ඝකාලාත්සමුත්ථාය සංජ්ඤාං ලබ්ධ්වා ච වීර්යවාන් ।
නේත්රාභ්යාමශ්රුපූර්ණාභ්යාං දීනාමුද්වීක්ෂ්ය මාතරම් ॥ 1 ॥
සෝऽමාත්යමධ්යේ භරතෝ ජනනීමභ්යකුත්සයත් ।
රාජ්යං න කාමයේ ජාතු මංත්රයේ නාපි මාතරම් ॥ 2 ॥
අභිෂේකං න ජානාමි යෝऽභූද්රාජ්ඤා සමීක්ෂිතඃ ।
විප්රකෘෂ්ටේහ්යහං දේශේ ශත්රුඝ්නසහිතෝऽවසම් ॥ 3 ॥
වනවාසං න ජානාමි රාමස්යාහං මහාත්මනඃ ।
විවාසනං වා සෞමිත්රේ ස්සීතායාශ්ච යථාऽභවත් ॥ 4 ॥
තථෛව ක්රෝශතස්තස්ය භරතස්ය මහාත්මනඃ ।
කෞසල්යා ශබ්දමාජ්ඤාය සුමිත්රාමිදමබ්රවීත් ॥ 5 ॥
ආගතඃ ක්රූරකාර්යායාඃ කෛකේය්යා භරතස්සුතඃ ।
තමහං ද්රෂ්ටුමිච්ඡාමි භරතං දීර්ඝදර්ශිනම් ॥ 6 ॥
ඒවමුක්ත්වා සුමිත්රාං සා විවර්ණා මලිනා කෘශා ।
ප්රතස්ථේ භරතෝ යත්ර වේපමානා විචේතනා ॥ 7 ॥
ස තු රාමානුජශ්චාපි ශත්රුඝ්නසහිතස්තදා ।
ප්රතස්ථේ භරතෝ යත්ර කෞසල්යායා නිවේශනම් ॥ 8 ॥
තත ශ්ශත්රුඝ්නභරතෞ කෞසල්යාං ප්රේක්ෂ්ය දුඃඛිතෞ ।
පර්යෂ්වජේතාං දුඃඛාර්තාං පතිතාං නෂ්ටචේතසාම් ॥ 9 ॥
රුදංතෞ රුදතීං දුඃඛාත්සමේත්යාර්යාං මනස්ස්විනීම් ।
භරතං ප්රත්යුවාචේදං කෞසල්යා භෘශදුඃඛිතා ॥ 10 ॥
ඉදං තේ රාජ්යකාමස්ය රාජ්යං ප්රාප්තමකංටකම් ।
සංප්රාප්තං බත කෛකේය්යා ශශීඝ්රං ක්රූරේණ කර්මණා ॥ 11 ॥
ප්රස්ථාප්ය චීරවසනං පුත්රං මේ වනවාසිනම් ।
කෛකේයී කං ගුණං තත්ර පශ්යති ක්රූරදර්ශිනී ॥ 12 ॥
ක්ෂිප්රං මාමපි කෛකේයී ප්රස්ථාපයිතුමර්හති ।
හිරණ්යනාභෝ යත්රාස්තේ සුතෝ මේ සුමහායශාඃ ॥ 13 ॥
අථවා ස්වයමේවාහං සුමිත්රානුචරා සුඛම් ।
අග්නිහෝත්රං පුරස්කෘත්ය ප්රස්ථාස්යේ යත්ර රාඝවඃ ॥ 14 ॥
කාමං වා ස්වයමේවාද්ය තත්ර මාං නේතුමර්හසි ।
යත්රාසෞ පුරුෂව්යාඝ්රඃ පුත්රෝ මේ තප්යතේ තපඃ ॥ 15 ॥
ඉදං හි තව විස්තීර්ණං ධනධාන්යසමාචිතම් ।
හස්ත්වශ්වරථසංපූර්ණං රාජ්යං නිර්යාතිතං තයා ॥ 16 ॥
ඉත්යාදිබහුභිර්වාක්යෛඃ ක්රූරෛඃ සංභර්ත්සිතෝऽනඝඃ ।
විව්යථේ භරතස්තීව්රං ව්රණේ තුද්යේව සූචිනා ॥ 17 ॥
පපාත චරණෞ තස්යාස්තදා සංභ්රාංතචේතනඃ ।
විලප්ය බහුධාऽසංජ්ඤෝ ලබ්ධසංජ්ඤස්තතඃ ස්ථිතඃ ॥ 18 ॥
ඒවං විලපමානාං තාං භරතඃ ප්රාංජලිස්තදා ।
කෞසල්යාං ප්රත්යුවාචේදං ශෝකෛර්බහුභිරාවෘතාම් ॥ 19 ॥
ආර්යේ කස්මාදජානංතං ගර්හසේ මාමකිල්බිෂම් ।
විපුලාං ච මම ප්රීතිං ස්ථිරාං ජානාසි රාඝවේ ॥ 20 ॥
කෘතා ශාස්ත්රානුගා බුද්ධිර්මාභූත්තස්ය කදාචන ।
සත්යසංධ ස්සතාං ශ්රේෂ්ඨෝ යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 21 ॥
ප්රේෂ්යං පාපීයසාං යාතු සූර්යංච ප්රතිමේහතු ।
හංතු පාදේන ගාං සුප්තාං යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 22 ॥
කාරයිත්වා මහත්කර්ම භර්තා භෘත්යමනර්ථකම් ।
අධර්මෝ යෝऽස්ය සෝऽස්යාස්තු යස්යාऽර්යෝऽනුමතේගතඃ ॥ 23 ॥
පරිපාලයමානස්ය රාජ්ඤෝ භූතානි පුයත්රවත් ।
තතස්නු දුහ්යතාං පාපං යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 24 ॥
බලිෂඩ්භාගමුද්ධෘත්ය නෘපස්යාරක්ෂතඃ ප්රජාඃ ।
අධර්මෝ යෝऽස්ය සෝऽස්යාස්තු යස්යාර්ථෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 25 ॥
සංශ්රුත්ය ච තපස්විභ්යස්සත්රේ වෛ යජ්ඤදක්ෂිණාම් ।
තාං විප්රලපතාං පාපං යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 26 ॥
හස්ත්යශ්වරථසංබාධේ යුද්ධේ ශස්ත්රසමාකුලේ ।
මා ස්ම කාර්ෂීත්සතාං ධර්මං යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 27 ॥
උපදිෂ්ටං සුසූක්ෂ්මාර්ථං ශාස්ත්රං යත්නේන ධීමතා ।
ස නාශයතු දුෂ්ටාත්මා යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 28 ॥
මා ච තං ව්යූඪබාහ්වංසං චංද්රාර්කසමතේජසම් ।
ද්රාක්ෂීද්රාජ්යස්ථමාසීනං යස්යාර්යෝऽනුමතේගතඃ ॥ 29 ॥
පායසං කෘසරං ඡාගං වෘථා සෝऽශ්නාතු නිර්ඝෘණඃ ।
ගුරූංශ්චාප්යවජානාතු යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 30 ॥
ගාශ්ච ස්පෘශතු පාදේන ගුරූන්පරිවදේත්ස්වයම් ।
මිත්රේ ද්රුහ්යේත සෝऽත්යංතං යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 31 ॥
විශ්වාසාත්කථිතං කිංචිත්පරිවාදං මිථඃ ක්වචිත් ।
විවෘණෝතු ස දුෂ්ටාත්මා යස්යාऽර්යෝऽමතේ ගතඃ ॥ 32 ॥
අකර්තා හ්යකෘතජ්ඤශ්ච ත්යක්තාචාऽත්මා නිරපත්රපඃ ।
ලෝකේ භවතු විද්විෂ්ටෝ යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 33 ॥
පුත්රෛර්දාරෛශ්ච භෘත්යෛශ්ච ස්වගෘහේ පරිවාරිතඃ ।
ස ඒකෝ මෘෂ්ටමශ්නාතු යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 34 ॥
අප්රාප්ය සදෘශාන් දාරානනපත්යඃ ප්රමීයතාම් ।
අනවාප්ය ක්රියාං ධර්ම්යාං යස්යාऽර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 35 ॥
මාऽත්මනස්සංතතිං ද්රාක්ෂීත්ස්වේෂු දාරේෂු දුඃඛිතඃ ।
ආයුස්සමග්රමප්රාප්ය යऽස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 36 ॥
රාජස්ත්රීබාලවෘද්ධානාං වධේ යත්පාපමුච්යතේ ।
භෘත්යත්යාගේ ච යත්පාපං තත්පාපං ප්රතිපද්යතාම් ॥ 37 ॥
ලාක්ෂයා මධුමාංසේන ලෝහේන ච විෂේණ ච ।
සදෛව බිභෘයාද්භෘත්යාන්යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 38 ॥
සංග්රමේ සමුපෝඪේ ස්ම ශත්රුපක්ෂභයංකරේ ।
පලායාමානෝ වධ්යේත යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 39 ॥
කපාලපාණිඃ පෘථිවීමටතාං චීරසංවෘතඃ ।
භික්ෂමාණෝ යථෝන්මත්තෝ යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 40 ॥
මද්යේ ප්රසක්තෝ භවතු ස්ත්රීෂ්වක්ෂේෂු ච නිත්යශඃ ।
කාමක්රෝධාභිභූතස්තු යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 41 ॥
මාස්ම ධර්මේ මනෝ භූයාදධර්මං ස නිෂේවතාම් ।
අපාත්රවර්ෂී භවතු යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 42 ॥
සංචිතාන්යස්ය විත්තනි විවිධානි සහස්රශඃ ।
දස්යුභිර්විප්රලුප්යංතාං යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 43 ॥
උභේ සංධ්යේ ශයානස්ය යත්පාපං පරිකල්ප්යතේ ।
තච්චපාපං භවේත්තස්ය යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 44 ॥
යදග්නිදායකේ පාපං යත්පාපං ගුරතල්පගේ ।
මිත්රද්රෝහේ ච යත්පාපං තත්පාපං ප්රතිපද්යතාම් ॥ 45 ॥
දේවතානාං පිත්රූණාං ච මාතාපිත්රෝස්තථෛව ච ।
මා ස්ම කාර්ෂීත්ස ශුශ්රූෂාං යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 46 ॥
සතාං ලෝකාත්සතාං කීර්ත්යා ස්සංජුෂ්ටාත්කර්මණස්තථා ।
භ්රශ්යතු ක්ෂිප්රමද්යෛව යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 47 ॥
අපාස්ය මාතෘශුශ්රූෂාමනර්ථේ සෝऽවතිෂ්ඨතාම් ।
දීර්ඝබාහුර්මහාවක්ෂාඃ යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 48 ॥
බහුපුත්රෝ දරිද්රශ්ච ජ්වරරෝගසමන්විතඃ ।
ස භූයාත්සතත ක්ලේශී යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 49 ॥
ආශාමාශංසමානානාං දීනානාමූර්ධ්වචක්ෂුෂාම් ।
අර්ථිනාං විතථාං කුර්යාද්යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 50 ॥
මායයා රමතාං නිත්යං පරුෂඃ පිශුනෝऽශුචිඃ ।
රාජ්ඤෝ භීතස්ත්වධර්මාත්මා යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 51 ॥
ඍතුස්නාතාං සතීං භාර්යාමෘතුකාලානුරෝධිනීම් ।
අතිවර්තේත දුෂ්ටාත්මා යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 52 ॥
සධර්මදාරාන්පරිත්යජ්ය පරදාරාන්නිෂේවතාම් ।
ත්යක්තධර්මරතිර්මූඪෝ යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 53 ॥
විප්රලුප්තප්රජාතස්ය දුෂ්කෘතං බ්රාහ්මණස්ය යත් ।
තදේව ප්රතිපද්යේත යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 54 ॥
පානීයදූෂකේ පාපං තථෛව විෂදායකේ ।
යත්තදේකස්ස ලභතාං යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 55 ॥
බ්රාහ්මණායෝද්යතාං පූජාං විහංතු කලුෂේංද්රියඃ ।
බාලවත්සාං ච ගාං දෝග්ධු යස්යාර්යෝ ऽනුමතේ ගතඃ ॥ 56 ॥
තුර්ෂ්ණාර්තං සති පානීයේ විප්රලංභේන යෝජයේත් ।
ලභේත තස්ය යත්පාපං යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 57 ॥
භක්ත්යා විවදමානේෂු මාර්ගමාශ්රිත්ය පශ්යතඃ ।
තස්ය පාපේන යුජ්යේත යස්යාර්යෝऽනුමතේ ගතඃ ॥ 58 ॥
විහීනාං පතිපුත්රාභ්යාං කෞසල්යාං පාර්ථිවාත්මජඃ ।
ඒවමාශ්වාසයන්නේව දුඃඛාර්තෝ නිපපාත හ ॥ 59 ॥
තථා තු ශපථෛඃ කෂ්ටෛ ශ්ශපමානමචේතනම් ।
භරතං ශෝකසංතප්තං කෞසල්යා වාක්යමබ්රවීත් ॥ 60 ॥
මම දුඃඛමිදං පුත්ර භූයස්සමුපජායතේ ।
ශපථෛ ශ්ශපමානෝ හි ප්රාණානුපරුණත්සි මේ ॥ 61 ॥
දිෂ්ට්යා න චලිතෝ ධර්මාදාත්මා තේ සහලක්ෂ්මණඃ ।
වත්ස සත්යප්රතිජ්ඤෝ තේ සතාං ලෝකමවාප්ස්යසි ॥ 62 ॥
ඉත්යුක්ත්වා චාංකමානීය භරතං භ්රාතෘවත්සලම් ।
පරිෂ්වජ්ය මහාබාහුං රුරෝද භෘශදුඃඛිතා ॥ 63 ॥
ඒවං විලපමානස්ය දුඃඛාර්තස්ය මහාත්මනඃ ।
මෝහාච්ච ශෝකසම්රෝධාද්බභූව ලුලිතං මනඃ ॥ 64 ॥
ලාලප්යමානස්ය විචේතනස්ය ප්රණෂ්ටබුද්ධේඃ පතිතස්ය භූමෞ ।
මුහුර්මුහුර්නිශ්ශ්වසතශ්ච ඝර්මං සා තස්ය ශෝකේන ජගාම රාත්රිඃ ॥ 65 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ පංචසප්තතිතමස්සර්ගඃ ॥
