ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ප්රථමස්සර්ගඃ ।
ගච්ඡතා මාතුලකුලං භරතේන තදාऽනඝ ।
ශත්රුඝ්නෝ නිත්යශත්රුඝ්නෝ නීතඃ ප්රීතිපුරස්කෘතඃ ॥ 1 ॥
තත්ර න්යවසද්භ්රාත්රා සහ සත්කාරසත්කෘතඃ ।
මාතුලේනාශ්වපතිනා පුත්රස්නේහේන ලාලිතඃ ॥ 2 ॥
තත්රාපි නිවසංතෞ තෞ තර්ප්යමාණෞ ච කාමතඃ ।
භ්රාතරෞ ස්මරතාං වීරෞ වෘද්ධං දශරථං නෘපම් ॥ 3 ॥
රාජාऽපි තෞ මහාතේජා ස්සස්මාර ප්රෝෂිතෞ සුතෞ ।
උභෞ භරතශත්රුඝ්නෞ මහේංද්රවරුණෝපමෞ ॥ 4 ॥
සර්ව ඒව තු තස්යේෂ්ටා ශ්චත්වාරඃ පුරුෂර්ෂභාඃ ।
ස්වශරීරාද්විනිර්වෘත්තාශ්චත්වාර ඉව බාහවඃ ॥ 5 ॥
තේෂාමපි මහාතේජා රාමෝ රතිකරඃපිතුඃ ।
ස්වයංභූරිව භූතානාං බභූව ගුණවත්තරඃ ॥ 6 ॥
ස හි දේවෛරුදීර්ණස්ය රාවණස්ය වධාර්ථිභිඃ ।
අර්ථිතෝ මානුෂේ ලෝකේ ජජ්ඤේ විෂ්ණුස්සනාතනඃ ॥ 7 ॥
කෞශල්යා ශුශුභේ තේන පුත්රේණාමිතතේජසා ।
යථා වරේණ දේවානාමදිතිර්වජ්රපාණිනා ॥ 8 ॥
ස හි රූපෝපපන්නශ්ච වීර්යවානනසූයකඃ ।
භූමෞවනුපමස්සූනුර්ගුණෛර්දශරථෝපමඃ ॥ 9 ॥
ස තු නිත්යං ප්රශාංතාත්මා මෘදුපූර්වං ච භාෂතේ ।
උච්යමානෝऽපි පරුෂං නෝත්තරං ප්රතිපද්යතේ ॥ 10 ॥
කථංචිදුපකාරේණ කෘතේනෛකේන තුෂ්යති ।
න ස්මරත්යපකාරාණාං ශතමප්යාත්මවත්තයා ॥ 11 ॥
ශීලවෘද්ධෛර්ජ්ඤානවෘද්ධෛර්වයෝවෘද්ධෛශ්ච සජ්ජනෛඃ ।
කථයන්නාස්ත වෛ නිත්යමස්ත්රයෝග්යාංතරේෂ්වපි ॥ 12 ॥
බුද්ධිමාන්මධුරාභාෂී පූර්වභාෂී ප්රියංවදඃ ।
වීර්යවාන්න ච වීර්යේණ මහතා ස්වේන විස්මිතඃ ॥ 13 ॥
නචානෘතකථෝ විද්වාන් වෘද්ධානාං ප්රතිපූජකඃ ।
අනුරක්තඃ ප්රජාභිශ්ච ප්රජාශ්චාප්යනුරංජතේ ॥ 14 ॥
සානුක්රෝශෝ ජිතක්රෝධෝ බ්රාහ්මණප්රතිපූජකඃ ।
දීනානුකංපී ධර්මජ්ඤෝ නිත්යං ප්රග්රහවාංශ්චුචිඃ ॥ 15 ॥
කුලෝචිතමතිඃ ක්ෂාත්රං ධර්මං ස්වං බහුමන්යතේ ।
මන්යතේ පරයා කීර්ත්යා මහත්ස්වර්ගඵලං තතඃ ॥ 16 ॥
නාऽऽශ්රේයසි රතෝ විද්වාන්නවිරුද්ධකථාරුචිඃ ।
උත්තරෝත්තරයුක්තෞ ච වක්තා වාචස්පතිර්යථා ॥ 17 ॥
අරෝගස්තරුණෝ වාග්මී වපුෂ්මාංදේශකාලවිත් ।
ලෝකේ පුරුෂසාරජ්ඤ ස්සාධුරේකෝ විනිර්මිතඃ ॥ 18 ॥
ස තු ශ්රේෂ්ඨෛර්ගුණෛර්යුක්තඃ ප්රජානාං පාර්ථිවාත්මජඃ ।
බහිශ්චර ඉව ප්රාණෝ බභූව ගුණතඃ ප්රියඃ ॥ 19 ॥
සම්යග්විද්යාව්රතස්නාතෝ යථාවත්සාංගවේදවිත් ।
ඉෂ්වස්ත්රේ ච පිතු ශ්ශ්රේෂ්ඨෝ බභූව භරතාග්රජඃ ॥ 20 ॥
කල්යාණාභිජන ස්සාධුරදීන ස්සත්යවාගෘජුඃ ।
වෘද්ධෛරභිවිනීතශ්ච ද්විජෛර්ධර්මාර්ථදර්ශිභිඃ ॥ 21 ॥
ධර්මකාමාර්ථතත්ත්වජ්ඤඃ ස්මෘතිමාන්ප්රතිභානවාන් ।
ලෞකිකේ සමයාචාරේ කෘතකල්පෝ විශාරදඃ ॥ 22 ॥
නිභෘත ස්සංවෘතාකාරෝ ගුප්තමංත්ර ස්සහායවාන් ।
අමෝඝක්රෝධහර්ෂශ්ච ත්යාගසංයමකාලවිත් ॥ 23 ॥
දෘඪභක්ති ස්ස්ථිරප්රජ්ඤෝ නාසද්ග්රාහී න දුර්වචාඃ ।
නිස්තංද්රිරප්රමත්තශ්ච ස්වදෝෂපරදෝෂවිත් ॥ 24 ॥
ශාස්ත්රජ්ඤශ්ච කෘතජ්ඤශ්ච පුරුෂාංතරකෝවිදඃ ।
යඃ ප්රග්රහානුග්රහයෝර්යථාන්යායං විචක්ෂණඃ ॥ 25 ॥
සත්සංග්රහප්රග්රහණේ ස්ථානවින්නිග්රහස්ය ච ।
ආයකර්මණ්යුපායජ්ඤ ස්සංදෘෂ්ටව්යයකර්මවිත් ॥ 26 ॥
ශ්රෛෂ්ඨ්යං ශාස්ත්රසමූහේෂු ප්රාප්තෝ ව්යාමිශ්රකේෂු ච ।
අර්ථධමෞ ච සංගෘහ්ය සුඛතංත්රෝ න චාලසඃ ॥ 27 ॥
වෛහාරිකාණාං ශිල්පානාං විජ්ඤාතාऽऽර්ථවිභාගවිත් ।
ආරෝහේ විනයේ චෛව යුක්තෝ වාරණවාජිනාම් ॥ 28 ॥
ධනුර්වේදවිදාං ශ්රේෂ්ඨෝ ලෝකේऽතිරථසම්මතඃ ।
අභියාතා ප්රහර්තා ච සේනානයවිශාරදඃ ॥ 29 ॥
අප්රධෘෂ්යශ්ච සංග්රාමේ ක්රුධ්දෛරපි සුරාසුරෛඃ ।
අනසූයෝ ජිතක්රෝධෝ න දෘප්තෝ න ච මත්සරී ।
න චාවමංතා භූතානාං න ච කාලවශානුගඃ ॥ 30 ॥
ඒවං ශ්රේෂ්ඨගුණෛර්යුක්තඃ ප්රජානාං පාර්ථිවාත්මජඃ ।
සම්මතස්ත්රිෂු ලෝකේෂු වසුධායාඃ ක්ෂමාගුණෛඃ ॥ 31 ॥
බුද්ධ්යා බෘහස්පතේස්තුල්යෝ වීර්යේණාපි ශචීපතේඃ ।
තථා සර්වප්රජාකාංතෛඃ ප්රීතිසංජනනෛඃ පිතුඃ ॥ 32 ॥
ගුණෛර්විරුරුචේ රාමෝ දීප්තස්සූර්ය ඉවාංශුභිඃ ।
තමේවං ව්රතසංපන්නමප්රධෘෂ්යපරාක්රමම් ॥ 33 ॥
ලෝක පාලෝපමං නාථමකාමයත මේදිනී ।
ඒතෛස්තු බහුභිර්යුක්තං ගුණෛරනුපමෛස්සුතම් ॥ 34 ॥
දෘෂ්ට්වා දශරථෝ රාජා චක්රේ චිංතාං පරංතපඃ ।
අථ රාජ්ඤෝ බභූවෛවං වෘද්ධස්ය චිරජීවිනඃ ॥ 35 ॥
ප්රීතිරේෂා කථං රාමෝ රාජා ස්යාන්මයි ජීවති ।
ඒෂා හ්යස්ය පරා ප්රීතිර්හෘදි සංපරිවර්තතේ ॥ 36 ॥
කදා නාම සුතං ද්රක්ෂ්යාම්යභිෂික්තමහං ප්රියම් ।
වෘද්ධිකාමෝ හි ලෝකස්ය සර්වභූතානුකංපනඃ ॥ 37 ॥
මත්තඃ ප්රියතරෝ ලෝකේ පර්ජන්ය ඉව වෘෂ්ටිමාන් ।
යමශක්රසමෝ වීර්යේ බෘහස්පතිසමෝ මතෞ ॥ 38 ॥
මහීධරසමෝ ධෘත්යාං මත්තශ්ච ගුණවත්තරඃ ।
මහීමහමිමාං කෘත්ස්නාමධිතිෂ්ඨංතමාත්මජම් ॥ 39 ॥
අනේන වයසා දෘෂ්ට්වා යථාස්වර්ගමවාප්නුයාම් ।
ඉත්යේතෛර්විවිධෛස්තෛස්තෛරන්යපාර්ථිවදුර්ලභෛඃ ॥ 40 ॥
ශිෂ්ටෛරපරිමේයෛශ්ච ලෝකේ ලෝකෝත්තරෛර්ගුණෛඃ ।
තං සමීක්ෂ්ය මහාරාජෝ යුක්තං සමුදිතෛශ්ශුභෛඃ ॥ 41 ॥
නිශ්චිත්ය සචිවෛස්සාර්ධං යුවරාජමමන්යත ।
දිව්යංතරික්ෂේ භූමෞ ච ඝෝරමුත්පාතජං භයම් ॥ 42 ॥
සංචචක්ෂේऽථ මේධාවී ශරීරේ චාත්මනෝ ජරාම් ।
පූර්ණචංද්රානනස්යාථ ශෝකාපනුදමාත්මනඃ ॥ 43 ॥
ලෝකේ රාමස්ය බුබුධේ සංප්රියත්වං මහාත්මනඃ ।
ආත්මනශ්ච ප්රජානාං ච ශ්රේයසේ ච ප්රියේණ ච ॥ 44 ॥
ප්රාප්තකාලේන ධර්මාත්මා භක්ත්යා ත්වරිතවාන් නෘපඃ ।
නානානගරවාස්තව්යාන්පෘථග්ජානපදානපි ॥ 45 ॥
සමානිනාය මේදින්යාඃ ප්රධානාන්පෘථිවීපතීන් ।
න තු කේකයරාජානං ජනකං වා නරාධිපඃ ॥ 46 ॥
ත්වරයා චානයාමාස පශ්චාත්තෞ ශ්රෝෂ්යතඃ ප්රියම් ।
තාන්වේශ්මනානාභරණෛර්යථාऽර්හං ප්රතිපූජිතාන් ॥ 47 ॥
දදර්ශාලංකෘතෝ රාජා ප්රජාපතිරිව ප්රජාඃ ।
අථෝපවිෂ්ටේ නෘපතෞ තස්මින්පරබලාර්දනේ ॥ 48 ॥
තතඃ ප්රවිවිශු ශ්ශේෂා රාජානෝ ලෝකසම්මතාඃ ।
අථ රාජවිතීර්ණේෂු විවිධේෂ්වාසනේෂු ච ॥ 49 ॥
රාජානමේවාභිමුඛාඃ නිෂේදුර්නියතා නෘපාඃ ।
සලබ්ධමානෛර්විනයාන්විතෛර්නෘපෛඃ පුරාලයෛර්ජානපදෛශ්ච මානදෛඃ ।
උපෝපවිෂ්ටෛර්නෘපතිර්වෘතෝ බභෞ සහස්රචක්ෂුර්භගවානිවාමරෛඃ ॥ 50 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ප්රථමස්සර්ගඃ ॥
