ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ඒකනවතිතමස්සර්ගඃ ।
කෘතබුද්ධිං නිවාසාය තත්රෛව ස මුනිස්තදා ।
භරතං කෛකයීපුත්රමාතිථ්යේනන්යමංත්රයත් ॥ 1 ॥
අබ්රවීද්භරතස්ත්වේනං නන්විදං භවතා කෘතම් ।
පාද්යමර්ඝ්යං තථාऽතිථ්යං වනේ යදුපපද්යතේ ॥ 2 ॥
අථෝවාච භරද්වාජෝ භරතං ප්රහසන්නිව ।
ජානේ ත්වාං ප්රීතිසංයුක්තං තුෂ්යේස්ත්වං යේන කේනචිත් ॥ 3 ॥
සේනායාස්තු තවෛතස්යාඃ කර්තුමිච්ඡාමි භෝජනම් ।
මම ප්රීතිර්යථාරූපා තථාර්හෝ මනුජර්ෂභ ॥ 4 ॥
කිමර්ථං චාපි නික්ෂිප්ය දූරේ බලමිහාගතඃ ।
කස්මාන්නේහෝපයාතෝऽසි සබලඃ පුරුෂර්ෂභඃ ॥ 5 ॥
භරතඃ ප්රත්යුවාචේදං ප්රාංජලිස්තං තපෝධනම් ।
සසෛන්යෝ නෝපයාතෝऽස්මි භගවන්භගවද්භයාත් ॥ 6 ॥
රාජ්ඤා ච භගවන්නිත්යං රාජපුත්රේණ වා සදා ।
යත්නතඃ පරිහර්තව්යා විෂයේෂු තපස්විනඃ ॥ 7 ॥
වාජිමුඛ්යා මනුෂ්යාශ්ච මත්තාශ්ච වරවාරණාඃ ।
ප්රච්ඡාද්ය භගවන්භූමිං මහතීමනුයාංති මාම් ॥ 8 ॥
තේ වෘක්ෂානුදකං භූමිමාශ්රමේෂූටජාං ස්තථා ।
න හිංස්යුරිති තේනාऽහමේක ඒව සමාගතඃ ॥ 9 ॥
ආනීයතාමිතස්සේනේත්යාජ්ඤප්තඃ පරමර්ෂිණා ।
තතස්තු චක්රේ භරතස්සේනායාස්සමුපාගමම් ॥ 10 ॥
අග්නිශාලාං ප්රවිශ්යාථ පීත්වාऽපඃ පරිමෘජ්ය ච ।
ආතිථ්යස්ය ක්රියාහේතෝර්විශ්වකර්මාණමාහ්වයත් ॥ 11 ॥
ආහ්වයේ විශ්වකර්මාණමහං ත්වෂ්ටාරමේව ච ।
ආතිථ්යං කර්තුමිච්ඡාමි තත්ර මේ සංවිධීයතාම් ॥ 12 ॥
ආහ්වයේ ලෝකපාලාංස්ත්රීන් දේවාන් ශක්රමුඛාංස්තථා ।
ආතිථ්යං කර්තුමිච්ඡාමි තත්ර මේ සංවිධීයතාම් ॥ 13 ॥
ප්රාක්ස්රෝතසශ්ච යා නද්යඃ ප්රත්යක්ස්රෝතස ඒව ච ।
පෘථිව්යාමංතරික්ෂේ ච සමායාංත්වද්ය සර්වශඃ ॥ 14 ॥
අන්යා ස්රවංතු මෛරේයං සුරාමන්යාස්සුවිෂ්ඨිතාම් ।
අපරා ශ්චෝදකං ශීතමික්ෂුකාංඩරසෝපමම් ॥ 15 ॥
ආහ්වයේ දේවගංධර්වාන්විශ්වාවසුහහාහුහූන් ।
තථෛවාප්සරසෝ දේවීර්ගංධර්වීශ්චාපි සර්වශඃ ॥ 16 ॥
ඝෘතාචීමථ විශ්වාචීං මිශ්රකේශීමලංබුසාම් ।
නාගදංතාං ච හේමාං ච හිමාමද්රිකෘතස්ථලාම් ॥ 17 ॥
ශක්රං යාශ්චෝපතිෂ්ඨංති බ්රහ්මාණං යාශ්ච යෝෂිතඃ ।
සර්වාස්තුංබුරුණා සාර්ධමාහ්වයේ සපරිච්ඡදාඃ ॥ 18 ॥
වනං කුරුෂු යද්දිව්යං වාසෝභූෂණපත්රවත් ।
දිව්යනාරීඵලං ශශ්වත්තත්කෞබේරමිහෛතු ච ॥ 19 ॥
ඉහ මේ භගවාන් සෝමෝ විධත්තාමන්නමුත්තමම් ।
භක්ෂ්යංභෝජ්යං ච චෝෂ්යං ච ලේහ්යං ච විවිධං බහු ॥ 20 ॥
විචිත්රාණි ච මාල්යානි පාදපප්රච්යුතානි ච ।
සුරාදීනි ච පේයානි මාංසානි විවිධානි ච ॥ 21 ॥
ඒවං සමාධිනා යුක්තස්තේජසාऽප්රතිමේන ච ।
ශීක්ෂාස්වරසමායුක්තං තපසා චාබ්රවීන්මුනිඃ ॥ 22 ॥
මනසා ධ්යායතස්තස්ය ප්රාඞ්මුඛස්ය කෘතාංජලේඃ ।
ආජග්මුස්තානි සර්වාණි දෛවතානි පෘථක්පෘථක් ॥ 23 ॥
මලයං දර්දුරං චෛව තතස්ස්වේදනුදෝऽනිලඃ ।
උපස්පෘශ්ය වවෞ යුක්ත්යා සුප්රියාත්මා සුඛශ්ශිවඃ ॥ 24 ॥
තතෝऽභ්යවර්ෂංත ඝනා දිව්යාඃ කුසුමවෘෂ්ටයඃ ।
දිව්යදුංදුභිඝෝෂශ්ච දික්ෂු සර්වාසු ශුශ්රුවේ ॥ 25 ॥
ප්රවවුශ්චෝත්තමා වාතා නනෘතුශ්චාප්සරෝගණාඃ ।
ජගුශ්ච දේවගංධර්වා වීණාඃ ප්රමුමුචුස්ස්වරාන් ॥ 26 ॥
ස ශබ්දෝ ද්යාං ච භූමිං ච ප්රාණිනාං ශ්රවණානි ච ।
විවේශෝච්චරිතශ්ශ්ලක්ෂ්ණස්සමෝ ලයසමන්විතඃ ॥ 27 ॥
තස්මින්නුපරතේ ශබ්දේ දිව්යේ ශ්රෝත්ර සුඛේ නෘණාම් ।
දදර්ශ භාරතං සෛන්යං විධානං විශ්වකර්මණඃ ॥ 28 ॥
බභූව හි සමා භූමිස්සමංතාත්පංචයෝජනා ।
ශාද්වලෛර්භහුභිශ්චන්නා නීලවෛඪූර්යසන්නිභෛඃ ॥ 29 ॥
තස්මින්බිල්වාඃ කපිත්ථාශ්ච පනසා බීජපූරකාඃ ।
ආමලක්යෝ බභූවුශ්ච චූතාශ්ච ඵලභූෂණාඃ ॥ 30 ॥
උත්තරේභ්යඃ කුරුභ්යශ්ච වනං දිව්යෝපභෝගවත් ।
ආජගාම නදී දිව්යා තීරජෛර්භහුභිර්වෘතා ॥ 31 ॥
චතුශ්ශාලානි ශුභ්රාණි ශාලාශ්ච ගජවාජිනාම් ।
හර්ම්යප්රාසාදසංබාධාස්තෝරණානි ශුභානි ච ॥ 32 ॥
සිතමේඝනිභං චාපි රාජවේශ්ම සුතෝරණම් ।
දිව්යමාල්යකෘතාකාරං දිව්යගංධසමුක්ෂිතම් ॥ 33 ॥
චතුරශ්රමසංබාධං ශයනාසනයානවත් ।
දිව්යෛස්සර්වරසෛර්යුක්තං දිව්යභෝජනවස්ත්රවත් ॥ 34 ॥
උපකල්පිතසර්වාන්නං ධෞතනිර්මලභාජනම් ।
ක්ලුප්තසර්වාසනං ශ්රීමත්ස්වාස්තීර්ණශයනෝත්තමම් ॥ 35 ॥
ප්රවිවේශ මහාබාහුරනුජ්ඤාතෝ මහර්ෂිණා ।
වේශ්ම තද්රත්නසංපූර්ණං භරතඃ කෛකයීසුතඃ ॥ 36 ॥
අනුජග්මුශ්ච තං සර්වේ මංත්රිණස්සපුරෝහිතාඃ ।
බභූවුශ්ච මුදා යුක්තා දෘෂ්ට්වා තං වේශ්මසංවිධිම් ॥ 37 ॥
තත්ර රාජාසනං දිව්යං ව්යජනං ඡත්රමේව ච ।
භරතෝ මංත්රිභිස්සාර්ධමභ්යවර්තත රාජවත් ॥ 38 ॥
ආසනං පූජයාමාස රාමායාභිප්රණම්ය ච ।
වාලව්යජනමාදාය න්යෂීදත්සචිවාසනේ ॥ 39 ॥
ආනුපූර්ව්යාන්නිෂේදුශ්ච සර්වේ මංත්රිපුරෝහිතාඃ ।
තතස්සේනාපතිඃ පශ්චාත්ප්රශාස්තාච නිෂේදතුඃ ॥ 40 ॥
තත ස්තත්ර මුහූර්තේන නද්යඃ පායසකර්දමාඃ ।
උපාතිෂ්ඨංත භරතං භරද්වාජස්ය ශාසනාත් ॥ 41 ॥
තාසාමුභයතඃ කූලං පාංඩුමෘත්තිකලේපනාඃ ।
රම්යාශ්චාවසධා දිව්යා බ්රහ්මණස්තු ප්රසාදජාඃ ॥ 42 ॥
තේනෛව ච මූහූර්තේන දිව්යාऽභරණභූෂිතාඃ ।
ආගුර්විංශතිසාහස්රාඃ බ්රහ්මණා ප්රහිතාඃ ස්ත්රියඃ ॥ 43 ॥
සුවර්ණමණිමුක්තේන ප්රවාලේන ච ශෝභිතාඃ ।
ආගුර්විංශතිසාහාස්රාඃ කුබේරප්රහිතාඃ ස්ත්රියඃ ॥ 44 ॥
යාභිර්ගෘහීතඃ පුරුෂස්සෝන්මාද ඉව ලක්ෂ්යතේ ।
ආගුර්විංශතිසාහස්රා නංදනාදප්සරෝගණාඃ ॥ 45 ॥
නාරදස්තුංභුරුර්ගෝපඃ ප්රවරාස්සූර්යවර්චසඃ ।
ඒතේ ගංධර්වරාජානෝ භරතස්යාග්රතෝ ජගුඃ ॥ 46 ॥
අලංබුසා මිශ්රකේශී පුංඩරීකාऽථ වාමනා ।
උපානෘත්යංස්තු භරතං භරද්වාජස්ය ශාසනාත් ॥ 47 ॥
යානි මාල්යානි දේවේෂු යානි චෛත්රරථේ වනේ ।
ප්රයාගේ තාන්යදෘශ්යංත භරද්වාජස්ය ශාසනාත් ॥ 48 ॥
බිල්වා මාර්දංගිකා ආසන් ශම්යාග්රාහා විභීතකාඃ ।
අශ්වත්ථා නර්තකාශ්චාසන්භරද්වාජස්ය ශාසනාත් ॥ 49 ॥
තතස්සරලතාලාශ්ච තිලකා නක්තමාලකාඃ ।
ප්රහෘෂ්ටාස්තත්ර සංපේතුඃ කුබ්ජා භූත්වාऽථ වාමනාඃ ॥ 50 ॥
ශිංශුපාමලකීජංබ්වෝ යාශ්චාන්යාඃ කානනේෂු තාඃ මාලතී මල්ලිකා ජාතිර්යාශ්චාන්යාඃ කානනේ ලතාඃ ।
ප්රමදාවිග්රහං කෘත්වා භරද්වාජාශ්රමේऽවදන් ॥ 51 ॥
සුරාස්සුරාපාඃ පිබත පායසං ච බුභුක්ෂිතාඃ ॥ 52 ॥
මාංසානි ච සුමේධ්යානි භක්ෂ්යංතාං යාවදිච්ඡථ ॥ 53 ॥
උච්ඡාද්ය ස්නාපයංති ස්ම නදීතීරේෂ වල්ගුෂු ।
අප්යේකමේකං පුරෂං ප්රමදාස්සප්ත චාෂ්ට ච ॥ 54 ॥
සංවාහංත්යස්සමාපේතුර්නාර්යෝ රුචිරලෝචනාඃ ।
පරිමෘජ්ය තථාऽන්යෝන්යං පායයංති වරාංගනාඃ ॥ 55 ॥
හයාන් ගජාන් ඛාරානුෂ්ට්රාංතථෛව සුරභේස්සුතාන් ।
අභෝජයන්වාහනපාස්තේෂාං භෝජ්යං යථාවිධි ॥ 56 ॥
ඉක්ෂූංශ්ච මධුලාජාංශ්ච භෝජයංති ස්ම වාහනාන් ।
ඉක්ෂ්වාකුවරයෝධානාං චෝදයංතෝ මහාබලාඃ ॥ 57 ॥
නාශ්වබංධෝऽශ්වමාජානාන්නගජං කුංජරග්රහඃ ।
මත්තප්රමත්තමුදිතා චමූඃ සා තත්ර සංබභෞ ॥ 58 ॥
තර්පිතාස්සර්වකාමෛස්තේ රක්තචංදනරූෂිතාඃ ।
අප්සරෝගණසංයුක්තාස්සෛන්යා වාචමුදෛරයන් ॥ 59 ॥
නෛවායෝධ්යාං ගමිෂ්යාමෝ නගමිෂ්යාම දංඩකාන් ।
කුශලං භරතස්යාස්තු රාමස්යාස්තු තථා සුඛම් ॥ 60 ॥
ඉති පාදාතයෝධාශ්ච හස්ත්යශ්වාරෝහබංධකාඃ ।
අනාථාස්තං විධිං ලබ්ධ්වා වාචමේතාමුදීරයන් ॥ 61 ॥
සංංප්රහෘෂ්ටා විනේදුස්තේ නරාස්තත්ර සහස්රශඃ ।
භරතස්යානුයාතාරස්ස්වර්ගෝऽයමිති චාබ්රුවන් ॥ 62 ॥
නෘත්යංති ස්ම හසංති ස්ම ගායංති ස්ම ච සෛනිකාඃ සමංතාත්පරිධාවංති මාල්යෝපේතාස්සහස්රශඃ ॥ 63 ॥
තතෝ භුක්තවතාං තේෂාං තදන්නමමෘතෝපමම් ।
දිව්යානුද්වීක්ෂ්ය භක්ෂ්යාං ස්තානභවද්භක්ෂණේ මතිඃ ॥ 64 ॥
ප්රේෂ්යාශ්චේට්යශ්ච වධ්වශ්ච බලස්ථාශ්ච සහස්රශඃ ।
බභූවුස්තේ භෘශං දෘප්තාස්සර්වේ චාහතවාසසඃ ॥ 65 ॥
කුංජරාශ්ච ඛරෝෂ්ට්රාශ්ච ගෝऽශ්වාශ්ච මෘගපක්ෂිණඃ ।
බභූවුස්සුභෘතාස්තත්ර නාන්යෝ හ්යන්යමකල්පයත් ॥ 66 ॥
නාऽශුක්ලවාසා ස්තත්රාऽසීත්ක්ෂුධිතෝ මලිනෝऽපි වා ।
රජසා ධ්වස්තකේශෝ වා නරඃ කශ්චිදදෘශ්යත ॥ 67 ॥
ආජෛශ්චාපි ච වාරාහෛර්නිෂ්ඨානවරසංචයෛඃ ।
ඵලනිර්යූහ සංසිද්දෛස්සූපෛර්ගංධ රසාන්විතෛඃ ॥ 68 ॥
පුෂ්පධ්වජවතීඃ පූර්ණාශ්ශුක්ලස්යාන්නස්ය චාභිතඃ ।
දදෘශුර්විස්මිතාස්තත්රනරා ලෞහීස්සහස්රශඃ ॥ 69 ॥
බභූවුර්වනපාර්ශ්වේෂු කූපාඃ පායසකර්දමාඃ ।
තාශ්චකාමදුඝා ගාවෝ ද්රුමාශ්චාසන්මධුශ්ච්යුතඃ ॥ 70 ॥
වාප්යෝ මෛරේයපූර්ණාශ්ච මෘෂ්ටමාංසචයෛර්වෘතාඃ ।
ප්රතප්තපිඨරෛශ්චාපි මාර්ගමායූරකෞක්කුටෛඃ ॥ 71 ॥
පාත්රීණාං ච සහස්රාණි ස්ථාලීනාං නියුතානි ච ।
න්යර්බුධානි ච පාත්රාණි ශාතකුංභමයානි ච ॥ 72 ॥
ස්ථාල්යඃ කුංභ්ය කරංභ්ය ශ්ච දධිපූර්ණාස්සුසංස්කෘතාඃ ।
යෞවනස්ථස්ය ගෞරස්ය කපිත්ථස්ය සුගංධිනඃ ॥ 73 ॥
හ්රදාඃ පූර්ණා රසාලස්ය දධ්නශ්ශ්වේතස්ය චාපරේ ।
බභූවුඃ පායසස්යාන්යේ ශර්කරායාවසංචයාඃ ॥ 74 ॥
කල්කාන්චූර්ණකෂායාංශ්ච ස්නානානි විවිධානි ච ।
දදෘශුර්භාජනස්ථානි තීර්ථේෂු සරතාං නරාඃ ॥ 75 ॥
ශුක්ලානංශුමතශ්චාපි දංතධාවනසංචයාන් ।
ශුක්ලාංශ්චංදනකල්කාංශ්ච සමුද්ගේෂ්වවතිෂ්ඨතඃ ॥ 76 ॥
දර්පණාපරිමෘෂ්ටාංශ්ච වාසසාං චාපි සංචයාන් ।
පාදුකෝපානහාං චෛව යුග්මානිච සහස්රශඃ ॥ 77 ॥
ආංජනීඃ කංකතාන්කූර්චාන් ශස්ත්රාණි ච ධනූංෂි ච ।
මර්මත්රාණානි චිත්රාණි ශයනාන්යාසනානි ච ॥ 78 ॥
ප්රතිපානහ්රදාන්පූර්ණන්ඛරෝෂ්ට්රගජවාජිනාම් ।
අවගාහ්යසුතීර්ථාංශ්චහ්රදාන් සෝත්පලපුෂ්කරාන් ॥ 79 ॥
ආකාශ වර්ණප්රතිමාන් ස්වච්ඡතෝයාන්සුඛප්ලවාන් ।
නීපවෛඩූර්යවර්ණාංශ්ච මෘදූන්යවසසංචයාන් ।
නිර්වාපාර්ථාන් පශූනාං තේ දදෘශුස්තත්ර සර්වශඃ ॥ 80 ॥
ව්යස්මයංත මනුෂ්යාස්තේ ස්වප්නකල්පං තදද්භුතම් ।
දෘෂ්ට්වාऽතිථ්යං කෘතං තාදෘග්භරතස්ය මහර්ෂිණා ॥ 81 ॥
ඉත්යේවං රමමාණානාං දේවානාමිව නංදනේ ।
භරද්වාජාශ්රමේ රම්යේ සා රාත්රිර්ව්යත්යවර්තත ॥ 82 ॥
ප්රතිජග්මුශ්ච තා නද්යෝ ගංධර්වාශ්ච යථාගතම් ।
භරද්වාජමනුජ්ඤාප්ය තාශ්ච සර්වා වරාංගනාඃ ॥ 83 ॥
තථෛව මත්තා මදිරෝත්කටා නරාස්තථෛව දිව්යාගරුචංදනෝක්ෂිතාඃ ।
තථෛව දිව්යා විවිධාස්ස්රගුත්තමාඃ පෘථක්ප්රකීර්ණා මනුජෛඃ ප්රමර්දිතාඃ ॥ 84 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ඒකනවතිතමස්සර්ගඃ ॥
