ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ද්වාධිකශතතමස්සර්ගඃ ।
තාං ශ්රුත්වා කරුණාං වාචං පිතුර්මරණසංහිතාම් ।
රාඝවෝ භරතේ නෝක්තාං බභූව ගතචේතනඃ ॥ 1 ॥
තං තු වජ්රමිවෝත්සෘෂ්ටමාහවේ දානවාරිණා වාග්වජ්රංභරතේ නෝක්ත මමනෝජ්ඤං පරංතපඃ ॥ 2 ॥
ප්රගෘහ්ය රාමෝ බාහූ වෛපුෂ්පිතාග්රෝ යථා ද්රුමඃ ।
වනේ පරශුනා කෘත්තස්තථා භුවි පපාත හ ॥ 3 ॥
තථා හි පතිතං රාමං ජගත්යාං ජගතීපතිම් ।
කූලඝාතපරිශ්රාංතං ප්රසුප්තමිව කුංජරම් ॥ 4 ॥
භ්රාතරස්තේ මහේෂ්වාසං සර්වතශ්ශෝකකර්ශිතම් ।
රුදංතස්සහ වෛදේහ්යා සිෂිචුස්සලිලේන වෛ ॥ 5 ॥
ස තු සංජ්ඤාං පුනර්ලබ්ධ්වා නේත්රාභ්යාමස්රමුත්සෘජන් ।
උපාක්රාමත කාකුත්ස්ථ කෘපණං බහු භාෂිතුම් ॥ 6 ॥
ස රාමස්ස්වර්ගතං ශ්රුත්වා පිතරං පෘථිවීපතිම් ।
උවාච භරතං වාක්යං ධර්මාත්මා ධර්මසංහිතම් ॥ 7 ॥
කිං කරිෂ්යාම්යයෝධ්යායාං තාතේ දිෂ්ටාං ගතිං ගතේ ।
කස්තාං රාජවරාධ්දීනාමයෝධ්යාං පාලයිෂ්යති ॥ 8 ॥
කිං නු තස්ය මයා කාර්යං දුර්ජාතේන මහාත්මනඃ ।
යෝ මෘතෝ මම ශෝකේන මයා චාපි න සංස්කෘතඃ ॥ 9 ॥
අහෝ භරත සිද්ධාර්ථෝ යේන රාජා ත්වයාऽනඝ ।
ශත්රුඝ්නේන ච සර්වේෂු ප්රේතකෘත්යේෂු සත්කෘතඃ ॥ 10 ॥
නිෂ්ප්රධානාමනේකාග්රාං නරේංද්රේණ විනාකෘතාම් ।
නිවෘත්තවනවාසෝऽපි නායෝධ්යාං ගංතු මුත්සහේ ॥ 11 ॥
සමාප්තවනවාසං මාමයෝධ්යායාං පරංතප ।
කෝऽනු ශාසිෂ්යති පුනස්තාතේ ලෝකාංතරං ගතේ ॥ 12 ॥
පුරා ප්රේක්ෂ්ය සුවෘත්තං මාං පිතා යාන්යාහ සාංත්වයන් ।
වාක්යානි තානි ශ්රෝෂ්යාමි කුතශ්ශ්රෝත්රසුඛාන්යහම් ॥ 13 ॥
ඒවමුක්ත්වා ස භරතං භාර්යාමභ්යේත්ය රාඝවඃ ।
උවාච ශෝකසංතප්තඃ පූර්ණචංද්රනිභානනාම් ॥ 14 ॥
සීතේ මෘතස්තේ ශ්වශුරඃ පිත්රා හීනෝऽසි ලක්ෂ්මණ ।
භරතෝ දුඃඛමාචෂ්ටේ ස්වර්ගතං පෘථිවීපතිම් ॥ 15 ॥
තතෝ බහුගුණං තේෂාං බාෂ්පං නේත්රේෂ්වජායත ।
තථා බ්රුවති කාකුත්ස්ථේ කුමාරාණාං යශස්විනාම් ॥ 16 ॥
තතස්තේ භ්රාතර ස්රව්රේ භෘශමාශ්වාස්ය දුඃඛිතම් ।
අබ්රුවන් ජගතීභර්තුඃ ක්රියතාමුදකං පිතුඃ ॥ 17 ॥
සා සීතා ස්වර්ගතං ශ්රුත්වා ශ්වශුරං තං මහානෘපම් ।
නේත්රාභ්යාමශ්රුපූර්ණාභ්යා ශශාකේක්ෂිතුං ප්රියම් ॥ 18 ॥
සාංත්වයිත්වා තු තාං රාමෝ රුදංතීං ජනකාත්මජාම් ।
උවාච ලක්ෂ්මණං තත්ර දුඃඛිතෝ දුඃඛිතං වචඃ ॥ 19 ॥
ආනයේංගුදිපිණ්යාකං චීරමාහර චෝත්තරම් ।
ජලක්රියාර්ථං තාතස්ය ගමිෂ්යාමි මහාත්මනඃ ॥ 20 ॥
සීතා පුරස්තාද්ව්රජතු ත්වමේනාමභිතෝ ව්රජ ।
අහං පශ්චාද්ගමිෂ්යාමි ගතිර්හ්යේෂා සුදාරුණා ॥ 21 ॥
තතෝ නිත්යානුගස්තේෂාං විදිතාත්මා මහාමතිඃ ।
මෘදුර්දාංතශ්ච කාංතශ්ච රාමේ ච දෘඪභක්තිමාන් ॥ 22 ॥
සුමංත්ර ස්තෛර්නෘපසුතෛස්සාර්ධමාශ්වස්ය රාඝවම් ।
අවාතාරයදාලංබ්ය නදීං මංදාකිනීං ශිවාම් ॥ 23 ॥
තතෝ නිත්යානුගස්තේෂාං විදිතාත්මා මහාමතිඃ ।
මෘදුර්දාංතශ්ච ශාංතශ්ච රාමේ ච දෘඪභක්තිමාන් ॥ 24 ॥
සුමංත්රස්තෛර්නෘපසුතෛඃ සාර්ධමාශ්වාස්ය රාඝවම් ।
අවාතාරයදාලංබ්ය නදීං මංදාකිනීං ශිවාම් ॥ 25 ॥
තේ සුතීර්ථාං තතඃ කෘච්ඡ්රාදුපාගම්ය යශස්විනඃ ।
නදීං මංදාකිනීං රම්යාං සදා පුෂ්පිතකානනාම් ॥ 26 ॥
ශීඝ්රස්රෝතසමාසාද්ය තීර්ථං ශිවමකර්දමම් ।
සිෂිචු ස්තූදකං රාජ්ඤේ තත ඒතද් භවත්විති ॥ 27 ॥
තේ සුතීර්ථාං තතඃ කෘච්ඡ්රාදුපාගම්ය යශස්විනඃ ।
නදීං මංදාකිනීං රම්යාං සදා පුෂ්පිතකානනාම් ॥ 28 ॥
ශීඝ්රස්රෝතසමාසාද්ය තීර්ථං ශිවමකර්දමම් ।
සිෂිචු ස්තූදකං රාජ්ඤේ තාතෛතත්තේ භවත්විති ॥ 29 ॥
ප්රගෘහ්ය ච මහීපාලෝ ජලපූරිතමංජලිම් ।
දිශං යාම්යාමභිමුඛෝ රුදන්වචනමබ්රවීත් ॥ 30 ॥
ඒතත්තේ රාජශාර්දූල විමලං තෝයමක්ෂයම් ।
පිතෘලෝකගත ස්යාද්ය මද්දත්තමුපතිෂ්ඨතු ॥ 31 ॥
තතෝ මංදාකිනීතීරාත්ප්රත්යුත්තීර්ය ස රාඝවඃ ।
පිතුශ්චකාර තේජස්වී නිර්වාපං භ්රාතෘභි සහ ॥ 32 ॥
ඓංගුදං බදරීමිශ්රං පිණ්යාකං දර්භසංස්තරේ ।
න්යස්ය රාමස්සදුඃඛාර්තෝ රුදන්වචනමබ්රවීත් ॥ 33 ॥
ඉදං භුංක්ෂ්වමහාරාජ ප්රීතෝ යදශනා වයම් ।
යදන්නඃ පුරුෂෝ භවති තදන්නා ස්තස්ය දේවතාඃ ॥ 34 ॥
තත ස්තේනෛව මාර්ගේණ ප්රත්යුත්තීර්ය සරිත්තටාත් ।
ආරුරෝහ නරව්යාඝ්රෝ රම්යසානුං මහීධරම් ॥ 35 ॥
තතඃ පර්ණකුටීද්වාරමාසාද්ය ජගතීපතිඃ ।
පරිජග්රාහ බාහුභ්යාමුභෞ භරතලක්ෂ්මණෞ ॥ 36 ॥
තේෂාං තු රුදතාං ශබ්දාත් ප්රතිශබ්දෝऽභවද් ගිරෞ ।
භ්රාතॄණාං සහ වෛදේහ්යා සිංහානාං නර්දතාමිව ॥ 37 ॥
මහාබලානාං රුදතාං කුර්වතාමුදකං පිතුඃ ।
විජ්ඤාය තුමුලං ශබ්දං ත්රස්තා භරත සෛනිකාඃ ॥ 38 ॥
අබ්රුවංශ්චාපි රාමේණ භරත සංගතෝ ධ්රුවම් ।
තේෂාමේව මහාන් ශබ්දඃ ශෝචතාං පිතරං මෘතම් ॥ 39 ॥
අථ වාසාන්පරිත්යජ්ය තං සර්වේऽභිමුඛාස්ස්වනම් ।
අප්යේකමනසෝ ජග්මුර්යථාස්ථානං ප්රධාවිතාඃ ॥ 40 ॥
හයෛරන්යේ ගජෛරන්යේ රථෛරන්යේ ස්වලංකෘතෛඃ ।
සුකුමාරා ස්තථෛවාන්යේ පද්භිරේව නරා යයුඃ ॥ 41 ॥
අචිරප්රෝෂිතං රාමං චිරවිප්රෝෂිතං යථා ।
ද්රෂ්ටුකාමෝ ජනඃ සර්වෝ ජගාම සහසාऽऽශ්රමම් ॥ 42 ॥
භ්රාතෘණාං ත්වරිතාස්තේ තු ද්රෂ්ටුකාමා සමාගමම් ।
යයුර්බහුවිධෛර්යානෛඃ ඛුරනේමිස්වනාකුලෛඃ ॥ 43 ॥
සා භූමිර්බහුභිර්යානෛඃ රථනේමිසමාහතා ।
මුමෝච තුමුලං ශබ්දං ද්යෞරිවාභ්රසමාගමේ ॥ 44 ॥
තේන විත්රාසිතා නාගාඃ කරේණුපරිවාරිතාඃ ।
ආවාසයංතෝ ගංධේන ජග්මුරන්යද්වනං තතඃ ॥ 45 ॥
වරාහ වෘකසංඝාශ්ච මහිෂාඃ සෘමරාස්තථා ।
ව්යාඝ්රගෝකර්ණගවයා විත්රේසුඃ පෘෂතෛ සහ ॥ 46 ॥
රථාංගසාහ්වා නත්යූහා හංසාඃ කාරංඩවාඃ පරේ ।
තථා පුංස්කෝකිලාඃ ක්රෞංචා විසංජ්ඤා භේජිරේ දිශඃ ॥ 47 ॥
තේන ශබ්දේන විත්රස්තෛරාකාශං පක්ෂිභිර්වෘතම් ।
මනුෂ්යෛරාවෘතා භූමිරුභයං ප්රබභෞ තදා ॥ 48 ॥
තතස්තං පුරෂව්යාඝ්රං යශස්විනමකල්පෂම් ।
ආසීනං ස්ථංඩිලේ රාමං දදර්ශ සහසා ජනඃ ॥ 49 ॥
විගර්හමාණඃ කෛකේයීං මංථරාසහිතාමපි ।
අභිගම්ය ජනෝ රාමං බාෂ්පපූර්ණමුඛෝऽභවත් ॥ 50 ॥
තාන්නරාන්බාෂ්පපූර්ණාක්ෂාන්සමීක්ෂ්යාථ සුදුඃඛිතාන් ।
පර්යෂ්වජත ධර්මජ්ඤඃ පිතෘවන්මාතෘවච්ච සඃ ॥ 51 ॥
ස තත්ර කාංශ්චිත්පරිෂස්වජේ නරාන්නරාස්තු කේචිත්තු තමභ්යවාදයන් ।
චකාර සර්වාන්සවයස්යබාංධවාන්යථාර්හ මාසාද්ය තදා නෘපාත්මජඃ ॥ 52 ॥
ස තත්ර තේෂාං රුදතාං මහාත්මනාං භුවං ච ඛං චානුනිනාදයන්ස්වනඃ ।
ගුහා ගිරීණාං ච දිශශ්ච සංතතං මෘදංගඝෝෂප්රතිමඃ ප්රශුශ්රුවේ ॥ 53 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ද්වාධිකශතතමස්සර්ගඃ ॥
