View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.102 Ayodhya Kanda - Sarga 102

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha dvādhikaśatatamassargaḥ ।

tāṃ śrutvā karuṇāṃ vāchaṃ piturmaraṇasaṃhitām ।
rāghavō bharatē nōktāṃ babhūva gatachētanaḥ ॥ 1 ॥

taṃ tu vajramivōtsṛṣṭamāhavē dānavāriṇā vāgvajrambharatē nōkta mamanōjñaṃ parantapaḥ ॥ 2 ॥

pragṛhya rāmō bāhū vaipuṣpitāgrō yathā drumaḥ ।
vanē paraśunā kṛttastathā bhuvi papāta ha ॥ 3 ॥

tathā hi patitaṃ rāmaṃ jagatyāṃ jagatīpatim ।
kūlaghātapariśrāntaṃ prasuptamiva kuñjaram ॥ 4 ॥

bhrātarastē mahēṣvāsaṃ sarvataśśōkakarśitam ।
rudantassaha vaidēhyā siṣichussalilēna vai ॥ 5 ॥

sa tu sañjñāṃ punarlabdhvā nētrābhyāmasramutsṛjan ।
upākrāmata kākutstha kṛpaṇaṃ bahu bhāṣitum ॥ 6 ॥

sa rāmassvargataṃ śrutvā pitaraṃ pṛthivīpatim ।
uvācha bharataṃ vākyaṃ dharmātmā dharmasaṃhitam ॥ 7 ॥

kiṃ kariṣyāmyayōdhyāyāṃ tātē diṣṭāṃ gatiṃ gatē ।
kastāṃ rājavarādhdīnāmayōdhyāṃ pālayiṣyati ॥ 8 ॥

kiṃ nu tasya mayā kāryaṃ durjātēna mahātmanaḥ ।
yō mṛtō mama śōkēna mayā chāpi na saṃskṛtaḥ ॥ 9 ॥

ahō bharata siddhārthō yēna rājā tvayā'nagha ।
śatrughnēna cha sarvēṣu prētakṛtyēṣu satkṛtaḥ ॥ 10 ॥

niṣpradhānāmanēkāgrāṃ narēndrēṇa vinākṛtām ।
nivṛttavanavāsō'pi nāyōdhyāṃ gantu mutsahē ॥ 11 ॥

samāptavanavāsaṃ māmayōdhyāyāṃ parantapa ।
kō'nu śāsiṣyati punastātē lōkāntaraṃ gatē ॥ 12 ॥

purā prēkṣya suvṛttaṃ māṃ pitā yānyāha sāntvayan ।
vākyāni tāni śrōṣyāmi kutaśśrōtrasukhānyaham ॥ 13 ॥

ēvamuktvā sa bharataṃ bhāryāmabhyētya rāghavaḥ ।
uvācha śōkasantaptaḥ pūrṇachandranibhānanām ॥ 14 ॥

sītē mṛtastē śvaśuraḥ pitrā hīnō'si lakṣmaṇa ।
bharatō duḥkhamāchaṣṭē svargataṃ pṛthivīpatim ॥ 15 ॥

tatō bahuguṇaṃ tēṣāṃ bāṣpaṃ nētrēṣvajāyata ।
tathā bruvati kākutsthē kumārāṇāṃ yaśasvinām ॥ 16 ॥

tatastē bhrātara sravrē bhṛśamāśvāsya duḥkhitam ।
abruvan jagatībhartuḥ kriyatāmudakaṃ pituḥ ॥ 17 ॥

sā sītā svargataṃ śrutvā śvaśuraṃ taṃ mahānṛpam ।
nētrābhyāmaśrupūrṇābhyā śaśākēkṣituṃ priyam ॥ 18 ॥

sāntvayitvā tu tāṃ rāmō rudantīṃ janakātmajām ।
uvācha lakṣmaṇaṃ tatra duḥkhitō duḥkhitaṃ vachaḥ ॥ 19 ॥

ānayēṅgudipiṇyākaṃ chīramāhara chōttaram ।
jalakriyārthaṃ tātasya gamiṣyāmi mahātmanaḥ ॥ 20 ॥

sītā purastādvrajatu tvamēnāmabhitō vraja ।
ahaṃ paśchādgamiṣyāmi gatirhyēṣā sudāruṇā ॥ 21 ॥

tatō nityānugastēṣāṃ viditātmā mahāmatiḥ ।
mṛdurdāntaścha kāntaścha rāmē cha dṛḍhabhaktimān ॥ 22 ॥

sumantra stairnṛpasutaissārdhamāśvasya rāghavam ।
avātārayadālambya nadīṃ mandākinīṃ śivām ॥ 23 ॥

tatō nityānugastēṣāṃ viditātmā mahāmatiḥ ।
mṛdurdāntaścha śāntaścha rāmē cha dṛḍhabhaktimān ॥ 24 ॥

sumantrastairnṛpasutaiḥ sārdhamāśvāsya rāghavam ।
avātārayadālambya nadīṃ mandākinīṃ śivām ॥ 25 ॥

tē sutīrthāṃ tataḥ kṛchChrādupāgamya yaśasvinaḥ ।
nadīṃ mandākinīṃ ramyāṃ sadā puṣpitakānanām ॥ 26 ॥

śīghrasrōtasamāsādya tīrthaṃ śivamakardamam ।
siṣichu stūdakaṃ rājñē tata ētad bhavatviti ॥ 27 ॥

tē sutīrthāṃ tataḥ kṛchChrādupāgamya yaśasvinaḥ ।
nadīṃ mandākinīṃ ramyāṃ sadā puṣpitakānanām ॥ 28 ॥

śīghrasrōtasamāsādya tīrthaṃ śivamakardamam ।
siṣichu stūdakaṃ rājñē tātaitattē bhavatviti ॥ 29 ॥

pragṛhya cha mahīpālō jalapūritamañjalim ।
diśaṃ yāmyāmabhimukhō rudanvachanamabravīt ॥ 30 ॥

ētattē rājaśārdūla vimalaṃ tōyamakṣayam ।
pitṛlōkagata syādya maddattamupatiṣṭhatu ॥ 31 ॥

tatō mandākinītīrātpratyuttīrya sa rāghavaḥ ।
pituśchakāra tējasvī nirvāpaṃ bhrātṛbhi saha ॥ 32 ॥

aiṅgudaṃ badarīmiśraṃ piṇyākaṃ darbhasaṃstarē ।
nyasya rāmassaduḥkhārtō rudanvachanamabravīt ॥ 33 ॥

idaṃ bhuṅkṣvamahārāja prītō yadaśanā vayam ।
yadannaḥ puruṣō bhavati tadannā stasya dēvatāḥ ॥ 34 ॥

tata stēnaiva mārgēṇa pratyuttīrya sarittaṭāt ।
ārurōha naravyāghrō ramyasānuṃ mahīdharam ॥ 35 ॥

tataḥ parṇakuṭīdvāramāsādya jagatīpatiḥ ।
parijagrāha bāhubhyāmubhau bharatalakṣmaṇau ॥ 36 ॥

tēṣāṃ tu rudatāṃ śabdāt pratiśabdō'bhavad girau ।
bhrātṝṇāṃ saha vaidēhyā siṃhānāṃ nardatāmiva ॥ 37 ॥

mahābalānāṃ rudatāṃ kurvatāmudakaṃ pituḥ ।
vijñāya tumulaṃ śabdaṃ trastā bharata sainikāḥ ॥ 38 ॥

abruvaṃśchāpi rāmēṇa bharata saṅgatō dhruvam ।
tēṣāmēva mahān śabdaḥ śōchatāṃ pitaraṃ mṛtam ॥ 39 ॥

atha vāsānparityajya taṃ sarvē'bhimukhāssvanam ।
apyēkamanasō jagmuryathāsthānaṃ pradhāvitāḥ ॥ 40 ॥

hayairanyē gajairanyē rathairanyē svalaṅkṛtaiḥ ।
sukumārā stathaivānyē padbhirēva narā yayuḥ ॥ 41 ॥

achiraprōṣitaṃ rāmaṃ chiraviprōṣitaṃ yathā ।
draṣṭukāmō janaḥ sarvō jagāma sahasā''śramam ॥ 42 ॥

bhrātṛṇāṃ tvaritāstē tu draṣṭukāmā samāgamam ।
yayurbahuvidhairyānaiḥ khuranēmisvanākulaiḥ ॥ 43 ॥

sā bhūmirbahubhiryānaiḥ rathanēmisamāhatā ।
mumōcha tumulaṃ śabdaṃ dyaurivābhrasamāgamē ॥ 44 ॥

tēna vitrāsitā nāgāḥ karēṇuparivāritāḥ ।
āvāsayantō gandhēna jagmuranyadvanaṃ tataḥ ॥ 45 ॥

varāha vṛkasaṅghāścha mahiṣāḥ sṛmarāstathā ।
vyāghragōkarṇagavayā vitrēsuḥ pṛṣatai saha ॥ 46 ॥

rathāṅgasāhvā natyūhā haṃsāḥ kāraṇḍavāḥ parē ।
tathā puṃskōkilāḥ krauñchā visañjñā bhējirē diśaḥ ॥ 47 ॥

tēna śabdēna vitrastairākāśaṃ pakṣibhirvṛtam ।
manuṣyairāvṛtā bhūmirubhayaṃ prababhau tadā ॥ 48 ॥

tatastaṃ puraṣavyāghraṃ yaśasvinamakalpaṣam ।
āsīnaṃ sthaṇḍilē rāmaṃ dadarśa sahasā janaḥ ॥ 49 ॥

vigarhamāṇaḥ kaikēyīṃ mantharāsahitāmapi ।
abhigamya janō rāmaṃ bāṣpapūrṇamukhō'bhavat ॥ 50 ॥

tānnarānbāṣpapūrṇākṣānsamīkṣyātha suduḥkhitān ।
paryaṣvajata dharmajñaḥ pitṛvanmātṛvachcha saḥ ॥ 51 ॥

sa tatra kāṃśchitpariṣasvajē narānnarāstu kēchittu tamabhyavādayan ।
chakāra sarvānsavayasyabāndhavānyathārha māsādya tadā nṛpātmajaḥ ॥ 52 ॥

sa tatra tēṣāṃ rudatāṃ mahātmanāṃ bhuvaṃ cha khaṃ chānuninādayansvanaḥ ।
guhā girīṇāṃ cha diśaścha santataṃ mṛdaṅgaghōṣapratimaḥ praśuśruvē ॥ 53 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvādhikaśatatamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: