ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ദ്വാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
താം ശ്രുത്വാ കരുണാം വാചം പിതുര്മരണസംഹിതാമ് ।
രാഘവോ ഭരതേ നോക്താം ബഭൂവ ഗതചേതനഃ ॥ 1 ॥
തം തു വജ്രമിവോത്സൃഷ്ടമാഹവേ ദാനവാരിണാ വാഗ്വജ്രംഭരതേ നോക്ത മമനോജ്ഞം പരംതപഃ ॥ 2 ॥
പ്രഗൃഹ്യ രാമോ ബാഹൂ വൈപുഷ്പിതാഗ്രോ യഥാ ദ്രുമഃ ।
വനേ പരശുനാ കൃത്തസ്തഥാ ഭുവി പപാത ഹ ॥ 3 ॥
തഥാ ഹി പതിതം രാമം ജഗത്യാം ജഗതീപതിമ് ।
കൂലഘാതപരിശ്രാംതം പ്രസുപ്തമിവ കുംജരമ് ॥ 4 ॥
ഭ്രാതരസ്തേ മഹേഷ്വാസം സർവതശ്ശോകകര്ശിതമ് ।
രുദംതസ്സഹ വൈദേഹ്യാ സിഷിചുസ്സലിലേന വൈ ॥ 5 ॥
സ തു സംജ്ഞാം പുനര്ലബ്ധ്വാ നേത്രാഭ്യാമസ്രമുത്സൃജന് ।
ഉപാക്രാമത കാകുത്സ്ഥ കൃപണം ബഹു ഭാഷിതുമ് ॥ 6 ॥
സ രാമസ്സ്വര്ഗതം ശ്രുത്വാ പിതരം പൃഥിവീപതിമ് ।
ഉവാച ഭരതം വാക്യം ധര്മാത്മാ ധര്മസംഹിതമ് ॥ 7 ॥
കിം കരിഷ്യാമ്യയോധ്യായാം താതേ ദിഷ്ടാം ഗതിം ഗതേ ।
കസ്താം രാജവരാധ്ദീനാമയോധ്യാം പാലയിഷ്യതി ॥ 8 ॥
കിം നു തസ്യ മയാ കാര്യം ദുര്ജാതേന മഹാത്മനഃ ।
യോ മൃതോ മമ ശോകേന മയാ ചാപി ന സംസ്കൃതഃ ॥ 9 ॥
അഹോ ഭരത സിദ്ധാര്ഥോ യേന രാജാ ത്വയാഽനഘ ।
ശത്രുഘ്നേന ച സർവേഷു പ്രേതകൃത്യേഷു സത്കൃതഃ ॥ 10 ॥
നിഷ്പ്രധാനാമനേകാഗ്രാം നരേംദ്രേണ വിനാകൃതാമ് ।
നിവൃത്തവനവാസോഽപി നായോധ്യാം ഗംതു മുത്സഹേ ॥ 11 ॥
സമാപ്തവനവാസം മാമയോധ്യായാം പരംതപ ।
കോഽനു ശാസിഷ്യതി പുനസ്താതേ ലോകാംതരം ഗതേ ॥ 12 ॥
പുരാ പ്രേക്ഷ്യ സുവൃത്തം മാം പിതാ യാന്യാഹ സാംത്വയന് ।
വാക്യാനി താനി ശ്രോഷ്യാമി കുതശ്ശ്രോത്രസുഖാന്യഹമ് ॥ 13 ॥
ഏവമുക്ത്വാ സ ഭരതം ഭാര്യാമഭ്യേത്യ രാഘവഃ ।
ഉവാച ശോകസംതപ്തഃ പൂര്ണചംദ്രനിഭാനനാമ് ॥ 14 ॥
സീതേ മൃതസ്തേ ശ്വശുരഃ പിത്രാ ഹീനോഽസി ലക്ഷ്മണ ।
ഭരതോ ദുഃഖമാചഷ്ടേ സ്വര്ഗതം പൃഥിവീപതിമ് ॥ 15 ॥
തതോ ബഹുഗുണം തേഷാം ബാഷ്പം നേത്രേഷ്വജായത ।
തഥാ ബ്രുവതി കാകുത്സ്ഥേ കുമാരാണാം യശസ്വിനാമ് ॥ 16 ॥
തതസ്തേ ഭ്രാതര സ്രവ്രേ ഭൃശമാശ്വാസ്യ ദുഃഖിതമ് ।
അബ്രുവന് ജഗതീഭര്തുഃ ക്രിയതാമുദകം പിതുഃ ॥ 17 ॥
സാ സീതാ സ്വര്ഗതം ശ്രുത്വാ ശ്വശുരം തം മഹാനൃപമ് ।
നേത്രാഭ്യാമശ്രുപൂര്ണാഭ്യാ ശശാകേക്ഷിതും പ്രിയമ് ॥ 18 ॥
സാംത്വയിത്വാ തു താം രാമോ രുദംതീം ജനകാത്മജാമ് ।
ഉവാച ലക്ഷ്മണം തത്ര ദുഃഖിതോ ദുഃഖിതം വചഃ ॥ 19 ॥
ആനയേംഗുദിപിണ്യാകം ചീരമാഹര ചോത്തരമ് ।
ജലക്രിയാര്ഥം താതസ്യ ഗമിഷ്യാമി മഹാത്മനഃ ॥ 20 ॥
സീതാ പുരസ്താദ്വ്രജതു ത്വമേനാമഭിതോ വ്രജ ।
അഹം പശ്ചാദ്ഗമിഷ്യാമി ഗതിര്ഹ്യേഷാ സുദാരുണാ ॥ 21 ॥
തതോ നിത്യാനുഗസ്തേഷാം വിദിതാത്മാ മഹാമതിഃ ।
മൃദുര്ദാംതശ്ച കാംതശ്ച രാമേ ച ദൃഢഭക്തിമാന് ॥ 22 ॥
സുമംത്ര സ്തൈര്നൃപസുതൈസ്സാര്ധമാശ്വസ്യ രാഘവമ് ।
അവാതാരയദാലംബ്യ നദീം മംദാകിനീം ശിവാമ് ॥ 23 ॥
തതോ നിത്യാനുഗസ്തേഷാം വിദിതാത്മാ മഹാമതിഃ ।
മൃദുര്ദാംതശ്ച ശാംതശ്ച രാമേ ച ദൃഢഭക്തിമാന് ॥ 24 ॥
സുമംത്രസ്തൈര്നൃപസുതൈഃ സാര്ധമാശ്വാസ്യ രാഘവമ് ।
അവാതാരയദാലംബ്യ നദീം മംദാകിനീം ശിവാമ് ॥ 25 ॥
തേ സുതീര്ഥാം തതഃ കൃച്ഛ്രാദുപാഗമ്യ യശസ്വിനഃ ।
നദീം മംദാകിനീം രമ്യാം സദാ പുഷ്പിതകാനനാമ് ॥ 26 ॥
ശീഘ്രസ്രോതസമാസാദ്യ തീര്ഥം ശിവമകര്ദമമ് ।
സിഷിചു സ്തൂദകം രാജ്ഞേ തത ഏതദ് ഭവത്വിതി ॥ 27 ॥
തേ സുതീര്ഥാം തതഃ കൃച്ഛ്രാദുപാഗമ്യ യശസ്വിനഃ ।
നദീം മംദാകിനീം രമ്യാം സദാ പുഷ്പിതകാനനാമ് ॥ 28 ॥
ശീഘ്രസ്രോതസമാസാദ്യ തീര്ഥം ശിവമകര്ദമമ് ।
സിഷിചു സ്തൂദകം രാജ്ഞേ താതൈതത്തേ ഭവത്വിതി ॥ 29 ॥
പ്രഗൃഹ്യ ച മഹീപാലോ ജലപൂരിതമംജലിമ് ।
ദിശം യാമ്യാമഭിമുഖോ രുദന്വചനമബ്രവീത് ॥ 30 ॥
ഏതത്തേ രാജശാര്ദൂല വിമലം തോയമക്ഷയമ് ।
പിതൃലോകഗത സ്യാദ്യ മദ്ദത്തമുപതിഷ്ഠതു ॥ 31 ॥
തതോ മംദാകിനീതീരാത്പ്രത്യുത്തീര്യ സ രാഘവഃ ।
പിതുശ്ചകാര തേജസ്വീ നിർവാപം ഭ്രാതൃഭി സഹ ॥ 32 ॥
ഐംഗുദം ബദരീമിശ്രം പിണ്യാകം ദര്ഭസംസ്തരേ ।
ന്യസ്യ രാമസ്സദുഃഖാര്തോ രുദന്വചനമബ്രവീത് ॥ 33 ॥
ഇദം ഭുംക്ഷ്വമഹാരാജ പ്രീതോ യദശനാ വയമ് ।
യദന്നഃ പുരുഷോ ഭവതി തദന്നാ സ്തസ്യ ദേവതാഃ ॥ 34 ॥
തത സ്തേനൈവ മാര്ഗേണ പ്രത്യുത്തീര്യ സരിത്തടാത് ।
ആരുരോഹ നരവ്യാഘ്രോ രമ്യസാനും മഹീധരമ് ॥ 35 ॥
തതഃ പര്ണകുടീദ്വാരമാസാദ്യ ജഗതീപതിഃ ।
പരിജഗ്രാഹ ബാഹുഭ്യാമുഭൌ ഭരതലക്ഷ്മണൌ ॥ 36 ॥
തേഷാം തു രുദതാം ശബ്ദാത് പ്രതിശബ്ദോഽഭവദ് ഗിരൌ ।
ഭ്രാതൄണാം സഹ വൈദേഹ്യാ സിംഹാനാം നര്ദതാമിവ ॥ 37 ॥
മഹാബലാനാം രുദതാം കുർവതാമുദകം പിതുഃ ।
വിജ്ഞായ തുമുലം ശബ്ദം ത്രസ്താ ഭരത സൈനികാഃ ॥ 38 ॥
അബ്രുവംശ്ചാപി രാമേണ ഭരത സംഗതോ ധ്രുവമ് ।
തേഷാമേവ മഹാന് ശബ്ദഃ ശോചതാം പിതരം മൃതമ് ॥ 39 ॥
അഥ വാസാന്പരിത്യജ്യ തം സർവേഽഭിമുഖാസ്സ്വനമ് ।
അപ്യേകമനസോ ജഗ്മുര്യഥാസ്ഥാനം പ്രധാവിതാഃ ॥ 40 ॥
ഹയൈരന്യേ ഗജൈരന്യേ രഥൈരന്യേ സ്വലംകൃതൈഃ ।
സുകുമാരാ സ്തഥൈവാന്യേ പദ്ഭിരേവ നരാ യയുഃ ॥ 41 ॥
അചിരപ്രോഷിതം രാമം ചിരവിപ്രോഷിതം യഥാ ।
ദ്രഷ്ടുകാമോ ജനഃ സർവോ ജഗാമ സഹസാഽഽശ്രമമ് ॥ 42 ॥
ഭ്രാതൃണാം ത്വരിതാസ്തേ തു ദ്രഷ്ടുകാമാ സമാഗമമ് ।
യയുര്ബഹുവിധൈര്യാനൈഃ ഖുരനേമിസ്വനാകുലൈഃ ॥ 43 ॥
സാ ഭൂമിര്ബഹുഭിര്യാനൈഃ രഥനേമിസമാഹതാ ।
മുമോച തുമുലം ശബ്ദം ദ്യൌരിവാഭ്രസമാഗമേ ॥ 44 ॥
തേന വിത്രാസിതാ നാഗാഃ കരേണുപരിവാരിതാഃ ।
ആവാസയംതോ ഗംധേന ജഗ്മുരന്യദ്വനം തതഃ ॥ 45 ॥
വരാഹ വൃകസംഘാശ്ച മഹിഷാഃ സൃമരാസ്തഥാ ।
വ്യാഘ്രഗോകര്ണഗവയാ വിത്രേസുഃ പൃഷതൈ സഹ ॥ 46 ॥
രഥാംഗസാഹ്വാ നത്യൂഹാ ഹംസാഃ കാരംഡവാഃ പരേ ।
തഥാ പുംസ്കോകിലാഃ ക്രൌംചാ വിസംജ്ഞാ ഭേജിരേ ദിശഃ ॥ 47 ॥
തേന ശബ്ദേന വിത്രസ്തൈരാകാശം പക്ഷിഭിർവൃതമ് ।
മനുഷ്യൈരാവൃതാ ഭൂമിരുഭയം പ്രബഭൌ തദാ ॥ 48 ॥
തതസ്തം പുരഷവ്യാഘ്രം യശസ്വിനമകല്പഷമ് ।
ആസീനം സ്ഥംഡിലേ രാമം ദദര്ശ സഹസാ ജനഃ ॥ 49 ॥
വിഗര്ഹമാണഃ കൈകേയീം മംഥരാസഹിതാമപി ।
അഭിഗമ്യ ജനോ രാമം ബാഷ്പപൂര്ണമുഖോഽഭവത് ॥ 50 ॥
താന്നരാന്ബാഷ്പപൂര്ണാക്ഷാന്സമീക്ഷ്യാഥ സുദുഃഖിതാന് ।
പര്യഷ്വജത ധര്മജ്ഞഃ പിതൃവന്മാതൃവച്ച സഃ ॥ 51 ॥
സ തത്ര കാംശ്ചിത്പരിഷസ്വജേ നരാന്നരാസ്തു കേചിത്തു തമഭ്യവാദയന് ।
ചകാര സർവാന്സവയസ്യബാംധവാന്യഥാര്ഹ മാസാദ്യ തദാ നൃപാത്മജഃ ॥ 52 ॥
സ തത്ര തേഷാം രുദതാം മഹാത്മനാം ഭുവം ച ഖം ചാനുനിനാദയന്സ്വനഃ ।
ഗുഹാ ഗിരീണാം ച ദിശശ്ച സംതതം മൃദംഗഘോഷപ്രതിമഃ പ്രശുശ്രുവേ ॥ 53 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ദ്വാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
