ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣାଂ ଵାଚଂ ପିତୁର୍ମରଣସଂହିତାମ୍ ।
ରାଘଵୋ ଭରତେ ନୋକ୍ତାଂ ବଭୂଵ ଗତଚେତନଃ ॥ 1 ॥
ତଂ ତୁ ଵଜ୍ରମିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟମାହଵେ ଦାନଵାରିଣା ଵାଗ୍ଵଜ୍ରଂଭରତେ ନୋକ୍ତ ମମନୋଜ୍ଞଂ ପରଂତପଃ ॥ 2 ॥
ପ୍ରଗୃହ୍ୟ ରାମୋ ବାହୂ ଵୈପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୋ ୟଥା ଦ୍ରୁମଃ ।
ଵନେ ପରଶୁନା କୃତ୍ତସ୍ତଥା ଭୁଵି ପପାତ ହ ॥ 3 ॥
ତଥା ହି ପତିତଂ ରାମଂ ଜଗତ୍ୟାଂ ଜଗତୀପତିମ୍ ।
କୂଲଘାତପରିଶ୍ରାଂତଂ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ କୁଂଜରମ୍ ॥ 4 ॥
ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସର୍ଵତଶ୍ଶୋକକର୍ଶିତମ୍ ।
ରୁଦଂତସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ସିଷିଚୁସ୍ସଲିଲେନ ଵୈ ॥ 5 ॥
ସ ତୁ ସଂଜ୍ଞାଂ ପୁନର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ନେତ୍ରାଭ୍ୟାମସ୍ରମୁତ୍ସୃଜନ୍ ।
ଉପାକ୍ରାମତ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୃପଣଂ ବହୁ ଭାଷିତୁମ୍ ॥ 6 ॥
ସ ରାମସ୍ସ୍ଵର୍ଗତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍ ।
ଉଵାଚ ଭରତଂ ଵାକ୍ୟଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ॥ 7 ॥
କିଂ କରିଷ୍ୟାମ୍ୟୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ତାତେ ଦିଷ୍ଟାଂ ଗତିଂ ଗତେ ।
କସ୍ତାଂ ରାଜଵରାଧ୍ଦୀନାମୟୋଧ୍ୟାଂ ପାଲୟିଷ୍ୟତି ॥ 8 ॥
କିଂ ନୁ ତସ୍ୟ ମୟା କାର୍ୟଂ ଦୁର୍ଜାତେନ ମହାତ୍ମନଃ ।
ୟୋ ମୃତୋ ମମ ଶୋକେନ ମୟା ଚାପି ନ ସଂସ୍କୃତଃ ॥ 9 ॥
ଅହୋ ଭରତ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୋ ୟେନ ରାଜା ତ୍ଵୟାଽନଘ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରେତକୃତ୍ୟେଷୁ ସତ୍କୃତଃ ॥ 10 ॥
ନିଷ୍ପ୍ରଧାନାମନେକାଗ୍ରାଂ ନରେଂଦ୍ରେଣ ଵିନାକୃତାମ୍ ।
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସୋଽପି ନାୟୋଧ୍ୟାଂ ଗଂତୁ ମୁତ୍ସହେ ॥ 11 ॥
ସମାପ୍ତଵନଵାସଂ ମାମୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ପରଂତପ ।
କୋଽନୁ ଶାସିଷ୍ୟତି ପୁନସ୍ତାତେ ଲୋକାଂତରଂ ଗତେ ॥ 12 ॥
ପୁରା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ସୁଵୃତ୍ତଂ ମାଂ ପିତା ୟାନ୍ୟାହ ସାଂତ୍ଵୟନ୍ ।
ଵାକ୍ୟାନି ତାନି ଶ୍ରୋଷ୍ୟାମି କୁତଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରସୁଖାନ୍ୟହମ୍ ॥ 13 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭରତଂ ଭାର୍ୟାମଭ୍ୟେତ୍ୟ ରାଘଵଃ ।
ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତଃ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରନିଭାନନାମ୍ ॥ 14 ॥
ସୀତେ ମୃତସ୍ତେ ଶ୍ଵଶୁରଃ ପିତ୍ରା ହୀନୋଽସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଭରତୋ ଦୁଃଖମାଚଷ୍ଟେ ସ୍ଵର୍ଗତଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍ ॥ 15 ॥
ତତୋ ବହୁଗୁଣଂ ତେଷାଂ ବାଷ୍ପଂ ନେତ୍ରେଷ୍ଵଜାୟତ ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ କୁମାରାଣାଂ ୟଶସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 16 ॥
ତତସ୍ତେ ଭ୍ରାତର ସ୍ରଵ୍ରେ ଭୃଶମାଶ୍ଵାସ୍ୟ ଦୁଃଖିତମ୍ ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଜଗତୀଭର୍ତୁଃ କ୍ରିୟତାମୁଦକଂ ପିତୁଃ ॥ 17 ॥
ସା ସୀତା ସ୍ଵର୍ଗତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ଵଶୁରଂ ତଂ ମହାନୃପମ୍ ।
ନେତ୍ରାଭ୍ୟାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ୟା ଶଶାକେକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରିୟମ୍ ॥ 18 ॥
ସାଂତ୍ଵୟିତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ରାମୋ ରୁଦଂତୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତତ୍ର ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖିତଂ ଵଚଃ ॥ 19 ॥
ଆନୟେଂଗୁଦିପିଣ୍ୟାକଂ ଚୀରମାହର ଚୋତ୍ତରମ୍ ।
ଜଲକ୍ରିୟାର୍ଥଂ ତାତସ୍ୟ ଗମିଷ୍ୟାମି ମହାତ୍ମନଃ ॥ 20 ॥
ସୀତା ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵ୍ରଜତୁ ତ୍ଵମେନାମଭିତୋ ଵ୍ରଜ ।
ଅହଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଗମିଷ୍ୟାମି ଗତିର୍ହ୍ୟେଷା ସୁଦାରୁଣା ॥ 21 ॥
ତତୋ ନିତ୍ୟାନୁଗସ୍ତେଷାଂ ଵିଦିତାତ୍ମା ମହାମତିଃ ।
ମୃଦୁର୍ଦାଂତଶ୍ଚ କାଂତଶ୍ଚ ରାମେ ଚ ଦୃଢଭକ୍ତିମାନ୍ ॥ 22 ॥
ସୁମଂତ୍ର ସ୍ତୈର୍ନୃପସୁତୈସ୍ସାର୍ଧମାଶ୍ଵସ୍ୟ ରାଘଵମ୍ ।
ଅଵାତାରୟଦାଲଂବ୍ୟ ନଦୀଂ ମଂଦାକିନୀଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 23 ॥
ତତୋ ନିତ୍ୟାନୁଗସ୍ତେଷାଂ ଵିଦିତାତ୍ମା ମହାମତିଃ ।
ମୃଦୁର୍ଦାଂତଶ୍ଚ ଶାଂତଶ୍ଚ ରାମେ ଚ ଦୃଢଭକ୍ତିମାନ୍ ॥ 24 ॥
ସୁମଂତ୍ରସ୍ତୈର୍ନୃପସୁତୈଃ ସାର୍ଧମାଶ୍ଵାସ୍ୟ ରାଘଵମ୍ ।
ଅଵାତାରୟଦାଲଂବ୍ୟ ନଦୀଂ ମଂଦାକିନୀଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 25 ॥
ତେ ସୁତୀର୍ଥାଂ ତତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦୁପାଗମ୍ୟ ୟଶସ୍ଵିନଃ ।
ନଦୀଂ ମଂଦାକିନୀଂ ରମ୍ୟାଂ ସଦା ପୁଷ୍ପିତକାନନାମ୍ ॥ 26 ॥
ଶୀଘ୍ରସ୍ରୋତସମାସାଦ୍ୟ ତୀର୍ଥଂ ଶିଵମକର୍ଦମମ୍ ।
ସିଷିଚୁ ସ୍ତୂଦକଂ ରାଜ୍ଞେ ତତ ଏତଦ୍ ଭଵତ୍ଵିତି ॥ 27 ॥
ତେ ସୁତୀର୍ଥାଂ ତତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦୁପାଗମ୍ୟ ୟଶସ୍ଵିନଃ ।
ନଦୀଂ ମଂଦାକିନୀଂ ରମ୍ୟାଂ ସଦା ପୁଷ୍ପିତକାନନାମ୍ ॥ 28 ॥
ଶୀଘ୍ରସ୍ରୋତସମାସାଦ୍ୟ ତୀର୍ଥଂ ଶିଵମକର୍ଦମମ୍ ।
ସିଷିଚୁ ସ୍ତୂଦକଂ ରାଜ୍ଞେ ତାତୈତତ୍ତେ ଭଵତ୍ଵିତି ॥ 29 ॥
ପ୍ରଗୃହ୍ୟ ଚ ମହୀପାଲୋ ଜଲପୂରିତମଂଜଲିମ୍ ।
ଦିଶଂ ୟାମ୍ୟାମଭିମୁଖୋ ରୁଦନ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 30 ॥
ଏତତ୍ତେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଵିମଲଂ ତୋୟମକ୍ଷୟମ୍ ।
ପିତୃଲୋକଗତ ସ୍ୟାଦ୍ୟ ମଦ୍ଦତ୍ତମୁପତିଷ୍ଠତୁ ॥ 31 ॥
ତତୋ ମଂଦାକିନୀତୀରାତ୍ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତୀର୍ୟ ସ ରାଘଵଃ ।
ପିତୁଶ୍ଚକାର ତେଜସ୍ଵୀ ନିର୍ଵାପଂ ଭ୍ରାତୃଭି ସହ ॥ 32 ॥
ଐଂଗୁଦଂ ବଦରୀମିଶ୍ରଂ ପିଣ୍ୟାକଂ ଦର୍ଭସଂସ୍ତରେ ।
ନ୍ୟସ୍ୟ ରାମସ୍ସଦୁଃଖାର୍ତୋ ରୁଦନ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 33 ॥
ଇଦଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵମହାରାଜ ପ୍ରୀତୋ ୟଦଶନା ଵୟମ୍ ।
ୟଦନ୍ନଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵତି ତଦନ୍ନା ସ୍ତସ୍ୟ ଦେଵତାଃ ॥ 34 ॥
ତତ ସ୍ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତୀର୍ୟ ସରିତ୍ତଟାତ୍ ।
ଆରୁରୋହ ନରଵ୍ୟାଘ୍ରୋ ରମ୍ୟସାନୁଂ ମହୀଧରମ୍ ॥ 35 ॥
ତତଃ ପର୍ଣକୁଟୀଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ୟ ଜଗତୀପତିଃ ।
ପରିଜଗ୍ରାହ ବାହୁଭ୍ୟାମୁଭୌ ଭରତଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 36 ॥
ତେଷାଂ ତୁ ରୁଦତାଂ ଶବ୍ଦାତ୍ ପ୍ରତିଶବ୍ଦୋଽଭଵଦ୍ ଗିରୌ ।
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ସିଂହାନାଂ ନର୍ଦତାମିଵ ॥ 37 ॥
ମହାବଲାନାଂ ରୁଦତାଂ କୁର୍ଵତାମୁଦକଂ ପିତୁଃ ।
ଵିଜ୍ଞାୟ ତୁମୁଲଂ ଶବ୍ଦଂ ତ୍ରସ୍ତା ଭରତ ସୈନିକାଃ ॥ 38 ॥
ଅବ୍ରୁଵଂଶ୍ଚାପି ରାମେଣ ଭରତ ସଂଗତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ତେଷାମେଵ ମହାନ୍ ଶବ୍ଦଃ ଶୋଚତାଂ ପିତରଂ ମୃତମ୍ ॥ 39 ॥
ଅଥ ଵାସାନ୍ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ତଂ ସର୍ଵେଽଭିମୁଖାସ୍ସ୍ଵନମ୍ ।
ଅପ୍ୟେକମନସୋ ଜଗ୍ମୁର୍ୟଥାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଧାଵିତାଃ ॥ 40 ॥
ହୟୈରନ୍ୟେ ଗଜୈରନ୍ୟେ ରଥୈରନ୍ୟେ ସ୍ଵଲଂକୃତୈଃ ।
ସୁକୁମାରା ସ୍ତଥୈଵାନ୍ୟେ ପଦ୍ଭିରେଵ ନରା ୟୟୁଃ ॥ 41 ॥
ଅଚିରପ୍ରୋଷିତଂ ରାମଂ ଚିରଵିପ୍ରୋଷିତଂ ୟଥା ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ଜଗାମ ସହସାଽଽଶ୍ରମମ୍ ॥ 42 ॥
ଭ୍ରାତୃଣାଂ ତ୍ଵରିତାସ୍ତେ ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ସମାଗମମ୍ ।
ୟୟୁର୍ବହୁଵିଧୈର୍ୟାନୈଃ ଖୁରନେମିସ୍ଵନାକୁଲୈଃ ॥ 43 ॥
ସା ଭୂମିର୍ବହୁଭିର୍ୟାନୈଃ ରଥନେମିସମାହତା ।
ମୁମୋଚ ତୁମୁଲଂ ଶବ୍ଦଂ ଦ୍ୟୌରିଵାଭ୍ରସମାଗମେ ॥ 44 ॥
ତେନ ଵିତ୍ରାସିତା ନାଗାଃ କରେଣୁପରିଵାରିତାଃ ।
ଆଵାସୟଂତୋ ଗଂଧେନ ଜଗ୍ମୁରନ୍ୟଦ୍ଵନଂ ତତଃ ॥ 45 ॥
ଵରାହ ଵୃକସଂଘାଶ୍ଚ ମହିଷାଃ ସୃମରାସ୍ତଥା ।
ଵ୍ୟାଘ୍ରଗୋକର୍ଣଗଵୟା ଵିତ୍ରେସୁଃ ପୃଷତୈ ସହ ॥ 46 ॥
ରଥାଂଗସାହ୍ଵା ନତ୍ୟୂହା ହଂସାଃ କାରଂଡଵାଃ ପରେ ।
ତଥା ପୁଂସ୍କୋକିଲାଃ କ୍ରୌଂଚା ଵିସଂଜ୍ଞା ଭେଜିରେ ଦିଶଃ ॥ 47 ॥
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତୈରାକାଶଂ ପକ୍ଷିଭିର୍ଵୃତମ୍ ।
ମନୁଷ୍ୟୈରାଵୃତା ଭୂମିରୁଭୟଂ ପ୍ରବଭୌ ତଦା ॥ 48 ॥
ତତସ୍ତଂ ପୁରଷଵ୍ୟାଘ୍ରଂ ୟଶସ୍ଵିନମକଲ୍ପଷମ୍ ।
ଆସୀନଂ ସ୍ଥଂଡିଲେ ରାମଂ ଦଦର୍ଶ ସହସା ଜନଃ ॥ 49 ॥
ଵିଗର୍ହମାଣଃ କୈକେୟୀଂ ମଂଥରାସହିତାମପି ।
ଅଭିଗମ୍ୟ ଜନୋ ରାମଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖୋଽଭଵତ୍ ॥ 50 ॥
ତାନ୍ନରାନ୍ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ୟାଥ ସୁଦୁଃଖିତାନ୍ ।
ପର୍ୟଷ୍ଵଜତ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପିତୃଵନ୍ମାତୃଵଚ୍ଚ ସଃ ॥ 51 ॥
ସ ତତ୍ର କାଂଶ୍ଚିତ୍ପରିଷସ୍ଵଜେ ନରାନ୍ନରାସ୍ତୁ କେଚିତ୍ତୁ ତମଭ୍ୟଵାଦୟନ୍ ।
ଚକାର ସର୍ଵାନ୍ସଵୟସ୍ୟବାଂଧଵାନ୍ୟଥାର୍ହ ମାସାଦ୍ୟ ତଦା ନୃପାତ୍ମଜଃ ॥ 52 ॥
ସ ତତ୍ର ତେଷାଂ ରୁଦତାଂ ମହାତ୍ମନାଂ ଭୁଵଂ ଚ ଖଂ ଚାନୁନିନାଦୟନ୍ସ୍ଵନଃ ।
ଗୁହା ଗିରୀଣାଂ ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ସଂତତଂ ମୃଦଂଗଘୋଷପ୍ରତିମଃ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁଵେ ॥ 53 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
