ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ପ୍ରଭାତାୟାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ୟାଂ ପୃଥୁଵକ୍ଷା ମହାୟଶାଃ ।
ଉଵାଚ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 1 ॥
ଭାସ୍କରୋଦୟକାଲୋଽୟଂ ଗତା ଭଗଵତୀ ନିଶା ।
ଅସୌ ସୁକୃଷ୍ଣୋ ଵିହଗଃ କୋକିଲସ୍ତାତ କୂଜତି ॥ 2 ॥
ବର୍ହିଣାନାଂ ଚ ନିର୍ଘୋଷଃ ଶ୍ରୂୟତେ ନଦତାଂ ଵନେ ।
ତରାମ ଜାହ୍ନଵୀଂ ସୌମ୍ୟ ଶୀଘ୍ରଗାଂ ସାଗରଂଗମାମ୍ ॥ 3 ॥
ଵିଜ୍ଞାୟ ରାମସ୍ୟ ଵଚଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନଂଦନଃ ।
ଗୁହମାମଂତ୍ର୍ୟ ସୂତଂ ଚ ସୋଽତିଷ୍ଠଦ୍ଭ୍ରାତୁରଗ୍ରତଃ ॥ 4 ॥
ସ ତୁ ରାମସ୍ୟ ଵଚନଂ ନିଶମ୍ୟ ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟ ଚ ।
ସ୍ଥପତିସ୍ତୂର୍ଣମାହୂୟ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥
ଅସ୍ୟ ଵାହନସଂୟୁକ୍ତାଂ କର୍ଣଗ୍ରାହଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍ ।
ସୁପ୍ରତାରାଂ ଦୃଢାଂ ତୀର୍ଥେ ଶୀଘ୍ରଂ ନାଵମୁପାହର ॥ 6 ॥
ତଂ ନିଶମ୍ୟ ସମାଦେଶଂ ଗୁହାମାତ୍ୟଗଣୋ ମହାନ୍ ।
ଉପୋହ୍ୟ ରୁଚିରାଂ ନାଵଂ ଗୁହାୟ ପ୍ରତ୍ୟଵେଦୟତ୍ ॥ 7 ॥
ତତଃ ସ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଗୁହୋ ରାଘଵମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଉପସ୍ଥିତେୟଂ ନୌର୍ଦେଵ ଭୂୟଃ କିଂ କରଵାଣି ତେ ॥ 8 ॥
ତଵାମରସୁତପ୍ରଖ୍ୟ ତର୍ତୁଂ ସାଗରଗାଂ ନଦୀମ୍ ।
ନୌରିୟଂ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ର ତାଂ ତ୍ଵମାରୋହ ସୁଵ୍ରତ ॥ 9 ॥
ଅଥୋଵାଚ ମହାତେଜା ରାମୋ ଗୁହମିଦଂ ଵଚଃ ।
କୃତକାମୋଽସ୍ମି ଭଵତା ଶୀଘ୍ରମାରୋପ୍ୟତାମିତି ॥ 10 ॥
ତତଃ କଲାପାନ୍ ସନ୍ନହ୍ୟ ଖଡ୍ଗୌ ବଧ୍ଵା ଚ ଧନ୍ଵିନୌ ।
ଜଗ୍ମତୁର୍ୟେନ ତୌ ଗଂଗାଂ ସୀତୟା ସହ ରାଘଵୌ ॥ 11 ॥
ରାମମେଵ ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମୁପଗମ୍ୟ ଵିନୀତଵତ୍ ।
କିମହଂ କରଵାଣୀତି ସୂତଃ ପ୍ରାଂଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 12 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦାଶରଥିଃ ସୁମଂତ୍ରଂ ସ୍ପୃଶନ୍ କରେଣୋତ୍ତମଦକ୍ଷିଣେନ ।
ସୁମଂତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ପୁନରେଵ ୟାହି ରାଜ୍ଞଃ ସକାଶେ ଭଵ ଚାପ୍ରମତ୍ତଃ ॥ 13 ॥
ନିଵର୍ତସ୍ଵେତ୍ୟୁଵାଚୈଵ ହ୍ୟେତାଵଦ୍ଧି କୃତଂ ମମ ।
ରଥଂ ଵିହାୟ ପଦ୍ଭ୍ୟାଂ ତୁ ଗମିଷ୍ୟାମି ମହାଵନମ୍ ॥ 14 ॥
ଆତ୍ମାନଂ ତ୍ଵଭ୍ୟନୁଜ୍ଞାତମଵେକ୍ଷ୍ୟାର୍ତଃ ସ ସାରଥିଃ ।
ସୁମଂତ୍ରଃ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରମୈକ୍ଷ୍ଵାକମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 15 ॥
ନାତିକ୍ରାଂତମିଦଂ ଲୋକେ ପୁରୁଷେଣେହ କେନଚିତ୍ ।
ତଵ ସଭ୍ରାତୃଭାର୍ୟସ୍ୟ ଵାସଃ ପ୍ରାକୃତଵଦ୍ଵନେ ॥ 16 ॥
ନ ମନ୍ୟେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟେଽସ୍ତି ସ୍ଵଧୀତେ ଵା ଫଲୋଦୟଃ ।
ମାର୍ଦଵାର୍ଜଵୟୋର୍ଵାପି ତ୍ଵାଂ ଚେଦ୍ଵ୍ୟସନମାଗତମ୍ ॥ 17 ॥
ସହ ରାଘଵ ଵୈଦେହ୍ୟା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚୈଵ ଵନେ ଵସନ୍ ।
ତ୍ଵଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ଵୀର ତ୍ରୀନ୍ ଲୋକାଂସ୍ତୁ ଜୟନ୍ନିଵ ॥ 18 ॥
ଵୟଂ ଖଲୁ ହତା ରାମ ୟେ ତ୍ଵୟାପ୍ୟୁପଵଂଚିତାଃ ।
କୈକେୟ୍ୟା ଵଶମେଷ୍ୟାମଃ ପାପାୟା ଦୁଃଖଭାଗିନଃ ॥ 19 ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ନାତ୍ମସମଂ ସୁମଂତ୍ରଃ ସାରଥିସ୍ତଦା ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୂରଗତଂ ରାମଂ ଦୁଃଖାର୍ତୋ ରୁରୁଦେ ଚିରମ୍ ॥ 20 ॥
ତତସ୍ତୁ ଵିଗତେ ବାଷ୍ପେ ସୂତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋଦକଂ ଶୁଚିମ୍ ।
ରାମସ୍ତୁ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ୟଂ ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚ ତମ୍ ॥ 21 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ତ୍ଵୟା ତୁଲ୍ୟଂ ସୁହୃଦଂ ନୋପଲକ୍ଷୟେ ।
ୟଥା ଦଶରଥୋ ରାଜା ମାଂ ନ ଶୋଚେତ୍ତଥା କୁରୁ ॥ 22 ॥
ଶୋକୋପହତଚେତାଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଜଗତୀପତିଃ ।
କାମଭାଵାଵସନ୍ନଶ୍ଚ ତସ୍ମାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 23 ॥
ୟଦ୍ୟଦାଜ୍ଞାପୟେତ୍କିଂଚିତ୍ସ ମହାତ୍ମା ମହୀପତିଃ ।
କୈକେୟ୍ୟାଃ ପ୍ରିୟକାମାର୍ଥଂ କାର୍ୟଂ ତଦଵିକାଂକ୍ଷୟା ॥ 24 ॥
ଏତଦର୍ଥଂ ହି ରାଜ୍ୟାନି ପ୍ରଶାସତି ନରେଶ୍ଵରାଃ ।
ୟଦେଷାଂ ସର୍ଵକୃତ୍ୟେଷୁ ମନୋ ନ ପ୍ରତିହନ୍ୟତେ ॥ 25 ॥
ୟଦ୍ୟଥା ସ ମହାରାଜୋ ନାଲୀକମଧିଗଚ୍ଛତି ।
ନ ଚ ତାମ୍ୟତି ଦୁଃଖେନ ସୁମଂତ୍ର କୁରୁ ତତ୍ତଥା ॥ 26 ॥
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖଂ ରାଜାନଂ ଵୃଦ୍ଧମାର୍ୟଂ ଜିତେଂଦ୍ରିୟମ୍ ।
ବ୍ରୂୟାସ୍ତ୍ଵମଭିଵାଦ୍ୟୈଵ ମମ ହେତୋରିଦଂ ଵଚଃ ॥ 27 ॥
ନୈଵାହମନୁଶୋଚାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନ ଚ ମୈଥିଲୀ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାୟାଶ୍ଚ୍ୟୁତାଶ୍ଚେତି ଵନେ ଵତ୍ସ୍ୟାମହେତି ଚ ॥ 28 ॥
ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମାଂ ଚ ସୀତାଂ ଚ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସେ କ୍ଷିପ୍ରମାଗତାନ୍ ॥ 29 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ ମାତରଂ ଚ ସୁମଂତ୍ର ମେ ।
ଅନ୍ୟାଶ୍ଚ ଦେଵୀସ୍ସହିତାଃ କୈକେୟୀଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ 30 ॥
ଆରୋଗ୍ୟଂ ବ୍ରୂହି କୌଶଲ୍ୟାମଥ ପାଦାଭିଵଂଦନମ୍ ।
ସୀତାୟା ମମ ଚାଽଽର୍ୟସ୍ୟ ଵଚନାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଚ ॥ 31 ॥
ବ୍ରୂୟାଶ୍ଚ ହି ମହାରାଜଂ ଭରତଂ କ୍ଷିପ୍ରମାନୟ ।
ଆଗତଶ୍ଚାପି ଭରତଃ ସ୍ଥାପ୍ୟୋ ନୃପମତେ ପଦେ ॥ 32 ॥
ଭରତଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ୟୌଵରାଜ୍ୟେଽଭିଷିଚ୍ୟ ଚ ।
ଅସ୍ମତ୍ସଂତାପଜଂ ଦୁଃଖଂ ନ ତ୍ଵାମଭିଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 33 ॥
ଭରତଶ୍ଚାପି ଵକ୍ତଵ୍ୟୋ ୟଥା ରାଜନି ଵର୍ତସେ ।
ତଥା ମାତୃଷୁ ଵର୍ତେଥାଃ ସର୍ଵାସ୍ଵେଵାଵିଶେଷତଃ ॥ 34 ॥
ତାତସ୍ୟ ପ୍ରିୟକାମେନ ୟୌଵରାଜ୍ୟମପେକ୍ଷତା ।
ଲୋକୟୋରୁଭୟୋଃ ଶକ୍ୟଂ ତ୍ଵୟା ୟତ୍ସୁଖମେଧିତୁମ୍ ॥ 35 ॥
ନିଵର୍ତ୍ୟମାନୋ ରାମେଣ ସୁମଂତ୍ରଃ ଶୋକକର୍ଶିତଃ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ନେହାତ୍କାକୁତ୍ସ୍ଥମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 36 ॥
ୟଦହଂ ନୋପଚାରେଣ ବ୍ରୂୟାଂ ସ୍ନେହାଦଵିକ୍ଲବଃ ।
ଭକ୍ତିମାନିତି ତତ୍ତାଵଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ତ୍ଵଂ କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ॥ 37 ॥
କଥଂ ହି ତ୍ଵଦ୍ଵିହୀନୋଽହଂ ପ୍ରତିୟାସ୍ୟାମି ତାଂ ପୁରୀମ୍ ।
ତଵ ତାଵଦ୍ଵିୟୋଗେନ ପୁତ୍ରଶୋକାକୁଲାମିଵ ॥ 38 ॥
ସରାମମପି ତାଵନ୍ମେ ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଜନଃ ।
ଵିନା ରାମଂ ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦୀର୍ୟେତାପି ସା ପୁରୀ ॥ 39 ॥
ଦୈନ୍ୟଂ ହି ନଗରୀ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂନ୍ୟମିମଂ ରଥମ୍ ।
ସୂତାଵଶେଷଂ ସ୍ଵଂ ସୈନ୍ୟଂ ହତଵୀରମିଵାଽହଵେ ॥ 40 ॥
ଦୂରେଽପି ନିଵସଂତଂ ତ୍ଵାଂ ମାନସେନାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଚିଂତୟଂତୋଽଦ୍ୟ ନୂନଂ ତ୍ଵାଂ ନିରାହାରାଃ କୃତାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ 41 ॥
ଦୃଷ୍ଟଂ ତଦ୍ଧି ତ୍ଵୟା ରାମ ୟାଦୃଶଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଵାସନେ ।
ପ୍ରଜାନାଂ ସଂକୁଲଂ ଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵଚ୍ଛୋକକ୍ଲାଂତଚେତସାମ୍ ॥ 42 ॥
ଆର୍ତନାଦୋ ହି ୟଃ ପୌରୈର୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିପ୍ରଵାସନେ ।
ସରଥଂ ମାଂ ନିଶାମ୍ୟୈଵ କୁର୍ୟୁଃ ଶତଗୁଣଂ ତତଃ ॥ 43 ॥
ଅହଂ କିଂ ଚାପି ଵକ୍ଷ୍ୟାମି ଦେଵୀଂ ତଵ ସୁତୋ ମୟା ।
ନୀତୋଽସୌ ମାତୁଲକୁଲଂ ସଂତାପଂ ମା କୃଥା ଇତି ॥ 44 ॥
ଅସତ୍ୟମପି ନୈଵାହଂ ବ୍ରୂୟାଂ ଵଚନମୀଦୃଶମ୍ ।
କଥମପ୍ରିୟମେଵାହଂ ବ୍ରୂୟାଂ ସତ୍ୟମିଦଂ ଵଚଃ ॥ 45 ॥
ମମ ତାଵନ୍ନିୟୋଗସ୍ଥାସ୍ତ୍ଵଦ୍ବଂଧୁଜନଵାହିନଃ ।
କଥଂ ରଥଂ ତ୍ଵୟା ହୀନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ୟଂତି ହୟୋତ୍ତମାଃ ॥ 46 ॥
ତନ୍ନ ଶକ୍ଷ୍ୟାମ୍ୟହଂ ଗଂତୁମୟୋଧ୍ୟାଂ ତ୍ଵଦୃତେଽନଘ ।
ଵନଵାସାନୁୟାନାୟ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ॥ 47 ॥
ୟଦି ମେ ୟାଚମାନସ୍ୟ ତ୍ୟାଗମେଵ କରିଷ୍ୟସି ।
ସରଥୋଽଗ୍ନିଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ୟାମି ତ୍ୟକ୍ତମାତ୍ର ଇହ ତ୍ଵୟା ॥ 48 ॥
ଭଵିଷ୍ୟଂତି ଵନେ ୟାନି ତପୋଵିଘ୍ନକରାଣି ତେ ।
ରଥେନ ପ୍ରତିବାଧିଷ୍ୟେ ତାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ରାଘଵ ॥ 49 ॥
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନ ମୟାଽଵାପ୍ତଂ ରଥଚର୍ୟାକୃତଂ ସୁଖମ୍ ।
ଆଶଂସେ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନାହଂ ଵନଵାସକୃତଂ ସୁଖମ୍ ॥ 50 ॥
ପ୍ରସୀଦେଚ୍ଛାମି ତେଽରଣ୍ୟେ ଭଵିତୁଂ ପ୍ରତ୍ୟନଂତରଃ ।
ପ୍ରୀତ୍ୟାଽଭିହିତମିଚ୍ଛାମି ଭଵ ମେ ପ୍ରତ୍ୟନଂତରଃ ॥ 51 ॥
ଇମେ ଚାପି ହୟା ଵୀର ୟଦି ତେ ଵନଵାସିନଃ ।
ପରିଚର୍ୟାଂ କରିଷ୍ୟଂତି ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ 52 ॥
ତଵ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ମୂର୍ଧ୍ନା କରିଷ୍ୟାମି ଵନେ ଵସନ୍ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ଦେଵଲୋକଂ ଵା ସର୍ଵଥା ପ୍ରଜହାମ୍ୟହମ୍ ॥ 53 ॥
ନ ହି ଶକ୍ୟା ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ସା ମୟାଽୟୋଧ୍ୟା ତ୍ଵୟା ଵିନା ।
ରାଜଧାନୀ ମହେଂଦ୍ରସ୍ୟ ୟଥା ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣା ॥ 54 ॥
ଵନଵାସେ କ୍ଷୟଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ମମୈଷ ହି ମନୋରଥଃ ।
ୟଦନେନ ରଥେନୈଵ ତ୍ଵାଂ ଵହେୟଂ ପୁରୀଂ ପୁନଃ ॥ 55 ॥
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ସହିତସ୍ୟ ତ୍ଵୟା ଵନେ ।
କ୍ଷଣଭୂତାନି ୟାସ୍ୟଂତି ଶତସଂଖ୍ୟାନ୍ୟତୋଽନ୍ୟଥା ॥ 56 ॥
ଭୃତ୍ୟଵତ୍ସଲ ତିଷ୍ଠଂତଂ ଭର୍ତୃପୁତ୍ରଗତେ ପଥି ।
ଭକ୍ତଂ ଭୃତ୍ୟଂ ସ୍ଥିତଂ ସ୍ଥିତ୍ୟାଂ ତ୍ଵଂ ନ ମାଂ ହାତୁମର୍ହସି ॥ 57 ॥
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଦୀନଂ ୟାଚମାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ରାମୋ ଭୃତ୍ୟାନୁକଂପୀ ତୁ ସୁମଂତ୍ରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 58 ॥
ଜାନାମି ପରମାଂ ଭକ୍ତିଂ ମୟି ତେ ଭର୍ତୃଵତ୍ସଲ ।
ଶୃଣୁ ଚାପି ୟଦର୍ଥଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରେଷୟାମି ପୁରୀମିତଃ ॥ 59 ॥
ନଗରୀଂ ତ୍ଵାଂ ଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନନୀ ମେ ୟଵୀୟସୀ ।
କୈକେୟୀ ପ୍ରତ୍ୟୟଂ ଗଚ୍ଛେଦିତି ରାମୋ ଵନଂ ଗତଃ ॥ 60 ॥
ପରିତୁଷ୍ଟା ହି ସା ଦେଵୀ ଵନଵାସଂ ଗତେ ମୟି ।
ରାଜାନଂ ନାତିଶଂକେତ 'ମିଥ୍ୟାଵାଦୀ'ତି ଧାର୍ମିକମ୍ ॥ 61 ॥
ଏଷ ମେ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ୟଦଂବା ମେ ୟଵୀୟସୀ ।
ଭରତାରକ୍ଷିତଂ ସ୍ଫୀତଂ ପୁତ୍ରରାଜ୍ୟମଵାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ 62 ॥
ମମ ପ୍ରିୟାର୍ଥଂ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ସରଥସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୀଂ ଵ୍ରଜ ।
ସଂଦିଷ୍ଟଶ୍ଚାସି ୟାନର୍ଥାଂସ୍ତାଂ ସ୍ତାନ୍ ବ୍ରୂୟାସ୍ତଥା ତଥା ॥ 63 ॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ସୂତଂ ସାଂତ୍ଵୟିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଗୁହଂ ଵଚନମକ୍ଲୀବୋ ରାମୋ ହେତୁମଦବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 64 ॥
ନେଦାନୀଂ ଗୁହ ୟୋଗ୍ୟୋଽୟଂ ଵାସୋ ମେ ସଜନେ ଵନେ ।
ଆଵଶ୍ୟଂ ହ୍ୟାଶ୍ରମେ ଵାସଃ କର୍ତଵ୍ୟସ୍ତଦ୍ଗତୋ ଵିଧିଃ ॥ 65 ॥
ସୋଽହଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନିୟମଂ ତପସ୍ଵି ଜନଭୂଷଣମ୍ ।
ହିତକାମଃ ପିତୁର୍ଭୂୟଃ ସୀତାୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଚ ॥ 66 ॥
ଜଟାଃ କୃତ୍ଵା ଗମିଷ୍ୟାମି ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ୍ଷୀରମାନୟ ।
ତତ୍ କ୍ଷୀରଂ ରାଜପୁତ୍ରାୟ ଗୁହଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାହରତ୍ ॥ 67 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ରାମସ୍ତେନାକରୋଜ୍ଜଟାଃ ।
ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ନରଵ୍ୟାଘ୍ରୋ ଜଟିଲତ୍ଵମଧାରୟତ୍ ॥ 68 ॥
ତୌ ତଦା ଚୀରଵସନୌ ଜଟାମଂଡଲଧାରିଣୌ ।
ଆଶୋଭେତାମୃଷିସମୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 69 ॥
ତତୋ ଵୈଖାନସଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥିତଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଵ୍ରତମାଦିଷ୍ଟଵାନ୍ ରାମଃ ସଖାୟଂ ଗୁହମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 70 ॥
ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ବଲେ କୋଶେ ଦୁର୍ଗେ ଜନପଦେ ତଥା ।
ଭଵେଥା ଗୁହ ରାଜ୍ୟଂ ହି ଦୁରାରକ୍ଷତମଂ ମତମ୍ ॥ 71 ॥
ତତସ୍ତଂ ସମନୁଜ୍ଞାୟ ଗୁହମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନଂଦନଃ ।
ଜଗାମ ତୂର୍ଣମଵ୍ୟଗ୍ରଃ ସଭାର୍ୟଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 72 ॥
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀତୀରେ ନାଵମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନଂଦନଃ ।
ତିତୀର୍ଷୁଃ ଶୀଘ୍ରଗାଂ ଗଂଗାମିଦଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 73 ॥
ଆରୋହ ତ୍ଵଂ ନରଵ୍ୟାଘ୍ର ସ୍ଥିତାଂ ନାଵମିମାଂ ଶନୈଃ ।
ସୀତାଂ ଚାରୋପୟାନ୍ଵକ୍ଷଂ ପରିଗୃହ୍ୟ ମନସ୍ଵିନୀମ୍ ॥ 74 ॥
ସ ଭ୍ରାତୁଃ ଶାସନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵମପ୍ରତିକୂଲୟନ୍ ।
ଆରୋପ୍ୟ ମୈଥିଲୀଂ ପୂର୍ଵମାରୁରୋହାଽଽତ୍ମଵାଂ ସ୍ତତଃ ॥ 75 ॥
ଅଥାରୁରୋହ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଵୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ।
ତତୋ ନିଷାଦାଧିପତିର୍ଗୁହୋ ଜ୍ଞାତୀନଚୋଦୟତ୍ ॥ 76 ॥
ରାଘଵୋଽପି ମହାତେଜା ନାଵମାରୁହ୍ୟ ତାଂ ତତଃ ।
ବ୍ରହ୍ମଵତ୍ କ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚୈଵ ଜଜାପ ହିତମାତ୍ମନଃ ॥ 77 ॥
ଆଚମ୍ୟ ଚ ୟଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ନଦୀଂ ତାଂ ସହ ସୀତୟା ।
ପ୍ରାଣମତ୍ପ୍ରୀତିସଂହୃଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାମିତପ୍ରଭଃ ॥ 78 ॥
ଅନୁଜ୍ଞାୟ ସୁମଂତ୍ରଂ ଚ ସବଲଂ ଚୈଵ ତଂ ଗୁହମ୍ ।
ଆସ୍ଥାୟ ନାଵଂ ରାମସ୍ତୁ ଚୋଦୟାମାସ ନାଵିକାନ୍ ॥ 79 ॥
ତତସ୍ତୈଶ୍ଚୋଦିତା ସା ନୌଃ କର୍ଣଧାରସମାହିତା ।
ଶୁଭସ୍ଫ୍ୟଵେଗାଭିହତା ଶୀଘ୍ରଂ ସଲିଲମତ୍ୟଗାତ୍ ॥ 80 ॥
. ।
ମଧ୍ୟଂ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ଭାଗୀରଥ୍ୟାସ୍ତ୍ଵନିଂଦିତା ।
ଵୈଦେହୀ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ତାଂ ନଦୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 81 ॥
ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ୟାୟଂ ମହାରାଜସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ନିଦେଶଂ ପାରୟିତ୍ଵେମଂ ଗଂଗେ ତ୍ଵଦଭିରକ୍ଷିତଃ ॥ 82 ॥
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ସମଗ୍ରାଣ୍ୟୁଷ୍ୟ କାନନେ ।
ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ମୟା ଚୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ୟାଗମିଷ୍ୟତି ॥ 83 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ସୁଭଗେ କ୍ଷେମେଣ ପୁନରାଗତା ।
ୟକ୍ଷ୍ୟେ ପ୍ରମୁଦିତା ଗଂଗେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିନୀ ॥ 84 ॥
ତ୍ଵଂ ହି ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସମୀକ୍ଷସେ ।
ଭାର୍ୟା ଚୋଦଧିରାଜସ୍ୟ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ୟସେ ॥ 85 ॥
ସା ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ନମସ୍ୟାମି ପ୍ରଶଂସାମି ଚ ଶୋଭନେ ।
ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ୟେ ନରଵ୍ୟାଘ୍ରେ ଶିଵେନ ପୁନରାଗତେ ॥ 86 ॥
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ୟନ୍ନଂ ଚ ପେଶଲମ୍ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟଃ ପ୍ରଦାସ୍ୟାମି ତଵ ପ୍ରିୟଚିକୀର୍ଷୟା ॥ 87 ॥
ସୁରାଘଟସହସ୍ରେଣ ମାଂସଭୂତୌଦନେନ ଚ ।
ୟକ୍ଷ୍ୟେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରୟତା ଦେଵି ପୁରୀଂ ପୁନରୁପାଗତା ॥ 88 ॥
ୟାନି ତ୍ଵତ୍ତୀରଵାସୀନି ଦୈଵତାନି ଚ ସଂତି ହି ।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ୟକ୍ଷ୍ୟାମି ତୀର୍ଥାନ୍ୟାୟତନାନି ଚ ॥ 89 ॥
ପୁନରେଵ ମହାବାହୁର୍ମୟା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ସଂଗତଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ଵନଵାସାତ୍ତୁ ପ୍ରଵିଶତ୍ଵନଘୋଽନଘେ ॥ 90 ॥
ତଥା ସଂଭାଷମାଣା ସା ସୀତା ଗଂଗାମନିଂଦିତା ।
ଦକ୍ଷିଣା ଦକ୍ଷିଣଂ ତୀରଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭ୍ୟୁପାଗମତ୍ ॥ 91 ॥
ତୀରଂ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ନାଵଂ ହିତ୍ଵା ନରର୍ଷଭଃ ।
ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ୟା ଚ ପରଂତପଃ ॥ 92 ॥
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାବାହୁଃ ସୁମିତ୍ରାନଂଦଵର୍ଧନମ୍ ।
ଭଵ ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାୟ ସଜନେ ଵିଜନେଽପି ଵା ॥ 93 ॥
ଅଵଶ୍ୟଂ ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ୟମଦୃଷ୍ଟେ ଵିଜନେ ଵନେ ।
ଅଗ୍ରତୋ ଗଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରେ ସୀତା ତ୍ଵାମନୁଗଚ୍ଛତୁ ॥ 94 ॥
ପୃଷ୍ଠତୋଽହଂ ଗମିଷ୍ୟାମି ତ୍ଵାଂ ଚ ସୀତାଂ ଚ ପାଲୟନ୍ ।
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟସ୍ୟେହ ନୋ ରକ୍ଷା କର୍ତଵ୍ୟା ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ 95 ॥
ନ ହି ତାଵଦତିକ୍ରାଂତା ସୁକରା କାଚନ କ୍ରିୟା ।
ଅଦ୍ୟ ଦୁଃଖଂ ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵନଵାସସ୍ୟ ଵେତ୍ସ୍ୟତି ॥ 96 ॥
ପ୍ରଣଷ୍ଟଜନସଂବାଧଂ କ୍ଷେତ୍ରାରାମଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଵିଷମଂ ଚ ପ୍ରପାତଂ ଚ ଵନମଦ୍ୟ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 97 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ୟ ଵଚନଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଗ୍ରତଃ ।
ଅନଂତରଂ ଚ ସୀତାୟା ରାଘଵୋ ରଘୁନଂଦନଃ ॥ 98 ॥
ଗତଂ ତୁ ଗଂଗାପରପାରମାଶୁ ରାମଂ ସୁମଂତ୍ରଃ ପ୍ରତତଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ।
ଅଧ୍ଵପ୍ରକର୍ଷାଦ୍ଵିନିଵୃତ୍ତଦୃଷ୍ଟି ର୍ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଵ୍ୟଥିତ ସ୍ତପସ୍ଵୀ ॥ 99 ॥
ସ ଲୋକପାଲପ୍ରତିମପ୍ରଭାଵଵାଂ ସ୍ତୀର୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମା ଵରଦୋ ମହାନଦୀମ୍ ।
ତତଃ ସମୃଦ୍ଧାନ୍ ଶୁଭସସ୍ୟମାଲିନଃ କ୍ରମେଣ ଵତ୍ସାନ୍ ମୁଦିତାନୁପାଗମତ୍ ॥ 100 ॥
ତୌ ତତ୍ର ହତ୍ଵା ଚତୁରୋ ମହାମୃଗାନ୍ ଵରାହମୃଶ୍ୟଂ ପୃଷତଂ ମହାରୁରୁମ୍ ।
ଆଦାୟ ମେଧ୍ୟଂ ତ୍ଵରିତଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତୌ ଵାସାୟ କାଲେ ୟୟତୁର୍ଵନସ୍ପତିମ୍ ॥ 101 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
