View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.75 Ayodhya Kanda - Sarga 75

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha pañchasaptatitamassargaḥ ।

dīrghakālātsamutthāya sañjñāṃ labdhvā cha vīryavān ।
nētrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ dīnāmudvīkṣya mātaram ॥ 1 ॥

sō'mātyamadhyē bharatō jananīmabhyakutsayat ।
rājyaṃ na kāmayē jātu mantrayē nāpi mātaram ॥ 2 ॥

abhiṣēkaṃ na jānāmi yō'bhūdrājñā samīkṣitaḥ ।
viprakṛṣṭēhyahaṃ dēśē śatrughnasahitō'vasam ॥ 3 ॥

vanavāsaṃ na jānāmi rāmasyāhaṃ mahātmanaḥ ।
vivāsanaṃ vā saumitrē ssītāyāścha yathā'bhavat ॥ 4 ॥

tathaiva krōśatastasya bharatasya mahātmanaḥ ।
kausalyā śabdamājñāya sumitrāmidamabravīt ॥ 5 ॥

āgataḥ krūrakāryāyāḥ kaikēyyā bharatassutaḥ ।
tamahaṃ draṣṭumichChāmi bharataṃ dīrghadarśinam ॥ 6 ॥

ēvamuktvā sumitrāṃ sā vivarṇā malinā kṛśā ।
pratasthē bharatō yatra vēpamānā vichētanā ॥ 7 ॥

sa tu rāmānujaśchāpi śatrughnasahitastadā ।
pratasthē bharatō yatra kausalyāyā nivēśanam ॥ 8 ॥

tata śśatrughnabharatau kausalyāṃ prēkṣya duḥkhitau ।
paryaṣvajētāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭachētasām ॥ 9 ॥

rudantau rudatīṃ duḥkhātsamētyāryāṃ manassvinīm ।
bharataṃ pratyuvāchēdaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā ॥ 10 ॥

idaṃ tē rājyakāmasya rājyaṃ prāptamakaṇṭakam ।
samprāptaṃ bata kaikēyyā śaśīghraṃ krūrēṇa karmaṇā ॥ 11 ॥

prasthāpya chīravasanaṃ putraṃ mē vanavāsinam ।
kaikēyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī ॥ 12 ॥

kṣipraṃ māmapi kaikēyī prasthāpayitumarhati ।
hiraṇyanābhō yatrāstē sutō mē sumahāyaśāḥ ॥ 13 ॥

athavā svayamēvāhaṃ sumitrānucharā sukham ।
agnihōtraṃ puraskṛtya prasthāsyē yatra rāghavaḥ ॥ 14 ॥

kāmaṃ vā svayamēvādya tatra māṃ nētumarhasi ।
yatrāsau puruṣavyāghraḥ putrō mē tapyatē tapaḥ ॥ 15 ॥

idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamāchitam ।
hastvaśvarathasampūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā ॥ 16 ॥

ityādibahubhirvākyaiḥ krūraiḥ sambhartsitō'naghaḥ ।
vivyathē bharatastīvraṃ vraṇē tudyēva sūchinā ॥ 17 ॥

papāta charaṇau tasyāstadā sambhrāntachētanaḥ ।
vilapya bahudhā'sañjñō labdhasañjñastataḥ sthitaḥ ॥ 18 ॥

ēvaṃ vilapamānāṃ tāṃ bharataḥ prāñjalistadā ।
kausalyāṃ pratyuvāchēdaṃ śōkairbahubhirāvṛtām ॥ 19 ॥

āryē kasmādajānantaṃ garhasē māmakilbiṣam ।
vipulāṃ cha mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghavē ॥ 20 ॥

kṛtā śāstrānugā buddhirmābhūttasya kadāchana ।
satyasandha ssatāṃ śrēṣṭhō yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 21 ॥

prēṣyaṃ pāpīyasāṃ yātu sūryañcha pratimēhatu ।
hantu pādēna gāṃ suptāṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 22 ॥

kārayitvā mahatkarma bhartā bhṛtyamanarthakam ।
adharmō yō'sya sō'syāstu yasyā'ryō'numatēgataḥ ॥ 23 ॥

paripālayamānasya rājñō bhūtāni puyatravat ।
tatasnu duhyatāṃ pāpaṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 24 ॥

baliṣaḍbhāgamuddhṛtya nṛpasyārakṣataḥ prajāḥ ।
adharmō yō'sya sō'syāstu yasyārthō'numatē gataḥ ॥ 25 ॥

saṃśrutya cha tapasvibhyassatrē vai yajñadakṣiṇām ।
tāṃ vipralapatāṃ pāpaṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 26 ॥

hastyaśvarathasambādhē yuddhē śastrasamākulē ।
mā sma kārṣītsatāṃ dharmaṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 27 ॥

upadiṣṭaṃ susūkṣmārthaṃ śāstraṃ yatnēna dhīmatā ।
sa nāśayatu duṣṭātmā yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 28 ॥

mā cha taṃ vyūḍhabāhvaṃsaṃ chandrārkasamatējasam ।
drākṣīdrājyasthamāsīnaṃ yasyāryō'numatēgataḥ ॥ 29 ॥

pāyasaṃ kṛsaraṃ Chāgaṃ vṛthā sō'śnātu nirghṛṇaḥ ।
gurūṃśchāpyavajānātu yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 30 ॥

gāścha spṛśatu pādēna gurūnparivadētsvayam ।
mitrē druhyēta sō'tyantaṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 31 ॥

viśvāsātkathitaṃ kiñchitparivādaṃ mithaḥ kvachit ।
vivṛṇōtu sa duṣṭātmā yasyā'ryō'matē gataḥ ॥ 32 ॥

akartā hyakṛtajñaścha tyaktāchā'tmā nirapatrapaḥ ।
lōkē bhavatu vidviṣṭō yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 33 ॥

putrairdāraiścha bhṛtyaiścha svagṛhē parivāritaḥ ।
sa ēkō mṛṣṭamaśnātu yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 34 ॥

aprāpya sadṛśān dārānanapatyaḥ pramīyatām ।
anavāpya kriyāṃ dharmyāṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 35 ॥

mā'tmanassantatiṃ drākṣītsvēṣu dārēṣu duḥkhitaḥ ।
āyussamagramaprāpya ya'syāryō'numatē gataḥ ॥ 36 ॥

rājastrībālavṛddhānāṃ vadhē yatpāpamuchyatē ।
bhṛtyatyāgē cha yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām ॥ 37 ॥

lākṣayā madhumāṃsēna lōhēna cha viṣēṇa cha ।
sadaiva bibhṛyādbhṛtyānyasyāryō'numatē gataḥ ॥ 38 ॥

saṅgramē samupōḍhē sma śatrupakṣabhayaṅkarē ।
palāyāmānō vadhyēta yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 39 ॥

kapālapāṇiḥ pṛthivīmaṭatāṃ chīrasaṃvṛtaḥ ।
bhikṣamāṇō yathōnmattō yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 40 ॥

madyē prasaktō bhavatu strīṣvakṣēṣu cha nityaśaḥ ।
kāmakrōdhābhibhūtastu yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 41 ॥

māsma dharmē manō bhūyādadharmaṃ sa niṣēvatām ।
apātravarṣī bhavatu yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 42 ॥

sañchitānyasya vittani vividhāni sahasraśaḥ ।
dasyubhirvipralupyantāṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 43 ॥

ubhē sandhyē śayānasya yatpāpaṃ parikalpyatē ।
tachchapāpaṃ bhavēttasya yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 44 ॥

yadagnidāyakē pāpaṃ yatpāpaṃ guratalpagē ।
mitradrōhē cha yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām ॥ 45 ॥

dēvatānāṃ pitrūṇāṃ cha mātāpitrōstathaiva cha ।
mā sma kārṣītsa śuśrūṣāṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 46 ॥

satāṃ lōkātsatāṃ kīrtyā ssañjuṣṭātkarmaṇastathā ।
bhraśyatu kṣipramadyaiva yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 47 ॥

apāsya mātṛśuśrūṣāmanarthē sō'vatiṣṭhatām ।
dīrghabāhurmahāvakṣāḥ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 48 ॥

bahuputrō daridraścha jvararōgasamanvitaḥ ।
sa bhūyātsatata klēśī yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 49 ॥

āśāmāśaṃsamānānāṃ dīnānāmūrdhvachakṣuṣām ।
arthināṃ vitathāṃ kuryādyasyāryō'numatē gataḥ ॥ 50 ॥

māyayā ramatāṃ nityaṃ paruṣaḥ piśunō'śuchiḥ ।
rājñō bhītastvadharmātmā yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 51 ॥

ṛtusnātāṃ satīṃ bhāryāmṛtukālānurōdhinīm ।
ativartēta duṣṭātmā yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 52 ॥

sadharmadārānparityajya paradārānniṣēvatām ।
tyaktadharmaratirmūḍhō yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 53 ॥

vipraluptaprajātasya duṣkṛtaṃ brāhmaṇasya yat ।
tadēva pratipadyēta yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 54 ॥

pānīyadūṣakē pāpaṃ tathaiva viṣadāyakē ।
yattadēkassa labhatāṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 55 ॥

brāhmaṇāyōdyatāṃ pūjāṃ vihantu kaluṣēndriyaḥ ।
bālavatsāṃ cha gāṃ dōgdhu yasyāryō 'numatē gataḥ ॥ 56 ॥

turṣṇārtaṃ sati pānīyē vipralambhēna yōjayēt ।
labhēta tasya yatpāpaṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 57 ॥

bhaktyā vivadamānēṣu mārgamāśritya paśyataḥ ।
tasya pāpēna yujyēta yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 58 ॥

vihīnāṃ patiputrābhyāṃ kausalyāṃ pārthivātmajaḥ ।
ēvamāśvāsayannēva duḥkhārtō nipapāta ha ॥ 59 ॥

tathā tu śapathaiḥ kaṣṭai śśapamānamachētanam ।
bharataṃ śōkasantaptaṃ kausalyā vākyamabravīt ॥ 60 ॥

mama duḥkhamidaṃ putra bhūyassamupajāyatē ।
śapathai śśapamānō hi prāṇānuparuṇatsi mē ॥ 61 ॥

diṣṭyā na chalitō dharmādātmā tē sahalakṣmaṇaḥ ।
vatsa satyapratijñō tē satāṃ lōkamavāpsyasi ॥ 62 ॥

ityuktvā chāṅkamānīya bharataṃ bhrātṛvatsalam ।
pariṣvajya mahābāhuṃ rurōda bhṛśaduḥkhitā ॥ 63 ॥

ēvaṃ vilapamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ ।
mōhāchcha śōkasamrōdhādbabhūva lulitaṃ manaḥ ॥ 64 ॥

lālapyamānasya vichētanasya praṇaṣṭabuddhēḥ patitasya bhūmau ।
muhurmuhurniśśvasataścha gharmaṃ sā tasya śōkēna jagāma rātriḥ ॥ 65 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañchasaptatitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: