śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha pañchasaptatitamassargaḥ ।
dīrghakālātsamutthāya sañjñāṃ labdhvā cha vīryavān ।
nētrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ dīnāmudvīkṣya mātaram ॥ 1 ॥
sō'mātyamadhyē bharatō jananīmabhyakutsayat ।
rājyaṃ na kāmayē jātu mantrayē nāpi mātaram ॥ 2 ॥
abhiṣēkaṃ na jānāmi yō'bhūdrājñā samīkṣitaḥ ।
viprakṛṣṭēhyahaṃ dēśē śatrughnasahitō'vasam ॥ 3 ॥
vanavāsaṃ na jānāmi rāmasyāhaṃ mahātmanaḥ ।
vivāsanaṃ vā saumitrē ssītāyāścha yathā'bhavat ॥ 4 ॥
tathaiva krōśatastasya bharatasya mahātmanaḥ ।
kausalyā śabdamājñāya sumitrāmidamabravīt ॥ 5 ॥
āgataḥ krūrakāryāyāḥ kaikēyyā bharatassutaḥ ।
tamahaṃ draṣṭumichChāmi bharataṃ dīrghadarśinam ॥ 6 ॥
ēvamuktvā sumitrāṃ sā vivarṇā malinā kṛśā ।
pratasthē bharatō yatra vēpamānā vichētanā ॥ 7 ॥
sa tu rāmānujaśchāpi śatrughnasahitastadā ।
pratasthē bharatō yatra kausalyāyā nivēśanam ॥ 8 ॥
tata śśatrughnabharatau kausalyāṃ prēkṣya duḥkhitau ।
paryaṣvajētāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭachētasām ॥ 9 ॥
rudantau rudatīṃ duḥkhātsamētyāryāṃ manassvinīm ।
bharataṃ pratyuvāchēdaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā ॥ 10 ॥
idaṃ tē rājyakāmasya rājyaṃ prāptamakaṇṭakam ।
samprāptaṃ bata kaikēyyā śaśīghraṃ krūrēṇa karmaṇā ॥ 11 ॥
prasthāpya chīravasanaṃ putraṃ mē vanavāsinam ।
kaikēyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī ॥ 12 ॥
kṣipraṃ māmapi kaikēyī prasthāpayitumarhati ।
hiraṇyanābhō yatrāstē sutō mē sumahāyaśāḥ ॥ 13 ॥
athavā svayamēvāhaṃ sumitrānucharā sukham ।
agnihōtraṃ puraskṛtya prasthāsyē yatra rāghavaḥ ॥ 14 ॥
kāmaṃ vā svayamēvādya tatra māṃ nētumarhasi ।
yatrāsau puruṣavyāghraḥ putrō mē tapyatē tapaḥ ॥ 15 ॥
idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamāchitam ।
hastvaśvarathasampūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā ॥ 16 ॥
ityādibahubhirvākyaiḥ krūraiḥ sambhartsitō'naghaḥ ।
vivyathē bharatastīvraṃ vraṇē tudyēva sūchinā ॥ 17 ॥
papāta charaṇau tasyāstadā sambhrāntachētanaḥ ।
vilapya bahudhā'sañjñō labdhasañjñastataḥ sthitaḥ ॥ 18 ॥
ēvaṃ vilapamānāṃ tāṃ bharataḥ prāñjalistadā ।
kausalyāṃ pratyuvāchēdaṃ śōkairbahubhirāvṛtām ॥ 19 ॥
āryē kasmādajānantaṃ garhasē māmakilbiṣam ।
vipulāṃ cha mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghavē ॥ 20 ॥
kṛtā śāstrānugā buddhirmābhūttasya kadāchana ।
satyasandha ssatāṃ śrēṣṭhō yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 21 ॥
prēṣyaṃ pāpīyasāṃ yātu sūryañcha pratimēhatu ।
hantu pādēna gāṃ suptāṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 22 ॥
kārayitvā mahatkarma bhartā bhṛtyamanarthakam ।
adharmō yō'sya sō'syāstu yasyā'ryō'numatēgataḥ ॥ 23 ॥
paripālayamānasya rājñō bhūtāni puyatravat ।
tatasnu duhyatāṃ pāpaṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 24 ॥
baliṣaḍbhāgamuddhṛtya nṛpasyārakṣataḥ prajāḥ ।
adharmō yō'sya sō'syāstu yasyārthō'numatē gataḥ ॥ 25 ॥
saṃśrutya cha tapasvibhyassatrē vai yajñadakṣiṇām ।
tāṃ vipralapatāṃ pāpaṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 26 ॥
hastyaśvarathasambādhē yuddhē śastrasamākulē ।
mā sma kārṣītsatāṃ dharmaṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 27 ॥
upadiṣṭaṃ susūkṣmārthaṃ śāstraṃ yatnēna dhīmatā ।
sa nāśayatu duṣṭātmā yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 28 ॥
mā cha taṃ vyūḍhabāhvaṃsaṃ chandrārkasamatējasam ।
drākṣīdrājyasthamāsīnaṃ yasyāryō'numatēgataḥ ॥ 29 ॥
pāyasaṃ kṛsaraṃ Chāgaṃ vṛthā sō'śnātu nirghṛṇaḥ ।
gurūṃśchāpyavajānātu yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 30 ॥
gāścha spṛśatu pādēna gurūnparivadētsvayam ।
mitrē druhyēta sō'tyantaṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 31 ॥
viśvāsātkathitaṃ kiñchitparivādaṃ mithaḥ kvachit ।
vivṛṇōtu sa duṣṭātmā yasyā'ryō'matē gataḥ ॥ 32 ॥
akartā hyakṛtajñaścha tyaktāchā'tmā nirapatrapaḥ ।
lōkē bhavatu vidviṣṭō yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 33 ॥
putrairdāraiścha bhṛtyaiścha svagṛhē parivāritaḥ ।
sa ēkō mṛṣṭamaśnātu yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 34 ॥
aprāpya sadṛśān dārānanapatyaḥ pramīyatām ।
anavāpya kriyāṃ dharmyāṃ yasyā'ryō'numatē gataḥ ॥ 35 ॥
mā'tmanassantatiṃ drākṣītsvēṣu dārēṣu duḥkhitaḥ ।
āyussamagramaprāpya ya'syāryō'numatē gataḥ ॥ 36 ॥
rājastrībālavṛddhānāṃ vadhē yatpāpamuchyatē ।
bhṛtyatyāgē cha yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām ॥ 37 ॥
lākṣayā madhumāṃsēna lōhēna cha viṣēṇa cha ।
sadaiva bibhṛyādbhṛtyānyasyāryō'numatē gataḥ ॥ 38 ॥
saṅgramē samupōḍhē sma śatrupakṣabhayaṅkarē ।
palāyāmānō vadhyēta yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 39 ॥
kapālapāṇiḥ pṛthivīmaṭatāṃ chīrasaṃvṛtaḥ ।
bhikṣamāṇō yathōnmattō yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 40 ॥
madyē prasaktō bhavatu strīṣvakṣēṣu cha nityaśaḥ ।
kāmakrōdhābhibhūtastu yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 41 ॥
māsma dharmē manō bhūyādadharmaṃ sa niṣēvatām ।
apātravarṣī bhavatu yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 42 ॥
sañchitānyasya vittani vividhāni sahasraśaḥ ।
dasyubhirvipralupyantāṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 43 ॥
ubhē sandhyē śayānasya yatpāpaṃ parikalpyatē ।
tachchapāpaṃ bhavēttasya yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 44 ॥
yadagnidāyakē pāpaṃ yatpāpaṃ guratalpagē ।
mitradrōhē cha yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām ॥ 45 ॥
dēvatānāṃ pitrūṇāṃ cha mātāpitrōstathaiva cha ।
mā sma kārṣītsa śuśrūṣāṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 46 ॥
satāṃ lōkātsatāṃ kīrtyā ssañjuṣṭātkarmaṇastathā ।
bhraśyatu kṣipramadyaiva yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 47 ॥
apāsya mātṛśuśrūṣāmanarthē sō'vatiṣṭhatām ।
dīrghabāhurmahāvakṣāḥ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 48 ॥
bahuputrō daridraścha jvararōgasamanvitaḥ ।
sa bhūyātsatata klēśī yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 49 ॥
āśāmāśaṃsamānānāṃ dīnānāmūrdhvachakṣuṣām ।
arthināṃ vitathāṃ kuryādyasyāryō'numatē gataḥ ॥ 50 ॥
māyayā ramatāṃ nityaṃ paruṣaḥ piśunō'śuchiḥ ।
rājñō bhītastvadharmātmā yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 51 ॥
ṛtusnātāṃ satīṃ bhāryāmṛtukālānurōdhinīm ।
ativartēta duṣṭātmā yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 52 ॥
sadharmadārānparityajya paradārānniṣēvatām ।
tyaktadharmaratirmūḍhō yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 53 ॥
vipraluptaprajātasya duṣkṛtaṃ brāhmaṇasya yat ।
tadēva pratipadyēta yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 54 ॥
pānīyadūṣakē pāpaṃ tathaiva viṣadāyakē ।
yattadēkassa labhatāṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 55 ॥
brāhmaṇāyōdyatāṃ pūjāṃ vihantu kaluṣēndriyaḥ ।
bālavatsāṃ cha gāṃ dōgdhu yasyāryō 'numatē gataḥ ॥ 56 ॥
turṣṇārtaṃ sati pānīyē vipralambhēna yōjayēt ।
labhēta tasya yatpāpaṃ yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 57 ॥
bhaktyā vivadamānēṣu mārgamāśritya paśyataḥ ।
tasya pāpēna yujyēta yasyāryō'numatē gataḥ ॥ 58 ॥
vihīnāṃ patiputrābhyāṃ kausalyāṃ pārthivātmajaḥ ।
ēvamāśvāsayannēva duḥkhārtō nipapāta ha ॥ 59 ॥
tathā tu śapathaiḥ kaṣṭai śśapamānamachētanam ।
bharataṃ śōkasantaptaṃ kausalyā vākyamabravīt ॥ 60 ॥
mama duḥkhamidaṃ putra bhūyassamupajāyatē ।
śapathai śśapamānō hi prāṇānuparuṇatsi mē ॥ 61 ॥
diṣṭyā na chalitō dharmādātmā tē sahalakṣmaṇaḥ ।
vatsa satyapratijñō tē satāṃ lōkamavāpsyasi ॥ 62 ॥
ityuktvā chāṅkamānīya bharataṃ bhrātṛvatsalam ।
pariṣvajya mahābāhuṃ rurōda bhṛśaduḥkhitā ॥ 63 ॥
ēvaṃ vilapamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ ।
mōhāchcha śōkasamrōdhādbabhūva lulitaṃ manaḥ ॥ 64 ॥
lālapyamānasya vichētanasya praṇaṣṭabuddhēḥ patitasya bhūmau ।
muhurmuhurniśśvasataścha gharmaṃ sā tasya śōkēna jagāma rātriḥ ॥ 65 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañchasaptatitamassargaḥ ॥