ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകനവതിതമസ്സര്ഗഃ ।
കൃതബുദ്ധിം നിവാസായ തത്രൈവ സ മുനിസ്തദാ ।
ഭരതം കൈകയീപുത്രമാതിഥ്യേനന്യമംത്രയത് ॥ 1 ॥
അബ്രവീദ്ഭരതസ്ത്വേനം നന്വിദം ഭവതാ കൃതമ് ।
പാദ്യമര്ഘ്യം തഥാഽതിഥ്യം വനേ യദുപപദ്യതേ ॥ 2 ॥
അഥോവാച ഭരദ്വാജോ ഭരതം പ്രഹസന്നിവ ।
ജാനേ ത്വാം പ്രീതിസംയുക്തം തുഷ്യേസ്ത്വം യേന കേനചിത് ॥ 3 ॥
സേനായാസ്തു തവൈതസ്യാഃ കര്തുമിച്ഛാമി ഭോജനമ് ।
മമ പ്രീതിര്യഥാരൂപാ തഥാര്ഹോ മനുജര്ഷഭ ॥ 4 ॥
കിമര്ഥം ചാപി നിക്ഷിപ്യ ദൂരേ ബലമിഹാഗതഃ ।
കസ്മാന്നേഹോപയാതോഽസി സബലഃ പുരുഷര്ഷഭഃ ॥ 5 ॥
ഭരതഃ പ്രത്യുവാചേദം പ്രാംജലിസ്തം തപോധനമ് ।
സസൈന്യോ നോപയാതോഽസ്മി ഭഗവന്ഭഗവദ്ഭയാത് ॥ 6 ॥
രാജ്ഞാ ച ഭഗവന്നിത്യം രാജപുത്രേണ വാ സദാ ।
യത്നതഃ പരിഹര്തവ്യാ വിഷയേഷു തപസ്വിനഃ ॥ 7 ॥
വാജിമുഖ്യാ മനുഷ്യാശ്ച മത്താശ്ച വരവാരണാഃ ।
പ്രച്ഛാദ്യ ഭഗവന്ഭൂമിം മഹതീമനുയാംതി മാമ് ॥ 8 ॥
തേ വൃക്ഷാനുദകം ഭൂമിമാശ്രമേഷൂടജാം സ്തഥാ ।
ന ഹിംസ്യുരിതി തേനാഽഹമേക ഏവ സമാഗതഃ ॥ 9 ॥
ആനീയതാമിതസ്സേനേത്യാജ്ഞപ്തഃ പരമര്ഷിണാ ।
തതസ്തു ചക്രേ ഭരതസ്സേനായാസ്സമുപാഗമമ് ॥ 10 ॥
അഗ്നിശാലാം പ്രവിശ്യാഥ പീത്വാഽപഃ പരിമൃജ്യ ച ।
ആതിഥ്യസ്യ ക്രിയാഹേതോർവിശ്വകര്മാണമാഹ്വയത് ॥ 11 ॥
ആഹ്വയേ വിശ്വകര്മാണമഹം ത്വഷ്ടാരമേവ ച ।
ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി തത്ര മേ സംവിധീയതാമ് ॥ 12 ॥
ആഹ്വയേ ലോകപാലാംസ്ത്രീന് ദേവാന് ശക്രമുഖാംസ്തഥാ ।
ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി തത്ര മേ സംവിധീയതാമ് ॥ 13 ॥
പ്രാക്സ്രോതസശ്ച യാ നദ്യഃ പ്രത്യക്സ്രോതസ ഏവ ച ।
പൃഥിവ്യാമംതരിക്ഷേ ച സമായാംത്വദ്യ സർവശഃ ॥ 14 ॥
അന്യാ സ്രവംതു മൈരേയം സുരാമന്യാസ്സുവിഷ്ഠിതാമ് ।
അപരാ ശ്ചോദകം ശീതമിക്ഷുകാംഡരസോപമമ് ॥ 15 ॥
ആഹ്വയേ ദേവഗംധർവാന്വിശ്വാവസുഹഹാഹുഹൂന് ।
തഥൈവാപ്സരസോ ദേവീര്ഗംധർവീശ്ചാപി സർവശഃ ॥ 16 ॥
ഘൃതാചീമഥ വിശ്വാചീം മിശ്രകേശീമലംബുസാമ് ।
നാഗദംതാം ച ഹേമാം ച ഹിമാമദ്രികൃതസ്ഥലാമ് ॥ 17 ॥
ശക്രം യാശ്ചോപതിഷ്ഠംതി ബ്രഹ്മാണം യാശ്ച യോഷിതഃ ।
സർവാസ്തുംബുരുണാ സാര്ധമാഹ്വയേ സപരിച്ഛദാഃ ॥ 18 ॥
വനം കുരുഷു യദ്ദിവ്യം വാസോഭൂഷണപത്രവത് ।
ദിവ്യനാരീഫലം ശശ്വത്തത്കൌബേരമിഹൈതു ച ॥ 19 ॥
ഇഹ മേ ഭഗവാന് സോമോ വിധത്താമന്നമുത്തമമ് ।
ഭക്ഷ്യംഭോജ്യം ച ചോഷ്യം ച ലേഹ്യം ച വിവിധം ബഹു ॥ 20 ॥
വിചിത്രാണി ച മാല്യാനി പാദപപ്രച്യുതാനി ച ।
സുരാദീനി ച പേയാനി മാംസാനി വിവിധാനി ച ॥ 21 ॥
ഏവം സമാധിനാ യുക്തസ്തേജസാഽപ്രതിമേന ച ।
ശീക്ഷാസ്വരസമായുക്തം തപസാ ചാബ്രവീന്മുനിഃ ॥ 22 ॥
മനസാ ധ്യായതസ്തസ്യ പ്രാങ്മുഖസ്യ കൃതാംജലേഃ ।
ആജഗ്മുസ്താനി സർവാണി ദൈവതാനി പൃഥക്പൃഥക് ॥ 23 ॥
മലയം ദര്ദുരം ചൈവ തതസ്സ്വേദനുദോഽനിലഃ ।
ഉപസ്പൃശ്യ വവൌ യുക്ത്യാ സുപ്രിയാത്മാ സുഖശ്ശിവഃ ॥ 24 ॥
തതോഽഭ്യവര്ഷംത ഘനാ ദിവ്യാഃ കുസുമവൃഷ്ടയഃ ।
ദിവ്യദുംദുഭിഘോഷശ്ച ദിക്ഷു സർവാസു ശുശ്രുവേ ॥ 25 ॥
പ്രവവുശ്ചോത്തമാ വാതാ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ ।
ജഗുശ്ച ദേവഗംധർവാ വീണാഃ പ്രമുമുചുസ്സ്വരാന് ॥ 26 ॥
സ ശബ്ദോ ദ്യാം ച ഭൂമിം ച പ്രാണിനാം ശ്രവണാനി ച ।
വിവേശോച്ചരിതശ്ശ്ലക്ഷ്ണസ്സമോ ലയസമന്വിതഃ ॥ 27 ॥
തസ്മിന്നുപരതേ ശബ്ദേ ദിവ്യേ ശ്രോത്ര സുഖേ നൃണാമ് ।
ദദര്ശ ഭാരതം സൈന്യം വിധാനം വിശ്വകര്മണഃ ॥ 28 ॥
ബഭൂവ ഹി സമാ ഭൂമിസ്സമംതാത്പംചയോജനാ ।
ശാദ്വലൈര്ഭഹുഭിശ്ചന്നാ നീലവൈഢൂര്യസന്നിഭൈഃ ॥ 29 ॥
തസ്മിന്ബില്വാഃ കപിത്ഥാശ്ച പനസാ ബീജപൂരകാഃ ।
ആമലക്യോ ബഭൂവുശ്ച ചൂതാശ്ച ഫലഭൂഷണാഃ ॥ 30 ॥
ഉത്തരേഭ്യഃ കുരുഭ്യശ്ച വനം ദിവ്യോപഭോഗവത് ।
ആജഗാമ നദീ ദിവ്യാ തീരജൈര്ഭഹുഭിർവൃതാ ॥ 31 ॥
ചതുശ്ശാലാനി ശുഭ്രാണി ശാലാശ്ച ഗജവാജിനാമ് ।
ഹര്മ്യപ്രാസാദസംബാധാസ്തോരണാനി ശുഭാനി ച ॥ 32 ॥
സിതമേഘനിഭം ചാപി രാജവേശ്മ സുതോരണമ് ।
ദിവ്യമാല്യകൃതാകാരം ദിവ്യഗംധസമുക്ഷിതമ് ॥ 33 ॥
ചതുരശ്രമസംബാധം ശയനാസനയാനവത് ।
ദിവ്യൈസ്സർവരസൈര്യുക്തം ദിവ്യഭോജനവസ്ത്രവത് ॥ 34 ॥
ഉപകല്പിതസർവാന്നം ധൌതനിര്മലഭാജനമ് ।
ക്ലുപ്തസർവാസനം ശ്രീമത്സ്വാസ്തീര്ണശയനോത്തമമ് ॥ 35 ॥
പ്രവിവേശ മഹാബാഹുരനുജ്ഞാതോ മഹര്ഷിണാ ।
വേശ്മ തദ്രത്നസംപൂര്ണം ഭരതഃ കൈകയീസുതഃ ॥ 36 ॥
അനുജഗ്മുശ്ച തം സർവേ മംത്രിണസ്സപുരോഹിതാഃ ।
ബഭൂവുശ്ച മുദാ യുക്താ ദൃഷ്ട്വാ തം വേശ്മസംവിധിമ് ॥ 37 ॥
തത്ര രാജാസനം ദിവ്യം വ്യജനം ഛത്രമേവ ച ।
ഭരതോ മംത്രിഭിസ്സാര്ധമഭ്യവര്തത രാജവത് ॥ 38 ॥
ആസനം പൂജയാമാസ രാമായാഭിപ്രണമ്യ ച ।
വാലവ്യജനമാദായ ന്യഷീദത്സചിവാസനേ ॥ 39 ॥
ആനുപൂർവ്യാന്നിഷേദുശ്ച സർവേ മംത്രിപുരോഹിതാഃ ।
തതസ്സേനാപതിഃ പശ്ചാത്പ്രശാസ്താച നിഷേദതുഃ ॥ 40 ॥
തത സ്തത്ര മുഹൂര്തേന നദ്യഃ പായസകര്ദമാഃ ।
ഉപാതിഷ്ഠംത ഭരതം ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് ॥ 41 ॥
താസാമുഭയതഃ കൂലം പാംഡുമൃത്തികലേപനാഃ ।
രമ്യാശ്ചാവസധാ ദിവ്യാ ബ്രഹ്മണസ്തു പ്രസാദജാഃ ॥ 42 ॥
തേനൈവ ച മൂഹൂര്തേന ദിവ്യാഽഭരണഭൂഷിതാഃ ।
ആഗുർവിംശതിസാഹസ്രാഃ ബ്രഹ്മണാ പ്രഹിതാഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 43 ॥
സുവര്ണമണിമുക്തേന പ്രവാലേന ച ശോഭിതാഃ ।
ആഗുർവിംശതിസാഹാസ്രാഃ കുബേരപ്രഹിതാഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 44 ॥
യാഭിര്ഗൃഹീതഃ പുരുഷസ്സോന്മാദ ഇവ ലക്ഷ്യതേ ।
ആഗുർവിംശതിസാഹസ്രാ നംദനാദപ്സരോഗണാഃ ॥ 45 ॥
നാരദസ്തുംഭുരുര്ഗോപഃ പ്രവരാസ്സൂര്യവര്ചസഃ ।
ഏതേ ഗംധർവരാജാനോ ഭരതസ്യാഗ്രതോ ജഗുഃ ॥ 46 ॥
അലംബുസാ മിശ്രകേശീ പുംഡരീകാഽഥ വാമനാ ।
ഉപാനൃത്യംസ്തു ഭരതം ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് ॥ 47 ॥
യാനി മാല്യാനി ദേവേഷു യാനി ചൈത്രരഥേ വനേ ।
പ്രയാഗേ താന്യദൃശ്യംത ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് ॥ 48 ॥
ബില്വാ മാര്ദംഗികാ ആസന് ശമ്യാഗ്രാഹാ വിഭീതകാഃ ।
അശ്വത്ഥാ നര്തകാശ്ചാസന്ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് ॥ 49 ॥
തതസ്സരലതാലാശ്ച തിലകാ നക്തമാലകാഃ ।
പ്രഹൃഷ്ടാസ്തത്ര സംപേതുഃ കുബ്ജാ ഭൂത്വാഽഥ വാമനാഃ ॥ 50 ॥
ശിംശുപാമലകീജംബ്വോ യാശ്ചാന്യാഃ കാനനേഷു താഃ മാലതീ മല്ലികാ ജാതിര്യാശ്ചാന്യാഃ കാനനേ ലതാഃ ।
പ്രമദാവിഗ്രഹം കൃത്വാ ഭരദ്വാജാശ്രമേഽവദന് ॥ 51 ॥
സുരാസ്സുരാപാഃ പിബത പായസം ച ബുഭുക്ഷിതാഃ ॥ 52 ॥
മാംസാനി ച സുമേധ്യാനി ഭക്ഷ്യംതാം യാവദിച്ഛഥ ॥ 53 ॥
ഉച്ഛാദ്യ സ്നാപയംതി സ്മ നദീതീരേഷ വല്ഗുഷു ।
അപ്യേകമേകം പുരഷം പ്രമദാസ്സപ്ത ചാഷ്ട ച ॥ 54 ॥
സംവാഹംത്യസ്സമാപേതുര്നാര്യോ രുചിരലോചനാഃ ।
പരിമൃജ്യ തഥാഽന്യോന്യം പായയംതി വരാംഗനാഃ ॥ 55 ॥
ഹയാന് ഗജാന് ഖാരാനുഷ്ട്രാംതഥൈവ സുരഭേസ്സുതാന് ।
അഭോജയന്വാഹനപാസ്തേഷാം ഭോജ്യം യഥാവിധി ॥ 56 ॥
ഇക്ഷൂംശ്ച മധുലാജാംശ്ച ഭോജയംതി സ്മ വാഹനാന് ।
ഇക്ഷ്വാകുവരയോധാനാം ചോദയംതോ മഹാബലാഃ ॥ 57 ॥
നാശ്വബംധോഽശ്വമാജാനാന്നഗജം കുംജരഗ്രഹഃ ।
മത്തപ്രമത്തമുദിതാ ചമൂഃ സാ തത്ര സംബഭൌ ॥ 58 ॥
തര്പിതാസ്സർവകാമൈസ്തേ രക്തചംദനരൂഷിതാഃ ।
അപ്സരോഗണസംയുക്താസ്സൈന്യാ വാചമുദൈരയന് ॥ 59 ॥
നൈവായോധ്യാം ഗമിഷ്യാമോ നഗമിഷ്യാമ ദംഡകാന് ।
കുശലം ഭരതസ്യാസ്തു രാമസ്യാസ്തു തഥാ സുഖമ് ॥ 60 ॥
ഇതി പാദാതയോധാശ്ച ഹസ്ത്യശ്വാരോഹബംധകാഃ ।
അനാഥാസ്തം വിധിം ലബ്ധ്വാ വാചമേതാമുദീരയന് ॥ 61 ॥
സംംപ്രഹൃഷ്ടാ വിനേദുസ്തേ നരാസ്തത്ര സഹസ്രശഃ ।
ഭരതസ്യാനുയാതാരസ്സ്വര്ഗോഽയമിതി ചാബ്രുവന് ॥ 62 ॥
നൃത്യംതി സ്മ ഹസംതി സ്മ ഗായംതി സ്മ ച സൈനികാഃ സമംതാത്പരിധാവംതി മാല്യോപേതാസ്സഹസ്രശഃ ॥ 63 ॥
തതോ ഭുക്തവതാം തേഷാം തദന്നമമൃതോപമമ് ।
ദിവ്യാനുദ്വീക്ഷ്യ ഭക്ഷ്യാം സ്താനഭവദ്ഭക്ഷണേ മതിഃ ॥ 64 ॥
പ്രേഷ്യാശ്ചേട്യശ്ച വധ്വശ്ച ബലസ്ഥാശ്ച സഹസ്രശഃ ।
ബഭൂവുസ്തേ ഭൃശം ദൃപ്താസ്സർവേ ചാഹതവാസസഃ ॥ 65 ॥
കുംജരാശ്ച ഖരോഷ്ട്രാശ്ച ഗോഽശ്വാശ്ച മൃഗപക്ഷിണഃ ।
ബഭൂവുസ്സുഭൃതാസ്തത്ര നാന്യോ ഹ്യന്യമകല്പയത് ॥ 66 ॥
നാഽശുക്ലവാസാ സ്തത്രാഽസീത്ക്ഷുധിതോ മലിനോഽപി വാ ।
രജസാ ധ്വസ്തകേശോ വാ നരഃ കശ്ചിദദൃശ്യത ॥ 67 ॥
ആജൈശ്ചാപി ച വാരാഹൈര്നിഷ്ഠാനവരസംചയൈഃ ।
ഫലനിര്യൂഹ സംസിദ്ദൈസ്സൂപൈര്ഗംധ രസാന്വിതൈഃ ॥ 68 ॥
പുഷ്പധ്വജവതീഃ പൂര്ണാശ്ശുക്ലസ്യാന്നസ്യ ചാഭിതഃ ।
ദദൃശുർവിസ്മിതാസ്തത്രനരാ ലൌഹീസ്സഹസ്രശഃ ॥ 69 ॥
ബഭൂവുർവനപാര്ശ്വേഷു കൂപാഃ പായസകര്ദമാഃ ।
താശ്ചകാമദുഘാ ഗാവോ ദ്രുമാശ്ചാസന്മധുശ്ച്യുതഃ ॥ 70 ॥
വാപ്യോ മൈരേയപൂര്ണാശ്ച മൃഷ്ടമാംസചയൈർവൃതാഃ ।
പ്രതപ്തപിഠരൈശ്ചാപി മാര്ഗമായൂരകൌക്കുടൈഃ ॥ 71 ॥
പാത്രീണാം ച സഹസ്രാണി സ്ഥാലീനാം നിയുതാനി ച ।
ന്യര്ബുധാനി ച പാത്രാണി ശാതകുംഭമയാനി ച ॥ 72 ॥
സ്ഥാല്യഃ കുംഭ്യ കരംഭ്യ ശ്ച ദധിപൂര്ണാസ്സുസംസ്കൃതാഃ ।
യൌവനസ്ഥസ്യ ഗൌരസ്യ കപിത്ഥസ്യ സുഗംധിനഃ ॥ 73 ॥
ഹ്രദാഃ പൂര്ണാ രസാലസ്യ ദധ്നശ്ശ്വേതസ്യ ചാപരേ ।
ബഭൂവുഃ പായസസ്യാന്യേ ശര്കരായാവസംചയാഃ ॥ 74 ॥
കല്കാന്ചൂര്ണകഷായാംശ്ച സ്നാനാനി വിവിധാനി ച ।
ദദൃശുര്ഭാജനസ്ഥാനി തീര്ഥേഷു സരതാം നരാഃ ॥ 75 ॥
ശുക്ലാനംശുമതശ്ചാപി ദംതധാവനസംചയാന് ।
ശുക്ലാംശ്ചംദനകല്കാംശ്ച സമുദ്ഗേഷ്വവതിഷ്ഠതഃ ॥ 76 ॥
ദര്പണാപരിമൃഷ്ടാംശ്ച വാസസാം ചാപി സംചയാന് ।
പാദുകോപാനഹാം ചൈവ യുഗ്മാനിച സഹസ്രശഃ ॥ 77 ॥
ആംജനീഃ കംകതാന്കൂര്ചാന് ശസ്ത്രാണി ച ധനൂംഷി ച ।
മര്മത്രാണാനി ചിത്രാണി ശയനാന്യാസനാനി ച ॥ 78 ॥
പ്രതിപാനഹ്രദാന്പൂര്ണന്ഖരോഷ്ട്രഗജവാജിനാമ് ।
അവഗാഹ്യസുതീര്ഥാംശ്ചഹ്രദാന് സോത്പലപുഷ്കരാന് ॥ 79 ॥
ആകാശ വര്ണപ്രതിമാന് സ്വച്ഛതോയാന്സുഖപ്ലവാന് ।
നീപവൈഡൂര്യവര്ണാംശ്ച മൃദൂന്യവസസംചയാന് ।
നിർവാപാര്ഥാന് പശൂനാം തേ ദദൃശുസ്തത്ര സർവശഃ ॥ 80 ॥
വ്യസ്മയംത മനുഷ്യാസ്തേ സ്വപ്നകല്പം തദദ്ഭുതമ് ।
ദൃഷ്ട്വാഽതിഥ്യം കൃതം താദൃഗ്ഭരതസ്യ മഹര്ഷിണാ ॥ 81 ॥
ഇത്യേവം രമമാണാനാം ദേവാനാമിവ നംദനേ ।
ഭരദ്വാജാശ്രമേ രമ്യേ സാ രാത്രിർവ്യത്യവര്തത ॥ 82 ॥
പ്രതിജഗ്മുശ്ച താ നദ്യോ ഗംധർവാശ്ച യഥാഗതമ് ।
ഭരദ്വാജമനുജ്ഞാപ്യ താശ്ച സർവാ വരാംഗനാഃ ॥ 83 ॥
തഥൈവ മത്താ മദിരോത്കടാ നരാസ്തഥൈവ ദിവ്യാഗരുചംദനോക്ഷിതാഃ ।
തഥൈവ ദിവ്യാ വിവിധാസ്സ്രഗുത്തമാഃ പൃഥക്പ്രകീര്ണാ മനുജൈഃ പ്രമര്ദിതാഃ ॥ 84 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഏകനവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
