śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha prathamassargaḥ ।
gachChatā mātulakulaṃ bharatēna tadā'nagha ।
śatrughnō nityaśatrughnō nītaḥ prītipuraskṛtaḥ ॥ 1 ॥
tatra nyavasadbhrātrā saha satkārasatkṛtaḥ ।
mātulēnāśvapatinā putrasnēhēna lālitaḥ ॥ 2 ॥
tatrāpi nivasantau tau tarpyamāṇau cha kāmataḥ ।
bhrātarau smaratāṃ vīrau vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam ॥ 3 ॥
rājā'pi tau mahātējā ssasmāra prōṣitau sutau ।
ubhau bharataśatrughnau mahēndravaruṇōpamau ॥ 4 ॥
sarva ēva tu tasyēṣṭā śchatvāraḥ puruṣarṣabhāḥ ।
svaśarīrādvinirvṛttāśchatvāra iva bāhavaḥ ॥ 5 ॥
tēṣāmapi mahātējā rāmō ratikaraḥpituḥ ।
svayambhūriva bhūtānāṃ babhūva guṇavattaraḥ ॥ 6 ॥
sa hi dēvairudīrṇasya rāvaṇasya vadhārthibhiḥ ।
arthitō mānuṣē lōkē jajñē viṣṇussanātanaḥ ॥ 7 ॥
kauśalyā śuśubhē tēna putrēṇāmitatējasā ।
yathā varēṇa dēvānāmaditirvajrapāṇinā ॥ 8 ॥
sa hi rūpōpapannaścha vīryavānanasūyakaḥ ।
bhūmauvanupamassūnurguṇairdaśarathōpamaḥ ॥ 9 ॥
sa tu nityaṃ praśāntātmā mṛdupūrvaṃ cha bhāṣatē ।
uchyamānō'pi paruṣaṃ nōttaraṃ pratipadyatē ॥ 10 ॥
kathañchidupakārēṇa kṛtēnaikēna tuṣyati ।
na smaratyapakārāṇāṃ śatamapyātmavattayā ॥ 11 ॥
śīlavṛddhairjñānavṛddhairvayōvṛddhaiścha sajjanaiḥ ।
kathayannāsta vai nityamastrayōgyāntarēṣvapi ॥ 12 ॥
buddhimānmadhurābhāṣī pūrvabhāṣī priyaṃvadaḥ ।
vīryavānna cha vīryēṇa mahatā svēna vismitaḥ ॥ 13 ॥
nachānṛtakathō vidvān vṛddhānāṃ pratipūjakaḥ ।
anuraktaḥ prajābhiścha prajāśchāpyanurañjatē ॥ 14 ॥
sānukrōśō jitakrōdhō brāhmaṇapratipūjakaḥ ।
dīnānukampī dharmajñō nityaṃ pragrahavāṃśchuchiḥ ॥ 15 ॥
kulōchitamatiḥ kṣātraṃ dharmaṃ svaṃ bahumanyatē ।
manyatē parayā kīrtyā mahatsvargaphalaṃ tataḥ ॥ 16 ॥
nā''śrēyasi ratō vidvānnaviruddhakathāruchiḥ ।
uttarōttarayuktau cha vaktā vāchaspatiryathā ॥ 17 ॥
arōgastaruṇō vāgmī vapuṣmāndēśakālavit ।
lōkē puruṣasārajña ssādhurēkō vinirmitaḥ ॥ 18 ॥
sa tu śrēṣṭhairguṇairyuktaḥ prajānāṃ pārthivātmajaḥ ।
bahiśchara iva prāṇō babhūva guṇataḥ priyaḥ ॥ 19 ॥
samyagvidyāvratasnātō yathāvatsāṅgavēdavit ।
iṣvastrē cha pitu śśrēṣṭhō babhūva bharatāgrajaḥ ॥ 20 ॥
kalyāṇābhijana ssādhuradīna ssatyavāgṛjuḥ ।
vṛddhairabhivinītaścha dvijairdharmārthadarśibhiḥ ॥ 21 ॥
dharmakāmārthatattvajñaḥ smṛtimānpratibhānavān ।
laukikē samayāchārē kṛtakalpō viśāradaḥ ॥ 22 ॥
nibhṛta ssaṃvṛtākārō guptamantra ssahāyavān ।
amōghakrōdhaharṣaścha tyāgasaṃyamakālavit ॥ 23 ॥
dṛḍhabhakti ssthiraprajñō nāsadgrāhī na durvachāḥ ।
nistandrirapramattaścha svadōṣaparadōṣavit ॥ 24 ॥
śāstrajñaścha kṛtajñaścha puruṣāntarakōvidaḥ ।
yaḥ pragrahānugrahayōryathānyāyaṃ vichakṣaṇaḥ ॥ 25 ॥
satsaṅgrahapragrahaṇē sthānavinnigrahasya cha ।
āyakarmaṇyupāyajña ssandṛṣṭavyayakarmavit ॥ 26 ॥
śraiṣṭhyaṃ śāstrasamūhēṣu prāptō vyāmiśrakēṣu cha ।
arthadhamau cha saṅgṛhya sukhatantrō na chālasaḥ ॥ 27 ॥
vaihārikāṇāṃ śilpānāṃ vijñātā''rthavibhāgavit ।
ārōhē vinayē chaiva yuktō vāraṇavājinām ॥ 28 ॥
dhanurvēdavidāṃ śrēṣṭhō lōkē'tirathasammataḥ ।
abhiyātā prahartā cha sēnānayaviśāradaḥ ॥ 29 ॥
apradhṛṣyaścha saṅgrāmē krudhdairapi surāsuraiḥ ।
anasūyō jitakrōdhō na dṛptō na cha matsarī ।
na chāvamantā bhūtānāṃ na cha kālavaśānugaḥ ॥ 30 ॥
ēvaṃ śrēṣṭhaguṇairyuktaḥ prajānāṃ pārthivātmajaḥ ।
sammatastriṣu lōkēṣu vasudhāyāḥ kṣamāguṇaiḥ ॥ 31 ॥
buddhyā bṛhaspatēstulyō vīryēṇāpi śachīpatēḥ ।
tathā sarvaprajākāntaiḥ prītisañjananaiḥ pituḥ ॥ 32 ॥
guṇairviruruchē rāmō dīptassūrya ivāṃśubhiḥ ।
tamēvaṃ vratasampannamapradhṛṣyaparākramam ॥ 33 ॥
lōka pālōpamaṃ nāthamakāmayata mēdinī ।
ētaistu bahubhiryuktaṃ guṇairanupamaissutam ॥ 34 ॥
dṛṣṭvā daśarathō rājā chakrē chintāṃ parantapaḥ ।
atha rājñō babhūvaivaṃ vṛddhasya chirajīvinaḥ ॥ 35 ॥
prītirēṣā kathaṃ rāmō rājā syānmayi jīvati ।
ēṣā hyasya parā prītirhṛdi samparivartatē ॥ 36 ॥
kadā nāma sutaṃ drakṣyāmyabhiṣiktamahaṃ priyam ।
vṛddhikāmō hi lōkasya sarvabhūtānukampanaḥ ॥ 37 ॥
mattaḥ priyatarō lōkē parjanya iva vṛṣṭimān ।
yamaśakrasamō vīryē bṛhaspatisamō matau ॥ 38 ॥
mahīdharasamō dhṛtyāṃ mattaścha guṇavattaraḥ ।
mahīmahamimāṃ kṛtsnāmadhitiṣṭhantamātmajam ॥ 39 ॥
anēna vayasā dṛṣṭvā yathāsvargamavāpnuyām ।
ityētairvividhaistaistairanyapārthivadurlabhaiḥ ॥ 40 ॥
śiṣṭairaparimēyaiścha lōkē lōkōttarairguṇaiḥ ।
taṃ samīkṣya mahārājō yuktaṃ samuditaiśśubhaiḥ ॥ 41 ॥
niśchitya sachivaissārdhaṃ yuvarājamamanyata ।
divyantarikṣē bhūmau cha ghōramutpātajaṃ bhayam ॥ 42 ॥
sañchachakṣē'tha mēdhāvī śarīrē chātmanō jarām ।
pūrṇachandrānanasyātha śōkāpanudamātmanaḥ ॥ 43 ॥
lōkē rāmasya bubudhē sampriyatvaṃ mahātmanaḥ ।
ātmanaścha prajānāṃ cha śrēyasē cha priyēṇa cha ॥ 44 ॥
prāptakālēna dharmātmā bhaktyā tvaritavān nṛpaḥ ।
nānānagaravāstavyānpṛthagjānapadānapi ॥ 45 ॥
samānināya mēdinyāḥ pradhānānpṛthivīpatīn ।
na tu kēkayarājānaṃ janakaṃ vā narādhipaḥ ॥ 46 ॥
tvarayā chānayāmāsa paśchāttau śrōṣyataḥ priyam ।
tānvēśmanānābharaṇairyathā'rhaṃ pratipūjitān ॥ 47 ॥
dadarśālaṅkṛtō rājā prajāpatiriva prajāḥ ।
athōpaviṣṭē nṛpatau tasminparabalārdanē ॥ 48 ॥
tataḥ praviviśu śśēṣā rājānō lōkasammatāḥ ।
atha rājavitīrṇēṣu vividhēṣvāsanēṣu cha ॥ 49 ॥
rājānamēvābhimukhāḥ niṣēdurniyatā nṛpāḥ ।
salabdhamānairvinayānvitairnṛpaiḥ purālayairjānapadaiścha mānadaiḥ ।
upōpaviṣṭairnṛpatirvṛtō babhau sahasrachakṣurbhagavānivāmaraiḥ ॥ 50 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē prathamassargaḥ ॥