ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ പംചവിംശസ്സര്ഗഃ ।
സുഗ്രീവം ചൈവ താരാം ച സാംഗദം സഹലക്ഷ്മണഃ ।
സമാനശോകഃ കാകുത്സ്ഥ സ്സാംത്വയന്നിദമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ന ശോകപരിതാപേന ശ്രേയസാ യുജ്യതേ മൃതഃ ।
യദത്രാനംതരം കാര്യം തത്സമാധാതുമര്ഹഥ ॥ 2 ॥
ലോകവൃത്തമനുഷ്ഠേയം കൃതം വോ ബാഷ്പമോക്ഷണമ് ।
ന കാലാദുത്തരം കിംചിത്കര്മ ശക്യമുപാസിതുമ് ॥ 3 ॥
നിയതിഃ കാരണം ലോകേ നിയതിഃ കര്മസാധനമ് ।
നിയതിസ്സർവഭൂതാനാം നിയോഗേഷ്വിഹ കാരണമ് ॥ 4 ॥
ന കര്താ കസ്യചിത്കശ്ചിന്നിയോഗേ ചാപിനേശ്വരഃ ।
സ്വഭാവേ വര്തതേ ലോകസ്തസ്യ കാലഃ പരായണമ് ॥ 5 ॥
ന കാലഃ കാലമത്യേതി ന കാലഃ പരിഹീയതേ ।
സ്വഭാവം ച സമാസാദ്യ ന കശ്ചിദതിവര്തതേ ॥ 6 ॥
ന കാലസ്യാസ്തി ബംധുത്വം ന ഹേതുര്ന പരാക്രമഃ ।
ന മിത്രജ്ഞാതിസംബംധഃ കാരണം നാത്മനോ വശഃ ॥ 7 ॥
കിം തു കാലപരീണാമോ ദ്രഷ്ടവ്യസ്സാധു പശ്യതാ ।
ധര്മശ്ചാര്ഥശ്ച കാമശ്ച കാലക്രമസമാഹിതാഃ ॥ 8 ॥
ഇതസ്സ്വാം പ്രകൃതിം വാലീ ഗതഃപ്രാപ്തഃ ക്രിയാഫലമ് ।
ധര്മാര്ഥകാമ സംയോഗൈഃ പവിത്രം പ്ലവഗേശ്വരഃ ॥ 9 ॥
സ്വധര്മസ്യ ച സംയോഗാജ്ജിതസ്തേന മഹാത്മനാ ।
സ്വര്ഗഃ പരിഗൃഹീതശ്ച പ്രാണാനപരിരക്ഷതാ ॥ 10 ॥
ഏഷാ വൈ നിയതിശ്ശേഷ്ഠാ യാം ഗതോ ഹരിയൂഥപഃ ।
തദലം പരിതാപേന പ്രാപ്തകാലമുപാസ്യതാമ് ॥ 11 ॥
വചനാംതേ തു രാമസ്യ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ।
അവദത്പ്രശ്രിതം വാക്യം സുഗ്രീവം ഗതചേതസമ് ॥ 12 ॥
കുരു ത്വമസ്യ സുഗ്രീവ പ്രേതകാര്യമനംതരമ് ।
താരാംഗദാഭ്യാം സഹിതോ വാലിനോ ദഹനം പ്രതി ॥ 13 ॥
സമാജ്ഞാപയ കാഷ്ഠാനി ശുഷ്കാനി ച ബഹൂനി ച ।
ചംദനാദീനി ദിവ്യാനി വാലിസംസ്കാരകാരണാത് ॥ 14 ॥
സമാശ്വാസയ ചൈനം ത്വമംഗദം ദീനചേതസമ് ।
മാ ഭൂര്ബാലിശബുദ്ധിസ്ത്വം ത്വദധീനമിദം പുരമ് ॥ 15 ॥
അംഗദസ്ത്വാനയേന്മാല്യം വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച ।
ഘൃതം തൈലമഥോ ഗംധാന്യച്ചാത്ര സമനംതരമ് ॥ 16 ॥
ത്വം താര ശിബികാം ശീഘ്രമാദായാഗച്ഛ സംഭ്രമാത് ।
ത്വരാ ഗുണവതീ യുക്താ ഹ്യസ്മിന്കാലേ വിശേഷതഃ ॥ 17 ॥
സജ്ജീഭവംതു പ്ലവഗാശ്ശിബികാവാഹനോചിതാഃ ।
സമര്ഥാ ബലിനശ്ചൈവ നിര്ഹരിഷ്യംതി വാലിനമ് ॥ 18 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവം സുമിത്രാനംദവര്ധനഃ ।
തസൌ ഭ്രാതൃസമീപസ്ഥോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ॥ 19 ॥
ലക്ഷ്മണസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ താരസ്സംഭ്രാംതമാനസഃ ।
പ്രവിവേശ ഗുഹാം ശീഘ്രം ശിബികാസക്തമാനസഃ ॥ 20 ॥
ആദായ ശിബികാം താരസ്സ തു പര്യാപതത്പുനഃ ।
വാനരൈരുഹ്യമാനാം താം ശൂരൈരുദ്വഹനോചിതൈഃ ॥ 21 ॥
ദിവ്യാം ഭദ്രാസനയുതാം ശിബികാം സ്യംദനോപമാമ് ।
പക്ഷികര്മഭിരാചിത്രാം ദ്രുമകര്മവിഭൂഷിതാമ് ॥ 22 ॥
ആചിതാം ചിത്രപത്തീഭി സ്സുനിവിഷ്ടാം സമംതതഃ ।
വിമാനമിവ സിദ്ധാനാം ജാലവാതായനാന്വിതാമ് ॥ 23 ॥
സുനിയുക്താം വിശാലാം ച സുകൃതാം വിശ്വകര്മണാ ।
ദാരുപർവതകോപേതാം ചാരുകര്മപരിഷ്കൃതാമ് ॥ 24 ॥
വരാഭരണഹാരൈശ്ച ചിത്രമാല്യോപശോഭിതാമ് ।
ഗുഹാഗഹനസംഛന്നാം രക്തചംദനഭൂഷിതാമ് ॥ 25 ॥
പുഷ്പൌഘൈസ്സമഭിച്ഛന്നാം പദ്മമാലാഭിരേവ ച ।
തരുണാദിത്യവര്ണാഭിര്ഭ്രാജമാനാഭിരാവൃതാമ് ॥ 26 ॥
ഈദൃശീം ശിബികാം ദൃഷ്ട്വാ രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ।
ക്ഷിപ്രം വിനീയതാം വാലീ പ്രേതകാര്യം വിധീയതാമ് ॥ 27 ॥
തതോ വാലിനമുദ്യമ്യ സുഗ്രീവശ്ശിബികാം തദാ ।
ആരോപയത വിക്രോശന്നംഗദേന സഹൈവ തു ॥ 28 ॥
ആരോപ്യ ശിബികാം ചൈവ വാലിനം ഗതജീവിതമ് ।
അലംകാരൈശ്ച വിവിധൈര്മാല്യൈർവസ്ത്രൈശ്ച ഭൂഷിതമ് ॥ 29 ॥
ആജ്ഞാപയത്തദാ രാജാ സുഗ്രീവ പ്ലവഗേശ്വരഃ ।
ഔര്ധ്വദൈഹികമാര്യസ്യ ക്രിയതാമനുരൂപതഃ ॥ 30 ॥
വിശ്രാണയംതോ രത്നാനി വിവിധാനി ബഹൂന്യപി ।
അഗ്രതഃ പ്ലവഗാ യാംതു ശിബികാ സമനംതരമ് ॥ 31 ॥
രാജ്ഞാമൃദ്ദിവിശേഷാ ഹി ദൃശ്യംതേ ഭുവി യാദൃശാഃ ।
താദൃശൈരിഹ കുർവംതു വാനരാ ഭര്തൃസത്ക്രിയാമ് ॥ 32 ॥
താദൃശം വാലിനഃ ക്ഷിപ്രം പ്രാകുർവന്നൌര്ധ്വദൈഹികമ് ।
അംഗദം പരിഗൃഹ്യാഽശു താരപ്രഭൃതയസ്തദാ ॥ 33 ॥
ക്രോശംതഃ പ്രയയുസ്സർവേ വാനരാ ഹതബാംധവാഃ ।
തതഃ പ്രണിഹിതാഃ സർവാ വാനര്യോസ്യ വശാനുഗാഃ ॥ 34 ॥
ചുക്രുശു ർവീര വീരേതി ഭൂയഃ ക്രോശംതി താഃ സ്ത്രീയഃ ।
താരാപ്രഭൃതയസ്സർവാ വാനര്യോ ഹരിയൂഥപാഃ ।
അനുജഗ്മുര്ഹി ഭര്താരം ക്രോശംത്യഃ കരുണസ്വനാഃ ॥ 35 ॥
താസാം രുദിതശബ്ദേന വാനരീണാം വനാംതരേ ।
വനാനി ഗിരയശ്ചൈവ വിക്രോശംതീവ സർവതഃ ॥ 36 ॥
പുലിനേ ഗിരിനദ്യാസ്തു വിവിക്തേ ജലസംവൃതേ ॥ 37 ॥
ചിതാം ചക്രുസ്സുബഹവോ വാനരാശ്ശോകകര്ശിതാഃ ।
അവരോപ്യ തതസ്സ്കംധാച്ഛിബികാം വാഹനോചിതാഃ ।
തസ്ഥുരേകാംതമാശ്രിത്യ സർവേ ശോകസമന്വിതാഃ ॥ 38 ॥
തതസ്താരാ പതിം ദൃഷ്ട്വാ ശിബികാതലശായിനമ് ॥ 39 ॥
ആരോപ്യാംകേ ശിരസ്തസ്യ വിലലാപ സുദുഃഖിതാ ।
ഹാ വാനര മഹാരാജ ഹാ നാഥ മമ വത്സല ॥ 40 ॥
ഹാ മഹാര്ഹ മഹാബാഹോ ഹാ മമ പ്രിയ പശ്യ മാമ് ।
ജനം ന പശ്യസീമം ത്വം കസ്മാച്ഛോകാഭിപീഡിതമ് ॥ 41 ॥
പ്രഹൃഷ്ടമിവ തേ വക്ത്രം ഗതാസോരപി മാനദ ആസ്താര്കസമവര്ണം ച ലക്ഷ്യതേ ജീവതോ യഥാ ॥ 42 ॥
ഏഷ ത്വാം രാമരൂപേണ കാലഃ കര്ഷതി വാനര ।
യേന സ്മ വിധവാസ്സർവാഃ കൃതാ ഏകേഷുണാ വനേ ॥ 43 ॥
ഇമാസ്താസ്തവ രാജേംദ്ര വാനര്യോവല്ലഭാസ്സദാ ।
പാദൈർവികൃഷ്ട മധ്വാനമാഗതാഃ കിം ന ബുധ്യസേ ॥ 44 ॥
തവേഷ്ടാ നനു നാമൈതാ ഭാര്യാശ്ചംദ്രനിഭാനനാഃ ।
ഇദാനീം നേക്ഷസേ കസ്താത്സുഗ്രീവം പ്ലവഗേശ്വരമ് ॥ 45 ॥
ഏതേ ഹി സചിവാ രാജം സ്താരപ്രഭൃതയസ്തവ ।
പുരവാസീ ജനശ്ചായം പരിവാര്യാസതേഽനഘ ॥ 46 ॥
വിസര്ജയൈതാന് പ്ലവഗാന്യഥോചിതമരിംദമ ।
തതഃ ക്രീഡാമഹേ സർവാ വനേഷു മദനോത്കടാഃ ॥ 47 ॥
ഏവം വിലപതീം താരാം പതിശോകപരിപ്ലുതാമ് ।
ഉത്ഥാപയംതി സ്മ തദാ വാനര്യശ്ശോകകര്ശിതാഃ ॥ 48 ॥
സുഗ്രീവേണ തതസ്സാര്ധംമംഗദഃ പിതരം രുദന് ।
ചിതാമാരോപയാമാസ ശോകേനാഭിഹതേംദ്രിയഃ ॥ 49 ॥
തതോഽഗ്നിം വിധിവദ്ദത്ത്വാ സോഽപസവ്യം ചകാര ഹ ।
പിതരം ദീര്ഘമധ്വാനം പ്രസ്ഥിതം വ്യാകുലേംദ്രിയഃ ॥ 50 ॥
സംസ്കൃത്യ വാലിനം തേ തു വിധിപൂർവം പ്ലവംഗമാഃ ।
ആജഗ്മുരുദകം കര്തും നദീം ശുഭജലാം ശിവാമ് ॥ 51 ॥
തതസ്തേ സഹിതാസ്തത്ര ഹ്യംഗദം സ്ഥാപ്യ ചാഗ്രതഃ ।
സുഗ്രീവതാരാസഹിതാസ്സിഷിചുർവാലിനേ ജലമ് ॥ 52 ॥
സുഗ്രീവേണേവ ദീനേന ദീനോ ഭൂത്വാ മഹാബലഃ ।
സമാനശോകഃ കാകുത്സ്ഥഃ പ്രേതകാര്യാണ്യകാരയത് ॥ 53 ॥
തതസ്തു തം വാലിനമഗ്ര്യപൌരുഷം പ്രകാശമിക്ഷ്വാകുവരേഷുണാ ഹതമ് ।
പ്രദീപ്യ ദീപ്താഗ്നിസമൌജസം തദാ സലക്ഷ്മണം രാമമുപേയിവാന്ഹരിഃ ॥ 54 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ പംചവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
