ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ സപ്തപംചാശസ്സര്ഗഃ ।
കഥയിത്വാ സുദുഃഖാര്തസ്സുമംത്രേണ ചിരം സഹ ।
രാമേ ദക്ഷിണകൂലസ്ഥേ ജഗാമ സ്വഗൃഹം ഗുഹഃ ॥ 1 ॥
ഭരദ്വാജാഭിഗമനം പ്രയാഗേ ച സഹാഽസനമ് ।
ആഗിരേര്ഗമനം തേഷാം തത്രസ്ഥൈരുപലക്ഷിതമ് ॥ 2 ॥
അനുജ്ഞാതസ്സുമംത്രോഽഥ യോജയിത്വാ ഹയോത്തമാന് ।
അയോധ്യാമേവ നഗരീം പ്രയയൌ ഗാഢദുര്മനാഃ ॥ 3 ॥
സ വനാനി സുഗംധീനി സരിതശ്ച സരാംസി ച ।
പശ്യന്നതിയയൌ ശീഘ്രം ഗ്രാമാണി നഗരാണി ച ॥ 4 ॥
തത സ്സായാഹ്ന സമയേ തൃതീയേഽഹനി സാരഥിഃ ।
അയോധ്യാം സമനുപ്രാപ്യ നിരാനംദാം ദദര്ശ ഹ ॥ 5 ॥
സ ശൂന്യാമിവ നിശ്ശബ്ദാം ദൃഷ്ട്വാ പരമദുര്മനാഃ ।
സുമംത്രശ്ചിംതയാമാസ ശോകവേഗസമാഹതഃ ॥ 6 ॥
കച്ചിന്ന സഗജാ സാഽശ്വാ സജനാ സജനാധിപാ ।
രാമസംതാപദുഃഖേന ദഗ്ധാ ശോകാഗ്നിനാ പുരീ ॥ 7 ॥
ഇതി ചിംതാപരസ്സൂതോ വാജിഭിശ്ശീഘ്രപാതിഭിഃ ।
നഗരദ്വാരമാസാദ്യ ത്വരിതഃ പ്രവിവേശ ഹ ॥ 8 ॥
സുമംത്രമഭിയാംതം തം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।
ക്വ രാമ ഇതി പൃച്ഛംതസ്സൂതമഭ്യദ്രവന്നരാഃ ॥ 9 ॥
തേഷാം ശശംസ ഗംഗായാമഹമാപൃച്ഛ്യ രാഘവമ് ।
അനുജ്ഞാതോ നിവൃത്തോഽസ്മി ധാര്മികേണ മഹാത്മാനാ ॥ 10 ॥
തേ തീര്ണാ ഇതി വിജ്ഞായ ബാഷ്പപൂര്ണമുഖാ ജനാഃ ।
അഹോ ധിഗിതി നിശ്ശ്വസ്യ ഹാ രാമേതി ച ചുക്രുശുഃ ॥ 11 ॥
ശുശ്രാവ ച വചസ്തേഷാം ബൃംദം ബൃംദം ച തിഷ്ഠതാമ് ।
ഹതാസ്മ ഖലു യേ നേഹ പശ്യാമ ഇതി രാഘവമ് ॥ 12 ॥
ദാനയജ്ഞവിവാഹേഷു സമാജേഷു മഹത്സു ച ।
ന ദ്രക്ഷ്യാമഃ പുന ര്ജാതു ധാര്മികം രാമമംതരാ ॥ 13 ॥
കിം സമര്ഥം ജനസ്യാസ്യ കിം പ്രിയം കിം സുഖാവഹമ് ।
ഇതി രാമേണ നഗരം പിതൃവത്പരിപാലിതമ് ॥ 14 ॥
വാതായനഗതാനാം ച സ്ത്രീണാമന്വംതരാപണമ് ।
രാമശോകാഭിതപ്താനാം ശുശ്രാവ പരിദേവനമ് ॥ 15 ॥
സ രാജമാര്ഗമധ്യേന സുമംത്രഃ പിഹിതാനനഃ ।
യത്ര രാജാ ദശരഥസ്തദേവോപയയൌ ഗൃഹമ് ॥ 16 ॥
സോഽവതീര്യ രഥാച്ഛീഘ്രം രാജവേശ്മ പ്രവിശ്യ ച ।
കക്ഷ്യാ സ്സപ്താഭിചക്രാമ മഹാജനസമാകുലാഃ ॥ 17 ॥
ഹര്മ്യൈ ർവിമാനൈഃ പ്രാസാദൈരവേക്ഷ്യാഥ സമാഗതമ് ।
ഹാഹാകാരകൃതാ നാര്യോ രാമദര്ശനകര്ശിതാഃ ॥ 18 ॥
ആയതൈർവിമലൈര്നേത്രൈരശ്രുവേഗപരിപ്ലുതൈഃ ।
അന്യോന്യമഭിവീക്ഷംതേഽവ്യക്തമാര്തതരാഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 19 ॥
തതോ ദശരഥസ്ത്രീണാം പ്രാസാദേഭ്യ സ്തത സ്തതഃ ।
രാമശോകാഭിതപ്താനാം മംദം ശുശ്രാവ ജല്പിതമ് ॥ 20 ॥
സഹ രാമേണ നിര്യാതോ വിനാ രാമ മിഹാഗതഃ ।
സൂതഃ കിന്നാമ കൌസല്യാം ശോചംതീം പ്രതിവക്ഷ്യതി ॥ 21 ॥
യഥാ ച മന്യേ ദുര്ജീവമേവം ന സുകരം ധ്രുവമ് ।
ആച്ഛിദ്യ പുത്രേ നിര്യാതേ കൌസല്യാ യത്ര ജീവതി ॥ 22 ॥
സത്യരൂപം തു തദ്വാക്യം രാജ്ഞഃ സ്ത്രീണാം നിശാമയന് ।
പ്രദീപ്തമിവ ശോകേന വിവേശ സഹസാ ഗൃഹമ് ॥ 23 ॥
സ പ്രവിശ്യാഷ്ടമീം കക്ഷ്യാം രാജാനം ദീനമാതുരമ് ।
പുത്രശോകപരിമ്ലാനമപശ്യത്പാംഡുരേ ഗൃഹേ ॥ 24 ॥
അഭിഗമ്യ തമാസീനം നരേംദ്രേ മഭിവാദ്യ ച ।
സുമംത്രോ രാമവചനം യഥോക്തം പ്രത്യവേദയത് ॥ 25 ॥
സ തൂഷ്ണീമേവ തച്ഛ്രുത്വാ രാജാ വിഭ്രാംതചേതനഃ ।
മൂര്ഛിതോ ന്യപതദ്ഭൂമൌ രാമശോകാഭിപീഡിതഃ ॥ 26 ॥
തതോഽംതഃപുരമാവിദ്ധം മൂര്ഛിതേ പൃഥിവീപതൌ ।
ഉദ്ധൃത്യ ബാഹൂ ചുക്രോശ നൃപതൌ പതിതേക്ഷിതൌ ॥ 27 ॥
സുമിത്രയാ തു സഹിതാ കൌസല്യാ പതിതം പതിമ് ।
ഉത്ഥാപയാമാസ തദാ വചനം ചേദമബ്രവീത് ॥ 28 ॥
ഇമം തസ്യ മഹാഭാഗ ദൂതം ദുഷ്കരകാരിണഃ ।
വനവാസാദനുപ്രാപ്തം കസ്മാന്ന പ്രതിഭാഷസേ ॥ 29 ॥
അദ്യൈവമനയം കൃത്വാ വ്യപത്രപസി രാഘവ ।
ഉത്തിഷ്ഠ സുകൃതം തേസ്തു ശോകേ നസ്യാ ത്സഹായതാ ॥ 30 ॥
ദേവ യസ്യാ ഭയാദ്രാമം നാനുപൃച്ഛസി സാരഥിമ് ।
നേഹ തിഷ്ഠിതി കൈകേയീ വിസ്രബ്ധം പ്രതിഭാഷ്യതാമ് ॥ 31 ॥
സാ തഥോക്ത്വാ മഹാരാജം കൌസല്യാ ശോകലാലസാ ।
ധരണ്യാം നിപപാതാഽശു ബാഷ്പവിപ്ലുതഭാഷിണീ ॥ 32 ॥
ഏവം വിലപതീം ദൃഷ്ട്വാ കൌസല്യാം പതിതാം ഭുവി ।
പതിം ചാവേക്ഷ്യ താ സ്സർവാ സുസ്വരം രുരുദുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 33 ॥
തത സ്തമംതഃപുരനാദമുത്ഥിതം സമീക്ഷ്യ വൃദ്ധാ സ്തരുണാശ്ച മാനവാഃ ।
സ്ത്രിയശ്ച സർവാ രുരുദു സ്സമംതതഃ പുരം തദാസീത്പുനരേവ സംകുലമ് ॥ 34 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ സപ്തപംചാശസ്സര്ഗഃ ॥
