ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാംഡമ് ।
അഥ ചതുഃസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ।
തയോസ്തദാസാദിതയോരണാഗ്രേമുമോഹസൈന്യംഹരിപുംഗവാനാമ് ।
സുഗ്രീവനീലാംഗദജാംബവംതോ ന ചാപികിംചിത്പ്രതിപേദിരേതേ ॥ 1 ॥
തതോവിഷണ്ണംസമവേക്ഷ്യസൈന്യംവിഭീഷണോബുദ്ധിമതാംവരിഷ്ഠഃ ।
ഉവാചശാഖമൃഗരാജവീരാനാശ്വാസയന്നപ്രതിമൈർവചോഭിഃ ॥ 2 ॥
മാഭൈഷ്ടനാസ്ത്യത്രവിഷാദകാലോയദാര്യപുത്ത്രൌവിവശൌവിഷണ്ണൌ ।
സ്വയംഭുവോവാക്യമഥോദ്വഹംതൌയത്സാദിതാവിംദ്രജിദസ്ത്രജാലൈഃ ॥ 3 ॥
തസ്മൈതുദത്തംപരമാസ്ത്രമേതത്സ്വയംഭുവാബ്രാഹ്മമമോഘവേഗമ് ।
തന്മാനയംതൌയുധിരാജപുത്രൌനിപാതിതൌകോഽത്രവിഷാദകാലഃ ॥ 4 ॥
ബ്രാഹ്മമസ്ത്രംതതോധീമാന്മാനയിത്വാതുമാരുതിഃ ।
വിഭീഷണവചശ്ശ്രുത്വാഹനൂമാംസ്തമഥാബ്രവീത് ॥ 5 ॥
ഏതസ്മിന്നിഹതേസൈന്യേവാനരാണാംതരസ്വിനാമ് ।
യോയോധാരയതേപ്രാണാംസ്തംതമാശ്വാസയാവ ॥ 6 ॥
താവുഭൌയുഗപവദീരൌഹനൂമദ്രാക്ഷസോത്തമൌ ।
ഉല്കാഹസ്തൌതദാരാത്രൌരണശീര്ഷേവിചേരതുഃ ॥ 7 ॥
ഭിന്നലാംഗൂലഹസ്തോരുപാദാംഗുലി ശിരോ ധരൈഃ ।
സ്രവദ്ഭിഃ ക്ഷതജം ഗാത്രൈഃ പ്രസ്രവദ്ഭിഃ സമംതതഃ ॥ 8 ॥
പതിതൈഃപർവതാകാരൈർവാനരൈരഭിസംകുലാമ് ।
ശസ്സൈശ്ചപതിതൈര്ദീപ്തൈര്ദദൃശാതേവസുംധരാമ് ॥ 9 ॥
സുഗ്രീവമംഗദംനീലംശരഭംഗംധമാദനമ് ।
ഗവാക്ഷം ച സുഷേണം ച വേഗദര്ശിനമാഹുകമ് ॥ 10 ॥
മൈംദം നലം ജ്യോതിമുഖം ദ്വിവിദം പനസം തഥാ ।
വിഭീഷണോ ഹനൂമാംശ്ച ദദൃശാതേ ഹതാന്രണേ ॥ 11 ॥
സപ്തഷഷ്ടിര്ഹതാഃകോട്യോവാനരാണാംതരസ്വിനാമ് ।
അഹ്നഃപംചമശേഷേണവല്ലഭേനസ്വയംഭുവഃ ॥ 12 ॥
സാഗരൌഘനിഭംഭീമംദൃഷ്ടവാബാണാര്ദിതംബലമ് ।
മാര്ഗതേജാംബവംതംസ്മിഹനൂമാന് സവിഭീഷണഃ ॥ 13 ॥
സ്വഭാവജരയായുക്തംവൃദ്ധംശരശതൈശ്ചിതമ് ।
പ്രജാപതിസുതംവീരംശാമ്യംതമിവപാവകമ് ॥ 14 ॥
ദൃഷ്ടവാതമുപസംഗ്രമ്യപൌലസ്ത്യോവാക്യമബ്രവീത് ।
ച്ചിദാര്യശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്നപ്രാണാധ്വംസിതാസ്തവ ॥ 15 ॥
വിഭീഷണവചശ്ശ്രുത്വാജാംബവാനൃക്ഷപുംഗവഃ ।
കൃച്ഛ്രാദഭ്യുഗ്ദിരന്വാക്യമിദംവചനമബ്രവീത് ॥ 16 ॥
നൈരൃതേംദ്രമഹാവീര്യസ്വരേണത്വാഽഭിലക്ഷ്യേ ।
പീഡ്യമാനശശിതൈര്ബാണൈര്നത്വാപശ്യാമിചക്ഷുഷാ ॥ 17 ॥
അംജനാസുപ്രജായേനമാതരിശ്വാ ച നൈരൃത ।
ഹനുമാന് വാനരശ്രേഷ്ഠഃപ്രാണാന് ധാരയതേക്വചിത് ॥ 18 ॥
ശ്രുത്വാജാംബവതോവാക്യമുവാചേദംവിഭീഷണഃ ।
ആര്യപുത്രാവതിക്രമ്യകസ്മാത്പൃച്ഛസിമാരുതിമ് ॥ 19 ॥
നൈവരാജനിസുഗ്രീവേനാംഗദേനാപിരാഘവേ ।
ആര്യസംദര്ശിതസ്സ്നേഹോയഥാവായുസുതേപരഃ ॥ 20 ॥
വിഭീഷണവചശ്ശ്രുത്വാജാംബവാന്വാക്യമബ്രവീത് ।
ശൃണുനൈരൃതശാര്ദൂലയസ്മാത് പൃച്ഛാമിമാരുതിമ് ॥ 21 ॥
തസ്മിന്ജീവതിവീരേതുഹതമപ്യഹതംബലമ് ।
ഹനൂമത്യുജ്ഝിതപ്രാണേജീവംതോഽപിവയം ഹൃതാ ॥ 22 ॥
ധരതേമാരുതിസ്താതമാരുതപ്രതിമോയദി ।
വൈശ്വാനരസമോവീർവേജീവിതാശാതതോഭവേത് ॥ 23 ॥
തതോവൃദ്ധമുപാഗമ്യനിയമേനാഭ്യവാദയത് ।
ഗൃഹ്യജാംബവതഃപാദൌഹനൂമാന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 24 ॥
ശ്രുത്വാഹനുമതോവാക്യംതദാഽപിവ്യഥിതേംദ്രിയഃ ।
പുനര്ജാതമിവാത്മാനംമന്യതേപ്ലവഗോത്തമഃ ॥ 25 ॥
തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാഹനൂമംതം സ ജാംബവാന് ।
ആഗച്ഛഹരിശാര്ദൂല വാനരാംസ്ത്രാതുമര്ഹസി ॥ 26 ॥
നാന്യോവക്രമപര്യാപ്തസ്ത്വമേഷാംപരമസ്സഖാ ।
ത്വത്പരാക്രമകാലോഽയംനാന്യംപശ്യാമികഥംചന ॥ 27 ॥
ഋക്ഷ്വാനരവീരാണാമനീകാനിപ്രഹര്ഷയ ।
ശല്യൌകുരുചാപ്യേതാസാദിതൌരാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 28 ॥
ഗത്വാപരമമധ്വാനമുപര്യുപരിസാഗരമ് ।
ഹിമവംതംനഗശ്രേഷ്ഠംഹനുമന്ഗംതുമര്ഹസി ॥ 29 ॥
തതഃകാംചനമത്യുച്ചമൃഷഭംപർവതോത്തമമ് ।
കൈലാസശിഖരംചാപിദ്രക്ഷ്യസ്യരിനിഷൂദന ॥ 30 ॥
തയോശശിഖരയോര്മധ്യേപ്രദീപ്തമതുലപ്രഭമ് ।
സര്യൌഷധിയുതംവീര ദ്രക്ഷ്യസ്യൌഷധിപര്യതമ് ॥ 31 ॥
തസ്യവാനരശാര്ദൂല ചതസ്രോ മൂധി സംഭവാഃ ।
ദ്രക്ഷ്യസ്യോഷധയോദീപ്താദീപയ്നത്യോദിശോദശ ॥ 32 ॥
മൃതസംജീവനീംചൈവവിശല്യകരണീമപി ।
സുവര്ണകരണീംചൈവസംധാനകരണീംതഥാ ॥ 33 ॥
താസ്സർവാഹനുമന്ഗൃഹ്വക്ഷിപ്രമാഗംതുമര്ഹസി ।
ആശ്വാസയഹരീന് പ്രാണൈര്യോജ്യഗംധവഹാത്മജ ॥ 34 ॥
ശ്രുത്വാജാംബവതോവാക്യംഹനൂമാന് ഹരിപുംഗവഃ ।
ആപൂര്യതബലോദ്ധര്ഷൈസ്തോയവേഗൈരിവാര്ണവഃ ॥ 35 ॥
സ പർവതതടാഗ്രസ്ഥഃ പീഡയന്പർവതോത്തരമ് ।
ഹനൂമാംദൃശ്യതേ വീരോ ദ്വിതീയ ഇവ പർവതഃ ॥ 36 ॥
ഹരിപാദവിനിര്ഭഗ്നോനിഷസാദ സ പർവതഃ ।
ന ശശാകതദാത്മാനംസോഢുംഭൃശനിപീഡിതഃ ॥ 37 ॥
തസ്യപേതുര്നഗാഭൂമൌഹരിവേഗാച്ചജജ്വലുഃ ।
ശൃംഗാണി ച വ്യശീര്യംതപീഡിതസ്യഹനൂമതാ ॥ 38 ॥
തസ്മിന് സംപീഡ്യമാനേതുഭഗ്നദ്രുമശിലാതലേ ।
ന ശേകുർവാനരാസ്സ്ഥാതുംഘൂര്ണമാനേനഗോത്തമേ ॥ 39 ॥
സാഘൂര്ണിതമഹാദ്വാരാപ്രഭഗ്നഗൃഹഗോപുരാ ।
ലംകാത്രാസാകുലാരാത്രൌപ്രവൃത്തേവാഭവത്തദാ ॥ 40 ॥
പൃഥിവീധരസംകാശോനിപീഡ്യധരണീധരമ് ।
പൃഥിവീംക്ഷോഭയാമാസസാര്ണവാംമാരുതാത്മജഃ ॥ 41 ॥
ആരുരോഹതദാതസ്മാദ്ധരിര്മലയപർവതമ് ।
മേരുമംദരസംകാശംനാനാപ്രസ്രവണാകുലമ് ॥ 42 ॥
നാനാദ്രുമലതാകീര്ണംവികാസികമലോത്പലമ് ।
സേവിതംദേവഗംധർവൈഷ്ഷഷ്ടിയോജനമുച്ഛ്രിതമ് ॥ 43 ॥
വിദ്യാധരൈര്മുനിഗണൈരപ്സരോഭിര്നിഷേവിതമ് ।
നാനാമൃഗഗണാകീര്ണംബഹുകംദരശോഭിതമ് ॥ 44 ॥
സർവാനാകുലയംസ്തത്രയക്ഷഗംധർവകിന്നരാന് ।
ഹനുമാന് മേഘസംകാശോവവൃധേമാരുതാത്മജഃ ॥ 45 ॥
പദ്ഭ്യാംതുശൈലമാപീഡ്യബഡബാമുഖവന്മുഖമ് ।
വിവൃത്യോഗ്രംനനാദോച്ചൈസ്ത്രാസയന്നിവരാക്ഷസാന് ॥ 46 ॥
തസ്യനാനദ്യമാനസ്യശ്രുത്വാനിനദമദ്ഭുതമ് ।
ലംകാസ്ഥാരാക്ഷസാസ്സർവേ ന ശേകുസ്സ്പംദിതുംഭയാത് ॥ 47 ॥
നമസ്കൃത്വാഽഥരാമായമാരുതിര്ഭീമവിക്രമഃ ।
രാഘവാര്ഥേപരംകര്മസമീഹതപരംതപഃ ॥ 48 ॥
സ പുച്ഛമുദ്യമ്യഭുജംഗകല്പംവിനമ്യപൃഷ്ഠംശ്രവണേനികുംച്യ ।
വിവൃത്യവക്ത്രംബഡബാമുഖാഭമാപുഫ്ലുവേവ്യോമനിചംഡവേഗഃ ॥ 49 ॥
സവൃക്ഷഷംഡാംസ്തരസാജഹാരശൈലാന് ശിലാഃപ്രാകൃതവാനരാംശ്ച ।
ബാഹൂരുവേഗോദ്ധതസംപ്രണുന്നാസ്തേക്ഷീണവേഗാസ്സലിലേനിപേതുഃ ॥ 50 ॥
തൌപ്രസാര്യോരഗഭോഗകല്പൌഭുജൌഭുജംഗാരിനികാശവീര്യഃ ।
ജഗാമമേരുംനഗരാജമഗ്യ്രംദിശഃപ്രകര്ഷന്നിവവായുസൂനുഃ ॥ 51 ॥
സ സാഗരംഘൂര്ണിതവീചിമാലംതഥാഭൃശംഭ്രാമിതസർവസത്ത്വമ് ।
സമീക്ഷമാണസ്സഹസാജഗാമചക്രംയഥാവിഷ്ണുകരാഗ്രമുക്തമ് ॥ 52 ॥
സ പർവതാന്വൃക്ഷഗവാന് സരാംസിനദീസ്തടാകാനിപുരോത്തമാനി ।
സ്ഫീതാന് ജനാംതാനപിസംപ്രവീക്ഷ്യജഗാമവേഗാപതിതൃതുല്യവേഗഃ ॥ 53 ॥
ആദിത്യപഥമാശ്രിത്യജഗാമ സ ഗതക്ലമഃ ।
ഹനൂമാംസ്ത്വരിതോവീരഃപിതൃതുല്യപരാക്രമഃ ॥ 54 ॥
ജവേനമഹതായുക്തോമാരുതിര്മാരുതോയഥാ ।
ജഗാമഹരിശാര്ദൂലോദിശശ്ശബ്ദേനപൂരയന് ॥ 55 ॥
സ്മ്മരന്ജാംബവതോവാക്യംമാരുതിർവാതരംഹസാ ।
ദദര്ശസഹസാഗത്വാഹിമവംതംമഹാകപിഃ ॥ 56 ॥
നാനാപ്രസ്രവണോപേതംനാനാകംദരനിര്ഘരമ് ।
ശ്വേതാഭ്രചയസംകാശൈശശിഖരൈശ്ചാരുദര്ശനൈഃ ॥ 57 ॥
ശോഭിതംവിവിധൈർവൃക്ഷൈരഗമത്പർവതോത്തമമ് ।
സ തംസമാസാദ്യമഹാനഗേംദ്രമതിപ്രവൃദ്ധോത്തമഘോരശൃംഗമ് ।
ദദര്ശപുണ്യാനിമഹാശ്രമാണിസുരര്ഷിസംഘോത്തമസേവിതാനി ॥ 58 ॥
സ ബ്രഹ്മകോശംരജതാലയം ച ശക്രാലയംരുദ്രശരപ്രമോക്ഷമ് ।
ഹയാനനംബ്രഹ്മശിരശ്ചദീപ്തംദദര്ശവൈവസ്വതകിംകരാംശ്ച ॥ 59 ॥
വജ്രാലയം വൈശ്വരണാലയം ച ।
സൂര്യപ്രഭം സൂര്യനിബംധനം ച ।
ബ്രഹ്മാസനം ശംകരകാര്മുകം ച ।
ദദര്ശ നാഭിം ച വസുംധരായാഃ ॥ 60 ॥
കൈലാസമഗ്യ്രംഹിമവച്ഛിലാം ച തഥര്ഷഭംകാംചനശൈലമഗ്യ്രമ് ।
സംദീപ്തസർവൌഷധിസന്പ്രദീപ്തംദദര്ശസർവൌഷധിപർവതേംദ്രമ് ॥ 61 ॥
സ തംസമീക്ഷ്യാനലരശ്മിദീപ്തംവിസിഷ്മിയേവാസവദൂതസൂനുഃ ।
ആവൃത്യതംചൌഷധിപർവതേംദ്രംതത്രൌഷധീനാംവിചയംചകാര ॥ 62 ॥
സയോജനസഹസ്രാണിസമതീത്യമഹാകപിഃ ।
ദിവ്യൌഷധിധരംശൈലംവ്യചരന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 63 ॥
മഹൌഷധ്യസ്തതസ്സർവാസ്തസ്മിന് പർവതസത്തമേ ।
വിജ്ഞായാര്ഥിനമായാംതംതതോജഗ്മുരദര്ശനമ് ॥ 64 ॥
സ താമഹാത്മാഹനുമാനപശ്യംശ്ചുകോപകോപാച്ചഭൃശംനനാദ ।
അമൃഷ്യമാണോഽനഗിനികാശചക്ഷുര്മഹീധരേംദ്രംതമുവാചവാക്യമ് ॥ 65 ॥
കീമേതദേവംസുവിനിശ്ചിതംതേയദ്രാഘവേനാസികൃതാനുകംപ ।
പശ്യാദ്യമദ്ബാഹുബലാഭിഭൂതോവികീര്ണമാത്മാനമഥോനഗേംദ്ര ॥ 66 ॥
സ തസ്യശൃംഗംസനഗംസനാഗംസകാംചനംധാതുസഹസ്രജുഷ്ടമ് ।
വികീര്ണകൂടംജ്വലിതാഗ്രസാനുംപ്രഗൃഹ്യവേഗാത്സഹസോന്മമാഥ ॥ 67 ॥
സതസമുത്പാട്യഖമുത്പപാതവിത്രാസ്യലോകാന് സസുരാസുരേംദ്രാന് ।
സംസ്തൂയമാനഃഖചരൈരനേകൈര്ജഗാമവേഗാദ്ഗരുഡോഗ്രവേഗഃ ॥ 68 ॥
സ ഭാസ്കരാധ്വാനമനുപ്രപന്നസ്തംഭാസ്കരാഭംശിഖരംപ്രഗൃഹ്യ ।
ബഭൌതദാഭാസ്കരസന്നികാശോരവേസ്സമീപേപ്രതിഭാസ്കരാഭഃ ॥ 69 ॥
സ തേനശൈലേനഭൃശംരരാജശൈലോപമോഗംധവഹാത്മജസ്തു ।
സഹസ്രധാരേണസപാവകേനചക്രേണഖേവിഷ്ണുരിവാര്പിതേന ॥ 70 ॥
തംവാനരാഃപ്രേക്ഷ്യവിനേദുരുച്ചൈസ്സതാനപിപ്രേക്ഷ്യമുദാനനാദ ।
തേഷാംസമുധ്ഘുഷ്ടരവംനിശമ്യലംകാലയാഭീമതരംവിനേദുഃ ॥ 71 ॥
തതോമഹാത്മാനിപപാതതസ്മിന് ശൈലോത്തമേവാനരസൈന്യമഥ്യേ ।
ഹര്യുത്തമേഭ്യശശിരസാഽഭിവാദ്യവിഭീഷണംതത്ര സ സസ്വജേ ച ॥ 72 ॥
താവപ്യുഭൌമാനുഷരാജപുത്രൌതംഗംധമാഘ്രായമഹൌഷധീനാമ് ।
ബഭൂവതുസ്തത്രതദാവിശല്യാവുത്തസ്ഥുരന്യേ ച ഹരിപ്രവീരാഃ ॥ 73 ॥
സർവേവിശല്യാവിരുജാഃക്ഷണേനഹരിപ്രവീരാശ്ചഹതാശ്ചയേസ്യുഃ ।
ഗംധേനതാസാംപ്രവരൌഷധീനാംസുപ്താനിശാംതേഷ്വിവസംപ്രബുദ്ധാഃ ॥ 74 ॥
ദാപ്രഭൃതിലംകായാംയുധ്യംതേഹരിരാക്ഷസാഃ ।
തദാപ്രഭൃതിമാനാര്ഥമാജ്ഞയാരാവണസ്യ ച ॥ 75 ॥
യേഹന്യംതേരണേതത്രരാക്ഷസാഃകപികുംജരൈഃ ।
ഹതാഹതാസ്തുക്ഷിപ്യംതേസർവഏവതുസാഗരേ ॥ 76 ॥
തതോഹരിര്ഗംധവഹാത്മജസ്തുതമോഷധീശൈലമുദഗ്രവേഗഃ ।
നിനായവേഗാദ്ധിമവംതമേവപുനശ്ചരാമേണസമാജഗാമ ॥ 77 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാംഡേ ചതുഃസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
