ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാംഡമ് ।
അഥ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
സാ തം സംപ്രേക്ഷ്യ സുശ്രോണീ കുസുമാന്യപചിന്വതീ ।
ഹേമരാജതവര്ണാഭ്യാം പാര്ശ്വാഭ്യാമുപശോഭിതമ് ॥ 1 ॥
പ്രഹൃഷ്ടാ ചാനവദ്യാംഗീ മൃഷ്ടഹാടകവര്ണിനീ ।
ഭര്താരമപി ചക്രംദ ലക്ഷ്മണം ചാപി സായുധമ് ॥ 2 ॥
തയാഽഽഹൂതൌ നരവ്യാഘ്രൌ വൈദേഹ്യാ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
വീക്ഷമാണൌ തു തൌ ദേശം തദാ ദദൃശതുര്മൃഗമ് ॥ 3 ॥
ശംകമാനസ്തു തം ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണോ രാമമബ്രവീത് ।
തമേവൈനമഹം മന്യേ മാരീചം രാക്ഷസം മൃഗമ് ॥ 4 ॥
ചരംതോമൃഗയാം ഹൃഷ്ടാഃ പാപേനോപാധിനാ വനേ ।
അനേന നിഹതാ രാജന് രാജാനഃ കാമരൂപിണാ ॥ 5 ॥
അസ്യ മായാവിദോ മായാമൃഗരൂപമിദം കൃതമ് ।
ഭാനുമത്പുരുഷവ്യാഘ്ര ഗംധർവപുരസന്നിഭമ് ॥ 6 ॥
മൃഗോ ഹ്യേവംവിധോ രത്നവിചിത്രോ നാസ്തി രാഘവ ।
ജഗത്യാം ജഗതീനാഥ മായൈഷാ ഹി ന സംശയഃ ॥ 7 ॥
ഏവം ബ്രുവാണം കാകുത്സ്ഥം പ്രതിവാര്യ ശുചിസ്മിതാ ।
ഉവാച സീതാ സംഹൃഷ്ടാ ചര്മണാ ഹൃതചേതനാ ॥ 8 ॥
ആര്യപുത്രാഭിരാമോഽസൌ മൃഗോ ഹരതി മേ മനഃ ।
ആനയൈനം മഹാബാഹോ ക്രീഡാര്ഥം നോ ഭവിഷ്യതി ॥ 9 ॥
ഇഹാശ്രമപദേഽസ്മാകം ബഹവഃ പുണ്യദര്ശനാഃ ।
മൃഗാശ്ചരംതി സഹിതാശ്ചമരാസ്സൃമരാസ്തഥാ ॥ 10 ॥
ഋക്ഷാഃ പൃഷതസംഘാശ്ച വാനരാഃ കിന്നരാസ്തഥാ ।
വിചരംതി മഹാബാഹോ രുപശ്രേഷ്ഠാ മനോഹരാഃ ॥ 11 ॥
ന ചാസ്യ സദൃശോ രാജംദൃഷ്ടപൂർവോ മൃഗോ മയാ ।
തേജസാ ക്ഷമയാ ദീപ്ത്യാ യഥാഽയം മൃഗസത്തമഃ ॥ 12 ॥
നാനാവര്ണവിചിത്രാംഗോ രത്നബിംദുസമാചിതഃ ।
ദ്യോതയന്വനമവ്യഗ്രം ശോഭതേ ശശിസന്നിഭഃ ॥ 13 ॥
അഹോ രൂപമഹോ ലക്ഷ്മീസ്സ്വരസംപച്ച ശോഭനാ ।
മൃഗോഽദ്ഭുതോ വിചിത്രാംഗോ ഹൃദയം ഹരതീവ മേ ॥ 14 ॥
യദി ഗ്രഹണമഭ്യേതി ജീവന്നേവ മൃഗസ്തവ ।
ആശ്ചര്യഭൂതം ഭവതി വിസ്മയം ജനയിഷ്യതി ॥ 15 ॥
സമാപ്തവനവാസാനാം രാജ്യസ്ഥാനാം ച നഃ പുനഃ ।
അംതഃപുരവിഭൂഷാര്ഥോ മൃഗ ഏഷ ഭവിഷ്യതി ॥ 16 ॥
ഭരതസ്യാര്യപുത്രസ്യ ശ്വശ്രൂണാം മമ ച പ്രഭോ ।
മൃഗരൂപമിദം വ്യക്തം വിസ്മയം ജനയിഷ്യതി ॥ 17 ॥
ജീവന്ന യദി തേഽഭ്യേതി ഗ്രഹണം മൃഗസത്തമഃ ।
അജിനം നരശാര്ദൂല രുചിരം മേ ഭവിഷ്യതി ॥ 18 ॥
നിഹതസ്യാസ്യ സത്ത്വസ്യ ജാംബൂനദമയത്വചി ।
ശഷ്പബൃസ്യാം വിനീതായാമിച്ഛാമ്യഹമുപാസിതുമ് ॥ 19 ॥
കാമവൃത്തമിദം രൌദ്രം സ്ത്രീണാമസദൃശം മതമ് ।
വപുഷാ ത്വസ്യ സത്ത്വസ്യ വിസ്മയോ ജനിതോ മമ ॥ 20 ॥
തേന കാംചനവര്ണേന മണിപ്രവരശൃംഗിണാ ।
തരുണാദിത്യവര്ണേന നക്ഷത്രപഥവര്ചസാ ॥ 21 ॥
ബഭൂവ രാഘവസ്യാപി മനോ വിസ്മയമാഗതമ് ।
ഏവം സീതാവചഃ ശ്രുത്വാ തം ദൃഷ്ട്വാ മൃഗമദ്ഭുതമ് ॥ 22 ॥
ലോഭിതസ്തേന രൂപേണ സീതയാ ച പ്രചോദിതഃ ।
ഉവാച രാഘവോ ഹൃഷ്ടോ ഭ്രാതരം ലക്ഷ്മണം വചഃ ॥ 23 ॥
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹ്യാഃ സ്പൃഹാം മൃഗഗതാമിമാമ് ।
രൂപശ്രേഷ്ഠതയാ ഹ്യേഷ മൃഗോഽദ്യ ന ഭവിഷ്യതി ॥ 24 ॥
ന വനേ നംദനോദ്ധേശേ ന ചൈത്രരഥസംശ്രയേ ।
കുതഃപൃഥിവ്യാം സൌമിത്രേ യോഽസ്യ കശ്ചിത്സമോ മൃഗഃ ॥ 25 ॥
പ്രതിലോമാനുലോമാശ്ച രുചിരാ രോമരാജയഃ ।
ശോഭംതേ മൃഗമാശ്രിത്യ ചിത്രാഃ കനകബിംദവഃ ॥ 26 ॥
പശ്യാസ്യ ജൃംഭമാണസ്യ ദീപ്താമഗ്നിശിഖോപമാമ് ।
ജിഹ്വാം മുഖാന്നിസ്സരംതീം മേഘാദിവ ശതഹ്രദാമ് ॥ 27 ॥
മസാരഗല്ലര്കമുഖശ്ശംഖമുക്താനിഭോദരഃ ।
കസ്യ നാമാഭിരൂപ്യോഽസൌ ന മനോ ലോഭയേന്മൃഗഃ ॥ 28 ॥
കസ്യ രൂപമിദം ദൃഷ്ട്വാ ജാംബൂനദ മയപ്രഭമ് ।
നാനാരത്നമയം ദിവ്യം ന മനോ വിസ്മയം വ്രജേത് ॥ 29 ॥
മാംസഹേതോരപി മൃഗാന്വിനോദാര്ഥം ച ധന്വനഃ ।
ഘ്നംതി ലക്ഷ്മണ രാജാനോ മൃഗയായാം മഹാവനേ ॥ 30 ॥
ധനാനി വ്യവസായേന വിചീയംതേ മഹാവനേ ।
ധാതവോ വിവിധാശ്ചാപി മണിരത്നസുവര്ണിനഃ ॥ 31 ॥
തത്സാരമഖിലം നൃണാം ധനം നിചയവര്ധനമ് ।
മനസാ ചിംതിതം സർവം യഥാ ശുക്രസ്യ ലക്ഷ്മണ ॥ 32 ॥
അര്ഥീ യേനാര്ഥകൃത്യേന സംവ്രജത്യവിചാരയന് ।
തമര്ഥമര്ഥശാസ്ത്രജ്ഞാഃ പ്രാഹുരര്ഥ്യാശ്ച ലക്ഷ്മണ ॥ 33 ॥
ഏതസ്യ മൃഗരത്നസ്യ പരാര്ധ്യേ കാംചനത്വചി ।
ഉപവേക്ഷ്യതി വൈദേഹീ മയാ സഹ സുമധ്യമാ ॥ 34 ॥
ന കാദലീ ന പ്രിയകീ ന പ്രവേണീ ന ചാവികീ ।
ഭവേദേതസ്യ സദൃശീ സ്പര്ശനേനേതി മേ മതിഃ ॥ 35 ॥
ഏഷ ചൈവ മൃഗശ്ശ്രീമാന് യശ്ച ദിവ്യോ നഭശ്ചരഃ ।
ഉഭാവേതൌ മൃഗൌ ദിവ്യൌ താരാമൃഗമഹീമൃഗൌ ॥ 36 ॥
യദി വാഽയം തഥാ യന്മാം ഭവേദ്വദസി ലക്ഷ്മണ ।
മായൈഷാ രാക്ഷസസ്യേതി കര്തവ്യോസ്യ വധോ മയാ ॥ 37 ॥
ഏതേന ഹി നൃശംസേന മാരീചേനാകൃതാത്മനാ ।
വനേ വിചരതാ പൂർവം ഹിംസിതാ മുനിപുംഗവാഃ ॥ 38 ॥
ഉത്ഥായ ബഹവോ യേന മൃഗയായാം ജനാധിപാഃ ।
നിഹതാഃ പരമേഷ്വാസാസ്തസ്മാദ്വധ്യസ്ത്വയം മൃഗഃ ॥ 39 ॥
പുരസ്താദിഹ വാതാപിഃ പരിഭൂയ തപസ്വിനഃ ।
ഉദരസ്ഥോ ദ്വിജാന്ഹംതിസ്വഗര്ഭോഽശ്വതരീമിവ ॥ 40 ॥
സ കദാചിച്ചിരാല്ലോഭാദാസസാദ മഹാമുനിമ് ।
അഗസ്ത്യം തേജസാ യുക്തം ഭക്ഷസ്തസ്യ ബഭൂവ ഹ ॥ 41 ॥
സമുത്ഥാനേ വ തദ്രൂപം കര്തുകാമം സമീക്ഷ്യ തമ് ।
ഉത്സ്മയിത്വാ തു ഭഗവാന്വാതാപിമിദമബ്രവീത് ॥ 42 ॥
ത്വയാഽവിഗണ്യ വാതാപേ പരിഭൂതാസ്സ്വതേജസാ ।
ജീവലോകേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാസ്തസ്മാദസി ജരാം ഗതഃ ॥ 43 ॥
തദേവം ന ഭവേദ്രക്ഷോവാതാപിരിവ ലക്ഷ്മണ ।
മദ്വിധം യോഽതിമന്യേത ധര്മനിത്യം ജിതേംദ്രിയമ് ॥ 44 ॥
ഭവേദ്ധതോഽയം വാതാപിരഗസ്ത്യേനേവ മാം ഗതഃ ।
ഇഹ ത്വം ഭവ സന്നദ്ദോ യംത്രിതോ രക്ഷ മൈഥിലീമ് ॥ 45 ॥
അസ്യാമായത്തമസ്മാകം യത്കൃത്യം രഘുനംദന ।
അഹമേനം വധിഷ്യാമി ഗ്രഹീഷ്യാമ്യപി വാ മൃഗമ് ॥ 46 ॥
യാവദ്ഗച്ഛാമി സൌമിത്രേ മൃഗമാനയിതും ദ്രുതമ് ।
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീം മൃഗത്വചി ഗതസ്പൃഹാമ് ॥ 47 ॥
ത്വചാ പ്രധാനയാ ഹ്യേഷ മൃഗോഽദ്യ ന ഭവിഷ്യതി ।
അപ്രമത്തേന തേ ഭാവ്യമാശ്രമസ്ഥേന സീതയാ ॥ 48 ॥
യാവത്പൃഷതമേകേന സായകേന നിഹന്മ്യഹമ് ।
ഹത്വൈതച്ചര്മ ചാദായ ശീഘ്രമേഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ ॥ 49 ॥
പ്രദക്ഷിണേനാതിബലേന പക്ഷിണാ ജടായുഷാ ബുദ്ധിമതാ ച ലക്ഷ്മണ ।
ഭവാപ്രമത്തഃ പരിഗൃഹ്യ മൈഥിലീം പ്രതിക്ഷണം സർവത ഏവ ശംകിതഃ ॥ 50 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാംഡേ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
