ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ പംചാശസ്സര്ഗഃ ।
വിശാലാന് കോസലാന് രമ്യാന് യാത്വാ ലക്ഷ്മണപൂർവജഃ ।
അയോധ്യാഭിമുഖോ ധീമാന് പ്രാംജലിർവാക്യമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ആപൃച്ഛേ ത്വാം പുരീശ്രേഷ്ഠേ കാകുത്സ്ഥപരിപാലിതേ ।
ദൈവതാനി ച യാനി ത്വാം പാലയംതി വസംതി ച ॥ 2 ॥
നിവൃത്തവനവാസസ്ത്വാമനൃണോ ജഗതീപതേഃ ।
പുനര്ദ്രക്ഷ്യാമി മാത്രാ ച പിത്രാ ച സഹ സംഗതഃ ॥ 3 ॥
തതോ രുധിരതാമ്രാക്ഷോ ഭുജമുദ്യമ്യ ദക്ഷിണമ് ।
അശ്രുപൂര്ണമുഖോ ദീനോഽബ്രവീജ്ജാനപദം ജനമ് ॥ 4 ॥
അനുക്രോശോ ദയാ ചൈവ യഥാര്ഹം മയി വഃ കൃതഃ ।
ചിരം ദുഃഖസ്യ പാപീയോ ഗമ്യതാമര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 5 ॥
തേഽഭിവാദ്യ മഹാത്മാനം കൃത്വാ ചാപി പ്രദക്ഷിണമ് ।
വിലപംതോ നരാ ഘോരം വ്യതിഷ്ഠംത ക്വചിത് ക്വചിത് ॥ 6 ॥
തഥാ വിലപതാം തേഷാമതൃപ്താനാം ച രാഘവഃ ।
അചക്ഷുർവിഷയം പ്രായാദ്യഥാര്കഃ ക്ഷണദാമുഖേ ॥ 7 ॥
തതോ ധാന്യധനോപേതാന് ദാനശീലജനാന് ശിവാന് ।
അകുതശ്ചിദ്ഭയാന് രമ്യാംശ്ചൈത്യയൂപസമാവൃതാന് ॥ 8 ॥
ഉദ്യാനാമ്രവനോപേതാന് സംപന്നസലിലാശയാന് ।
തുഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാന് ഗോകുലാകുലസേവിതാന് ॥ 9 ॥
ലക്ഷണീയാന്നരേംദ്രാണാം ബ്രഹ്മഘോഷാഭിനാദിതാന് ।
രഥേന പുരുഷവ്യാഘ്രഃ കോസലാനത്യവര്തത ॥ 10 ॥
മധ്യേനമുദിതം സ്ഫീതം രമ്യോദ്യാനസമാകുലമ് ।
രാജ്യം ഭോഗ്യം നരേംദ്രാണാം യയൌ ധൃതിമതാം വരഃ ॥ 11 ॥
തത സ്ത്രിപഥഗാം ദിവ്യാം ശിവതോയാമശൈവലാമ് ।
ദദര്ശ രാഘവോ ഗംഗാം പുണ്യാമൃഷിനിഷേവിതാമ് ॥ 12 ॥
ആശ്രമൈരവിദൂരസ്ഥൈഃ ശ്രീമദ്ഭിസ്സമലംകൃതാമ് ।
കാലേഽപ്സരോഭിര്ഹൃഷ്ടാഭി സ്സേവിതാംഭോഹ്രദാം ശിവാമ് ॥ 13 ॥
ദേവദാനവഗംധർവൈഃ കിന്നരൈരുപശോഭിതാമ് ।
നാനാഗംധർവപത്നീഭി സ്സേവിതാം സതതം ശിവാമ് ॥ 14 ॥
ദേവാഽഽക്രീഡശതാകീര്ണാം ദേവോദ്യാനശതായുതാമ് ।
ദേവാര്ഥമാകാശഗമാം വിഖ്യാതാം ദേവപദ്മിനീമ് ॥ 15 ॥
ജലാഘാതാട്ടഹാസോഗ്രാം ഫേനനിര്മലഹാസിനീമ് ।
ക്വചിദ്വേണീകൃതജലാം ക്വചിദാവര്തശോഭിതാമ് ॥ 16 ॥
ക്വചിത് സ്തിമിതഗംഭീരാം ക്വചിദ്വേഗജലാകുലാമ് ।
ക്വചിദ്ഗംഭീരനിര്ഘോഷാം ക്വചിദ്ഭൈരവനിസ്വനാമ് ॥ 17 ॥
ദേവസംഘാപ്ലുതജലാം നിര്മലോത്പലശോഭിതാമ് ।
ക്വചിദാഭോഗപുലിനാം ക്വചിന്നിര്മലവാലുകാമ് ॥ 18 ॥
ഹംസസാരസസംഘുഷ്ടാം ചക്രവാകോപകൂജിതാമ് ।
സദാ മദൈശ്ച വിഹഗൈരഭിസന്നാദിതാംതരാമ് ॥ 19 ॥
ക്വചിത്തീരരുഹൈർവൃക്ഷൈര്മാലാഭിരിവശോഭിതാമ് ।
ക്വചിത്ഫുല്ലോത്പലച്ഛന്നാം ക്വചിത്പദ്മവനാകുലാമ് ॥ 20 ॥
ക്വചിത്കുമുദഷംഡൈശ്ച കുഡ്മലൈരുപശോഭിതാമ് ।
നാനാപുഷ്പരജോധ്വസ്താം സമദാമിവ ച ക്വചിത് ॥ 21 ॥
വ്യപേതമലസംഘാതാം മണിനിര്മലദര്ശനാമ് ।
ദിശാഗജൈർവനഗജൈ ര്മത്തൈശ്ച വരവാരണൈഃ ॥ 22 ॥
ദേവോപവാഹ്യൈശ്ച മുഹുസ്സന്നാദിതവനാംതരാമ് ।
പ്രമദാമിവ യത്നേന ഭൂഷിതാം ഭൂഷണോത്തമൈഃ ॥ 23 ॥
ഫലൈഃ പുഷ്പൈഃ കിസലയൈർവൃതാം ഗുല്മൈര്ദ്വിജൈസ്തഥാ ।
ശിംശുമാരൈശ്ച നക്രൈശ്ച ഭുജംഗൈശ്ച നിഷേവിതാമ് ॥ 24 ॥
വിഷ്ണുപാദച്യുതാം ദിവ്യാമപാപാം പാപനാശിനീമ് ।
താം ശംകരജടാജൂടാദ്ഭ്രഷ്ടാം സാഗരതേജസാ ॥ 25 ॥
സമുദ്രമഹിഷീം ഗംഗാം സാരസക്രൌംചനാദിതാമ് ।
ആസസാദ മഹാബാഹുഃ ശൃംഗിബേരപുരം പ്രതി ॥ 26 ॥
താമൂര്മികലിലാവര്താമന്വവേക്ഷ്യ മഹാരഥഃ ।
സുമംത്രമബ്രവീത്സൂതമിഹൈവാദ്യ വസാമഹേ ॥ 27 ॥
അവിദൂരാദയം നദ്യാ ബഹുപുഷ്പപ്രവാലവാന് ।
സുമഹാനിംഗുദീവൃക്ഷോ വസാമോഽത്രൈവ സാരഥേ ॥ 28 ॥
ദ്രക്ഷ്യാമ സ്സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാം സമ്മാന്യസലിലാം ശിവാമ് ।
ദേവദാനവഗംധർവമൃഗമാനുഷപക്ഷിണാമ് ॥ 29 ॥
ലക്ഷ്മണശ്ച സുമംത്രശ്ച ബാഢമിത്യേവ രാഘവമ് ।
ഉക്ത്വാ തമിംഗുദീവൃക്ഷം തദോപയയതുര്ഹയൈഃ ॥ 30 ॥
രാമോഽഭിയായ തം രമ്യം വൃക്ഷമിക്ഷ്വാകുനംദനഃ ।
രഥാദവാതരത്തസ്മാത്സഭാര്യ സ്സഹലക്ഷ്മണഃ ॥ 31 ॥
സുമംത്രോഽപ്യവതീര്യാസ്മാന്മോചയിത്വാ ഹയോത്തമാന് ।
വൃക്ഷമൂലഗതം രാമമുപതസ്ഥേ കൃതാംജലിഃ ॥ 32 ॥
തത്ര രാജാ ഗുഹോ നാമ രാമസ്യാത്മസമസ്സഖാ ।
നിഷാദജാത്യോ ബലവാന് സ്ഥപതിശ്ചേതി വിശ്രുതഃ ॥ 33 ॥
സ ശൃത്വാ പുരുഷവ്യാഘ്രം രാമം വിഷയമാഗതമ് ।
വൃദ്ധൈഃ പരിവൃതോഽമാത്യൈഃ ജ്ഞാതിഭിശ്ചാഭ്യുപാഗതഃ ॥ 34 ॥
തതോ നിഷാദാധിപതിം ദൃഷ്ട്വാ ദൂരാദുപസ്ഥിതമ് ।
സഹ സൌമിത്രിണാ രാമ സ്സമാഗച്ഛദ്ഗുഹേന സഃ ॥ 35 ॥
തമാര്തസ്സംപരിഷ്വജ്യ ഗുഹോ രാഘവമബ്രവീത് ।
യഥാഽയോധ്യാ തഥേയം തേ രാമ കിം കരവാണി തേ ॥ 36 ॥
ഈദൃശം ഹി മഹാബാഹോ കഃ പ്രാപ്സ്യത്യതിഥിം പ്രിയമ് ।
തതോ ഗുണവദന്നാദ്യമുപാദായ പൃഥഗ്വിധമ് ॥ 37 ॥
അര്ഘ്യം ചോപാനയത്ക്ഷിപ്രം വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।
സ്വാഗതം തേ മഹാബാഹോ തവേയമഖിലാ മഹീ ॥ 38 ॥
വയം പ്രേഷ്യാ ഭവാന്ഭര്താ സാധു രാജ്യം പ്രശാധി നഃ ।
ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം ച പേയം ച ലേഹ്യംചേദമുപസ്ഥിതമ് ॥ 39 ॥
ശയനാനി ച മുഖ്യാനി വാജിനാം ഖാദനം ച തേ ।
ഏവം ബ്രുവാണം തു ഗുഹം രാഘവഃ പ്രത്യുവാച ഹ ॥ 40 ॥
അര്ചിതാശ്ചൈവ ഹൃഷ്ടാശ്ച ഭവതാ സർവഥാ വയമ് ।
പദ്ഭ്യാമഭിഗമാച്ചൈവ സ്നേഹസംദര്ശനേന ച ॥ 41 ॥
ഭുജാഭ്യാം സാധു പീനാഭ്യാം പീഡയന്വാക്യമബ്രവീത് ।
ദിഷ്ട്യാ ത്വാം ഗുഹ പശ്യാമി ഹ്യരോഗം സഹ ബാംധവൈഃ ।
അപി തേ കുശലം രാഷ്ട്രേ മിത്രേഷു ച ധനേഷു ച ॥ 42 ॥
യത്ത്വിദം ഭവതാ കിംചിത്പ്രീത്യാ സമുപകല്പിതമ് ।
സർവം തദനുജാനാമി ന ഹി വര്തേ പ്രതിഗ്രഹേ ॥ 43 ॥
കുശചീരാജിനധരം ഫലമൂലാശിനം ച മാമ് ।
വിദ്ധി പ്രണിഹിതം ധര്മേ താപസം വനഗോചരമ് ॥ 44 ॥
അശ്വാനാം ഖാദനേനാഹമര്ഥീ നാന്യേന കേനചിത് ।
ഏതാവതാഽത്ര ഭവതാ ഭവിഷ്യാമി സുപൂജിതഃ ॥ 45 ॥
ഏതേ ഹി ദയിതാ രാജ്ഞഃ പിതുര്ദശരഥസ്യ മേ ।
ഏതൈസ്സുവിഹിതൈരശ്വൈ ഭവിഷ്യാമ്യഹമര്ചിതഃ ॥ 46 ॥
അശ്വാനാം പ്രതിപാനം ച ഖാദനം ചൈവ സോഽന്വശാത് ।
ഗുഹസ്തത്രൈവ പുരുഷാം സ്ത്വരിതം ദീയതാമിതി ॥ 47 ॥
തതശ്ചീരോത്തരാസംഗഃ സംധ്യാമന്വാസ്യ പശ്ചിമാമ് ।
ജലമേവാദദേ ഭോജ്യം ലക്ഷ്മണേനാഽഽഹൃതം സ്വയമ് ॥ 48 ॥
തസ്യ ഭൂമൌ ശയാനസ്യ പാദൌ പ്രക്ഷാല്യ ലക്ഷ്മണഃ ।
സഭാര്യസ്യ തതോഽഭ്യേത്യ തസ്ഥൌ വൃക്ഷമുപാശ്രിതഃ ॥ 49 ॥
ഗുഹോഽപി സഹ സൂതേന സൌമിത്രിമനുഭാഷയന് ।
അന്വജാഗ്രത്തതോ രാമമപ്രമത്തോ ധനുര്ധരഃ ॥ 50 ॥
തഥാ ശയാനസ്യ തതോഽസ്യ ധീമതോ യശസ്വിനോ ദാശരഥേര്മഹാത്മനഃ ।
അദൃഷ്ടദുഃഖസ്യ സുഖോചിതസ്യ സാ തദാവ്യതീയായ ചിരേണ ശർവരീ ॥ 51 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ പംചാശസ്സര്ഗഃ ॥
