ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകോനചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
രാമസ്യ തു വചഃ ശൃത്വാ മുനിവേശധരം ച തമ് ।
സമീക്ഷ്യ സഹ ഭാര്യാഭീ രാജാ വിഗതചേതനഃ ॥ 1 ॥
നൈനം ദുഃഖേന സംതപ്തഃ പ്രത്യവൈക്ഷത രാഘവമ് ।
ന ചൈനമഭിസംപ്രേക്ഷ്യ പ്രത്യഭാഷത ദുര്മനാഃ ॥ 2 ॥
രാമസ്യ തു വചഃ ശൃത്വാ മുനിവേശധരം ച തമ് ।
സമീക്ഷ്യ സഹ ഭാര്യാഭീ രാജാ വിഗതചേതനഃ ॥ 3 ॥
നൈനം ദുഃഖേന സംതപ്തഃ പ്രത്യവൈക്ഷത രാഘവമ് ।
ന ചൈനമഭിസംപ്രേക്ഷ്യ പ്രത്യഭാഷത ദുര്മനാഃ ॥ 4 ॥
സ മുഹൂര്തമിവാസംജ്ഞോ ദുഃഖിതശ്ച മഹീപതിഃ ।
വിലലാപ മഹാബാഹൂ രാമമേവാനുചിംതയന് ॥ 5 ॥
മന്യേ ഖലു മയാ പൂർവം വിവത്സാ ബഹവഃകൃതാഃ ।
പ്രാണിനോ ഹിംസിതാ വാപി തസ്മാദിദമുപസ്ഥിതമ് ॥ 6 ॥
ന ത്വേവാനാഗതേ കാലേ ദേഹാച്ച്യവതി ജീവിതമ് ।
കൈകേയ്യാ ക്ലിശ്യമാനസ്യ മൃത്യുര്മമ ന വിദ്യതേ ॥ 7 ॥
യോഽഹം പാവകസംകാശം പശ്യാമി പുരതഃ സ്ഥിതമ് ।
വിഹായ വസനേ സൂക്ഷ്മേ താപസാച്ഛാദമാത്മജമ് ॥ 8 ॥
ഏകസ്യാഃ ഖലു കൈകേയ്യാഃ കൃതേഽയം ക്ലിശ്യതേ ജനഃ ।
സ്വാര്ഥേ പ്രയതമാനായാഃ സംശ്രിത്യ നികൃതിം ത്വിമാമ് ॥ 9 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു വചനം ബാഷ്പേണ പിഹിതേംദ്രിയഃ ।
രാമേതി സകൃദേവോക്ത്വാ വ്യാഹര്തും ന ശശാക ഹ ॥ 10 ॥
സംജ്ഞാം തു പ്രതിലഭ്യൈവ മുഹൂര്താത്സ മഹീപതിഃ ।
നേത്രാഭ്യാമശ്രുപൂര്ണാഭ്യാം സുമംത്രമിദമബ്രവീത് ॥ 11 ॥
ഔപവാഹ്യം രഥം യുക്ത്വാ ത്വമായാഹി ഹയോത്തമൈഃ ।
പ്രാപയൈനം മഹാഭാഗമിതോ ജനപദാത്പരമ് ॥ 12 ॥
ഏവം മന്യേ ഗുണവതാം ഗുണാനാം ഫലമുച്യതേ ।
പിത്രാ മാത്രാ ച യത്സാധുർവീരോ നിർവാസ്യതേ വനമ് ॥ 13 ॥
രാജ്ഞോ വചനമാജ്ഞായ സുമംത്രഃ ശീഘ്രവിക്രമഃ ।
യോജയിത്വാഽയയൌ തത്ര രഥമശ്വൈരലംകൃതമ് ॥ 14 ॥
തം രഥം രാജപുത്രായ സൂതഃ കനകഭൂഷിതമ് ।
ആചചക്ഷേഽംജലിം കൃത്വാ യുക്തം പരമവാജിഭിഃ ॥ 15 ॥
രാജാ സത്വരമാഹൂയ വ്യാപൃതം വിത്തസംംചയേ ।
ഉവാച ദേശകാലജ്ഞോ നിശ്ചിതം സർവത ശ്ശുചിമ് ॥ 16 ॥
വാസാംസി ച മഹാര്ഹാണി ഭൂഷണാനി വരാണി ച ।
വര്ഷാണ്യേതാനി സംഖ്യായ വൈദേഹ്യാഃ ക്ഷിപ്രമാനയ ॥ 17 ॥
നരേംദ്രേണൈവമുക്തസ്തു ഗത്വാ കോശഗൃഹം തതഃ ।
പ്രായച്ഛത്സർവമാഹൃത്യ സീതായൈ സമമേവ തത് ॥ 18 ॥
സാ സുജാതാ സുജാതാനി വൈദേഹീ പ്രസ്ഥിതാ വനമ് ।
ഭൂഷയാമാസ ഗാത്രാണി തൈർവിചിത്രൈർവിഭൂഷണൈഃ ॥ 19 ॥
വ്യരാജയത വൈദേഹീ വേശ്മ തത്സുവിഭൂഷിതാ ।
ഉദ്യതോംഽശുമതഃ കാലേ ഖം പ്രഭേവ വിവസ്വതഃ ॥ 20 ॥
താം ഭുജാഭ്യാം പരിഷ്വജ്യ ശ്വശ്രൂർവചനമബ്രവീത് ।
അനാചരംതീ കൃപണം മൂര്ധ്ന്യുപാഘ്രായ മൈഥിലീമ് ॥ 21 ॥
അസത്യ സ്സർവലോകേഽസ്മിന്സതതം സത്കൃതാഃ പ്രിയൈഃ ।
ഭര്താരം നാനുമന്യംതേ വിനിപാതഗതം സ്ത്രിയഃ ॥ 22 ॥
ഏഷ സ്വഭാവോ നാരീണാമനുഭൂയ പുരാ സുഖമ് ।
അല്പാമപ്യാപദം പ്രാപ്യ ദുഷ്യംതി പ്രജഹത്യപി ॥ 23 ॥
അസത്യശീലാ വികൃതാ ദുര്ഗ്രാഹ്യഹൃദയാസ്സദാ ।
യുവത്യഃ പാപസംംകല്പാഃ ക്ഷണമാത്രാദ്വിരാഗിണഃ ॥ 24 ॥
ന കുലം ന കൃതം വിദ്യാ ന ദത്തം നാപി സംഗ്രഹഃ ।
സ്ത്രീണാം ഗൃഹ്ണാതി ഹൃദയമനിത്യഹൃദയാ ഹി താഃ ॥ 25 ॥
സാധ്വീനാം ഹി സ്ഥിതാനാം തു ശീലേ സത്യേ ശ്രുതേ ശമേ ।
സ്ത്രീണാം പവിത്രം പരമം പതിരേകോ വിശിഷ്യതേ ॥ 26 ॥
സ ത്വയാ നാവമംതവ്യഃ പുത്രഃ പ്രവ്രാജിതോ മമ ।
തവ ദൈവതമസ്ത്വേഷ നിര്ധനഃ സധനോഽപി വാ ॥ 27 ॥
വിജ്ഞായ വചനം സീതാ തസ്യാ ധര്മാര്ഥസംഹിതമ് ।
കൃതാംജലിരുവാചേദം ശ്വശ്രൂമഭിമുഖേ സ്ഥിതാമ് ॥ 28 ॥
കരിഷ്യേ സർവമേവാഹമാര്യാ യദനുശാസ്തി മാമ് ।
അഭിജ്ഞാസ്മി യഥാ ഭര്തുർവര്തിതവ്യം ശ്രുതം ച മേ ॥ 29 ॥
ന മാമസജ്ജനേനാര്യാ സമാനയിതുമര്ഹതി ।
ധര്മാദ്വിചലിതും നാഹമലം ചംദ്രാദിവ പ്രഭാ ॥ 30 ॥
നാതംത്രീ വാദ്യതേ വീണാ നാചക്രോ വര്തതേ രഥഃ ।
നാപതിസ്സുഖമേധേത യാ സ്യാദപി ശതാത്മജാ ॥ 31 ॥
മിതം ദദാതി ഹി പിതാ മിതം മാതാ മിതം സുതഃ ।
അമിതസ്യ ഹി ദാതാരം ഭര്താരം കാ ന പൂജയേത് ॥ 32 ॥
സാഹമേവം ഗതാ ശ്രേഷ്ഠാ ശ്രുതധര്മപരാവരാ ।
ആര്യേ കിമവമന്യേഽഹം സ്ത്രീണാം ഭര്താ ഹി ദൈവതമ് ॥ 33 ॥
സീതായാ വചനം ശ്രുത്വാ കൌശല്യാ ഹൃദയംഗമമ് ।
ശുദ്ധസത്ത്വാ മുമോചാശ്രു സഹസാ ദുഃഖഹര്ഷജമ് ॥ 34 ॥
താം പ്രാംജലിരഭിക്രമ്യ മാതൃമധ്യേഽതിസത്കൃതാമ് ।
രാമഃ പരമധര്മാത്മാ മാതരം വാക്യമബ്രവീത് ॥ 35 ॥
അംബ മാ ദുഃഖിതാ ഭൂസ്ത്വം പശ്യ ത്വം പിതരം മമ ।
ക്ഷയോ ഹി വനവാസസ്യ ക്ഷിപ്രമേവ ഭവിഷ്യതി ॥ 36 ॥
സുപ്തായാസ്തേ ഗമിഷ്യംതി നവ വര്ഷാണി പംച ച ।
സാ സമഗ്രമിഹ പ്രാപ്തം മാം ദ്രക്ഷ്യസി സുഹൃദ്വൃതമ് ॥ 37 ॥
ഏതാവദഭിനീതാര്ഥമുക്ത്വാ സ ജനനീം വചഃ ।
ത്രയശ്ശതശതാര്ധാശ്ച ദദര്ശാ വേക്ഷ്യ മാതരഃ ॥ 38 ॥
താ ശ്ചാപി സ തഥൈവാര്താ മാതൃര്ദശരഥാത്മജഃ ।
ധര്മയുക്തമിദം വാക്യം നിജഗാദ കൃതാംജലിഃ ॥ 39 ॥
സംവാസാത്പരുഷം കിംചിദജ്ഞാനാദ്വാപി യത്കൃതമ് ।
തന്മേ സമനുജാനീത സർവാശ്ചാമംത്രയാമി വഃ ॥ 40 ॥
വചനം രാഘവസ്യൈതധ്ദര്മയുക്തം സമാഹിതമ് ।
ശുശ്രുവുസ്താഃ സ്ത്രിയംസ്സർവാ ശ്ശോകോപഹതചേതസഃ ॥ 41 ॥
ജജ്ഞേഽഥ താസാം സന്നാദഃ ക്രൌംചീനാമിവ നിസ്വനഃ ।
മാനവേംദ്രസ്യ ഭാര്യാണാമേവം വദതി രാഘവേ ॥ 42 ॥
മുരജപണവമേഘഘോഷവത് ദശരഥവേശ്മ ബഭൂവ യത്പുരാ ।
വിലപിതപരിദേവനാകുലം വ്യസനഗതം തദഭൂത്സുദുഃഖിതമ് ॥ 43 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഏകോനചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
