ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടമസ്സര്ഗഃ ।
പരിതുഷ്ടസ്തു സുഗ്രീവസ്തേന വാക്യേന വാനരഃ ।
ലക്ഷ്മണസ്യാഗ്രതോ രാമമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
സർവഥാഽഹമനുഗ്രാഹ്യോ ദേവതാനാം ന സംശയഃ ।
ഉപപന്ന ഗുണോപേതസ്സഖാ യസ്യ ഭവാന്മമ ॥ 2 ॥
ശക്യം ഖലു ഭവേദ്രാമ സഹായേന ത്വയാഽനഘ ।
സുരരാജ്യമപി പ്രാപ്തും സ്വരാജ്യം കിം പനഃ പ്രഭോ ॥ 3 ॥
സോഽഹം സഭാജ്യോ ബംധൂനാം സുഹൃദാം ചൈവ രാഘവ ।
യസ്യാഗ്നിസാക്ഷികം മിത്രം ലബ്ധം രാഘവവംശജമ് ॥ 4 ॥
അഹമപ്യനുരൂപസ്തേ വയസ്യോ ജ്ഞാസ്യസേ ശനൈഃ ।
ന തു വക്തും സമര്ഥോഽഹം സ്വയമാത്മഗതാന്ഗുണാന് ॥ 5 ॥
മഹാത്മനാം തു ഭൂയിഷ്ഠം ത്വദ്വിധാനാം കൃതാത്മനാമ് ।
നിശ്ചലാ ഭവതി പ്രീതിര്ധൈര്യമാത്മവതാമിവ ॥ 6 ॥
രജതം വാ സുവര്ണം വാ വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച ।
അവിഭക്താനി സാധൂനാമവഗച്ഛംതി സാധവഃ ॥ 7 ॥
ആഢ്യോ വാപി ദരിദ്രോ വാ ദുഃഖിതസ്സുഖിതോഽപി വാ ।
നിര്ദോഷോ വാ സദോഷോ വാ വയസ്യഃ പരമാ ഗതിഃ ॥ 8 ॥
ധനത്യാഗസ്സുഖത്യാഗോ ദേഹത്യാഗോഽപി വാ പുനഃ ।
വയസ്യാര്ഥേ പ്രവര്തംതേ സ്നേഹം ദൃഷ്ടവാ തഥാവിധമ് ॥ 9 ॥
തത്തഥേത്യബ്രവീദ്രാമസ്സുഗ്രീവം പ്രിയവാദിനമ് ।
ലക്ഷ്മണസ്യാഗ്രതോ ലക്ഷ്മ്യാ വാസവസ്യേവ ധീമതഃ ॥ 10 ॥
തതോ രാമം സ്ഥിതം ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണം ച മഹാബലമ് ।
സുഗ്രീവസ്സർവതശ്ചക്ഷുർവനേ ലോലമപാതയത് ॥ 11 ॥
സ ദദര്ശ തതസ്സാലമവിദൂരേ ഹരീശ്വരഃ ।
സുപുഷ്പമീഷത്പത്രാഢ്യം ഭ്രമരൈരുപശോഭിതമ് ॥ 12 ॥
തസ്യൈകാം പര്ണബഹുലാം ഭംക്ത്വാ ശാഖാം സുപുഷ്പിതാമ് ।
സാലസ്യാസ്തീര്യ സുഗ്രീവോ നിഷസാദ സരാഘവഃ ॥ 13 ॥
താവാസീനൌ തതോ ദൃഷ്ട്വാ ഹനൂമാനപി ലക്ഷ്മണമ് ।
സാലശാഖാം സമുത്പാട്യ വിനീതമുപവേശയത് ॥ 14 ॥
സുഖോപവിഷ്ടം രാമം തു പ്രസന്നമുദധിം യഥാ ।
ഫലപുഷ്പസമാകീര്ണേ തസ്മിന് ഗിരിവരോത്തമേ ॥ 15 ॥
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടസ്സുഗ്രീവശ്ലക്ഷ്ണം മധുരയാ ഗിരാ ।
ഉവാച പ്രണയാദ്രാമം ഹര്ഷവ്യാകുലിതാക്ഷരമ് ॥ 16 ॥
അഹം വിനികൃതോ ഭ്രാത്രാ ചരാമ്യേഷ ഭയാര്ദിതഃ ।
ഋഷ്യമൂകം ഗിരിവരം ഹൃതഭാര്യസ്സുദുഃഖിതഃ ॥ 17 ॥
സോഽഹം ത്രസ്തോ ഭയേ മഗ്നോ വസാമ്യുദ്ഭ്രാംതചേതനഃ ।
വാലിനാ നികൃതോ ഭ്രാത്രാ കൃതവൈരശ്ച രാഘവ ॥ 18 ॥
വാലിനോ മേ ഭയാര്തസ്യ സർവലോകാഭയംകര ।
മമാപി ത്വമനാഥസ്യ പ്രസാദം കര്തുമര്ഹസി ॥ 19 ॥
ഏവമുക്തസ്തു തേജസ്വീ ധര്മജ്ഞോ ധര്മവത്സലഃ ।
പ്രത്യുവാച സ കാകുത്സ്ഥസ്സുഗ്രീവം പ്രഹസന്നിവ ॥ 20 ॥
ഉപകാരഫലം മിത്രമപകാരോഽരിലക്ഷണമ് ।
അദ്യൈവ തം ഹനിഷ്യാമി തവ ഭാര്യാപഹാരിണമ് ॥ 21 ॥
ഇമേ ഹി മേ മഹാവേഗാ പത്രിണസ്തിഗ്മതേജസഃ ।
കാര്തികേയവനോദ്ഭൂതാശ്ശരാ ഹേമവിഭൂഷിതാഃ ॥ 22 ॥
കംകപത്രപരിച്ഛന്നാ മഹേംദ്രാശനിസന്നിഭാഃ ।
സുപർവാണസ്സുതീക്ഷ്ണാഗ്രാസ്സരോഷാ ഭുജഗാ ഇവ ॥ 23 ॥
ഭ്രാതൃസംജ്ഞമമിത്രം തേ വാലിനം കൃതകില്ബിഷമ് ।
ശരൈർവിനിഹതം പശ്യ വികീര്ണമിവ പർവതമ് ॥ 24 ॥
രാഘവസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവോ വാഹിനീപതിഃ ।
പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ സാധു സാധ്വിതി ചാബ്രവീത് ॥ 25 ॥
രാമ ശോകാഭിഭൂതോഽഹം ശോകാര്താനാം ഭവാന്ഗതിഃ ।
വയസ്യ ഇതി കൃത്വാ ഹി ത്വയ്യഹം പരിദേവയേ ॥ 26 ॥
ത്വം ഹി പാണിപ്രദാനേന വയസ്യോ മേഽഗ്നിസാക്ഷികമ് ।
കൃതഃ പ്രാണൈര്ബഹുമതസ്സത്യേനാപി ശപാമി തേ ॥ 27 ॥
വയസ്യ ഇതി കൃത്വാ ച വിസ്രബ്ധഃ പ്രവദാമ്യഹമ് ।
ദുഃഖമംതര്ഗതം യന്മേ മനോ ഹരതി നിത്യശഃ ॥ 28 ॥
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം ബാഷ്പദൂഷിതലോചനഃ ।
ബാഷ്പോപഹതയാ വാചാ നോച്ചൈശ്ശക്നോതി ഭാഷിതുമ് ॥ 29 ॥
ബാഷ്പവേഗം തു സഹസാ നദീവേഗമിവാഗതമ് ।
ധാരയാമാസ ധൈര്യേണ സുഗ്രീവോ രാമസന്നിധൌ ॥ 30 ॥
സന്നിഗൃഹ്യ തു തം ബാഷ്പം പ്രമൃജ്യ നയനേ ശുഭേ ।
വിനിശ്ശ്വസ്യ ച തേജസ്വീ രാഘവം വാക്യമബ്രവീത് ॥ 31 ॥
പുരാഽഹം വാലിനാ രാമ രാജ്യാത്സ്വാദവരോപിതഃ ।
പരുഷാണി ച സംശ്രാവ്യ നിര്ധൂതോഽസ്മി ബലീയസാ ॥ 32 ॥
ഹൃതാ ഭാര്യാ ച മേ തേന പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീ ।
സുഹൃദശ്ച മദീയാ യേ സംയതാ ബംധനേഷു തേ ॥ 33 ॥
യത്നവാംശ്ച സുദുഷ്ടാത്മാ മദ്വിനാശായ രാഘവ ।
ബഹുശസ്തത്പ്രയുക്താശ്ച വാനരാ നിഹതാ മയാ ॥ 34 ॥
ശംകയാ ത്വേതയാ ചേഹ ദൃഷ്ട്വാ ത്വാമപി രാഘവ ।
നോപസര്പാമ്യഹം ഭീതോ ഭയേ സർവേ ഹി ബിഭ്യതി ॥ 35 ॥
കേവലം ഹി സഹായാ മേ ഹനുമത്പ്രമുഖാസ്ത്വിമേ ।
അതോഽഹം ധാരയാമ്യദ്യ പ്രാണാന് കൃച്ഛ്രഗതോഽപി സന് ॥ 36 ॥
ഏതേ ഹി കപയസ്സ്നിഗ്ധാ മാം രക്ഷംതി സമംതതഃ ।
സഹ ഗച്ഛംതി ഗംതവ്യേ നിത്യം തിഷ്ഠംതി ച സ്ഥിതേ ॥ 37 ॥
സംക്ഷേപസ്ത്വേഷ മേ രാമ കിമുക്ത്വാ വിസ്തരം ഹി തേ ।
സ മേ ജ്യേഷ്ഠോ രിപുര്ഭ്രാതാ വാലീ വിശ്രുതപൌരുഷഃ ॥ 38 ॥
തദ്വിനാശാദ്ധി മേ ദുഃഖം പ്രണഷ്ടം സ്യാദനംതരമ് ।
സുഖം മേ ജീവിതം ചൈവ തദ്വിനാശനിബംധനമ് ॥ 39 ॥
ഏഷ മേ രാമ ശോകാംതശ്ശോകാര്തേന നിവേദിതഃ ।
ദുഃഖിതസ്സുഖിതോ വാപി സഖ്യുര്നിത്യം സഖാ ഗതിഃ ॥ 40 ॥
ശ്രുത്വൈതദ്വചനം രാമസ്സുഗ്രീവമിദമബ്രവീത് ।
കിം നിമിത്തമഭൂദ്വൈരം ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ ॥ 41 ॥
സുഖം ഹി കാരണം ശ്രുത്വാ വൈരസ്യ തവ വാനര ।
അനംതരം വിധാസ്യാമി സംപ്രധാര്യ ബലാബലമ് ॥ 42 ॥
ബലവാന് ഹി മമാമര്ഷശ്ശ്രുത്വാ ത്വാമവമാനിതമ് ।
വര്തതേ ഹൃദയോത്കംപീ പ്രാവൃഡ്വേഗ ഇവാംഭസഃ ॥ 43 ॥
ഹൃഷ്ടഃ കഥയ വിസ്രബ്ധോ യാവദാരോപ്യതേ ധനുഃ ।
സൃഷ്ടശ്ച ഹി മയാ ബാണോ നിരസ്തശ്ച രിപുസ്തവ ॥ 44 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവഃ കാകുത്സ്ഥേന മഹാത്മനാ ।
പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ ചതുര്ഭിസ്സഹ വാനരൈഃ ॥ 45 ॥
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടവദനസ്സുഗ്രീവോ ലക്ഷ്മണാഗ്രജേ ।
വൈരസ്യ കാരണം തത്ത്വമാഖ്യാതുമുപചക്രമേ ॥ 46 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ അഷ്ടമസ്സര്ഗഃ ॥
