ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
ഇതി ബ്രുവംതം തം സൂതം സുമംത്രം മംത്രിസത്തമമ് ।
ബ്രൂഹി ശേഷം പുനരിതി രാജാ വചനമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുമംത്രോ ബാഷ്പവിക്ലബഃ ।
കഥയാമാസ ഭൂയോഽപി രാമസംദേശവിസ്തരമ് ॥ 2 ॥
ജടാഃ കൃത്വാ മഹാരാജ ചീരവല്കലധാരിണൌ ।
ഗംഗാമുത്തീര്യ തൌ വീരൌ പ്രയാഗാഭിമുഖൌ ഗതൌ ॥ 3 ॥
അഗ്രതോ ലക്ഷ്മണോ യാതഃ പാലയന്രഘുനംദനമ് ।
താംസ്തഥാ ഗച്ഛതോ ദൃഷ്ട്വാ നിവൃത്തോഽസ്മ്യവശസ്തദാ ॥ 4 ॥
മമത്വശ്വാ നിവൃത്തസ്യ ന പ്രാവര്തംത വര്ത്മനി ।
ഉഷ്ണമശ്രു പ്രമുംചംതോ രാമേ സംപ്രസ്ഥിതേ വനമ് ॥ 5 ॥
ഉഭാഭ്യാം രാജപുത്രാഭ്യാമഥ കൃത്വാഹമംജലിമ് ।
പ്രസ്ഥിതോ രഥമാസ്ഥായ തദ്ദുഃഖമപി ധാരയന് ॥ 6 ॥
ഗുഹേന സാര്ധം തത്രൈവ സ്ഥിതോഽസ്മി ദിവസാന്ബഹൂന് ।
ആശയാ യദി മാം രാമഃ പുന ശ്ശബ്ദാപയേദിതി ॥ 7 ॥
വിഷയേ തേ മഹാരാജ രാമവ്യസനകര്ശിതാഃ ।
അപി വൃക്ഷാഃ പരിമ്ലാനാസ്സപുഷ്പാംകുരകോരകാഃ ॥ 8 ॥
ഉപതപ്തോദകാ നദ്യഃ പല്വലാനി സരാംസി ച ।
പരിശുഷ്കപലാശാനി വനാന്യുപവനാനി ച ॥ 9 ॥
ന ച സര്പംതി സത്ത്വാനി വ്യാസാ ന പ്രചരംതി ച ।
രാമശോകാഭിഭൂതം തന്നിഷ്കൂജമഭവദ്വനമ് ॥ 10 ॥
ലീനപുഷ്കരപത്രാശ്ച നരേംദ്ര കലുഷോദകാഃ ।
സംതപ്തപദ്മാഃ പദ്മിന്യോ ലീനമീനവിഹംഗമാഃ ॥ 11 ॥
ജലജാനി ച പുഷ്പാണി മാല്യാനി സ്ഥലജാനി ച ।
നാദ്യ ഭാംത്യല്പഗംധീനി ഫലാനി ച യഥാപുരമ് ॥ 12 ॥
അത്രോദ്യാനാനി ശൂന്യാനി പ്രലീനവിഹഗനി ച ।
ന ചാഭിരാമാ നാരാമാന്പശ്യാമി മനുജര്ഷഭ ॥ 13 ॥
പ്രവിശംതമയോധ്യാം മാം ന കശ്ചിദഭിനംദതി ।
നരാ രാമമപശ്യംതോ നിശ്ശ്വസംതി മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 14 ॥
ദേവ രാജരഥം ദൃഷ്ട്വാ വിനാ രാമമിഹാഗതമ് ।
ദുഃഖാദശ്രുമുഖസ്സർവോ രാജമാര്ഗഗതോ ജനഃ ॥ 15 ॥
ഹര്മ്യൈർവിമാനൈഃ പ്രാസാദൈരവേക്ഷ്യരഥമാഗതമ് ।
ഹാഹാകാരകൃതാനാര്യോ രാമാദര്ശനകര്ശിതാഃ ॥ 16 ॥
ആയതൈർവിമലൈര്നേത്രൈരശ്രുവേഗപരിപ്ലുതൈഃ ।
അന്യോന്യമഭിവീക്ഷംതേഽവ്യക്തമാര്തതരാഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 17 ॥
നാമിത്രാണാം ന മിത്രാണാമുദാസീനജനസ്യ ച ।
അഹമാര്തതയാ കിംചിദ്വിശേഷമുപലക്ഷയേ ॥ 18 ॥
അപ്രഹൃഷ്ടമനുഷ്യാ ച ദീനനാഗതുരംഗമാ ।
ആര്തസ്വരപരിമ്ലാനാ വിനിശ്ശ്വസിതനിസ്സ്വനാ ॥ 19 ॥
നിരാനംദാ മഹാരാജ രാമപ്രവ്രാജനാതുരാ ।
കൌസല്യാ പുത്രഹീനേവ അയോധ്യാ പ്രതിഭാതി മാ ॥ 20 ॥
സൂതസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ വാചാ പരമദീനയാ ।
ബാഷ്പോപഹതയാ രാജാ തം സൂതമിദമബ്രവീത് ॥ 21 ॥
കൈകേയ്യാ വിനിയുക്തേന പാപാഭിജനഭാവയാ ।
മയാ ന മംത്രകുശലൈർവൃദ്ധൈസ്സഹ സമര്ഥിതമ് ॥ 22 ॥
ന സുഹൃദ്ഭിര്നചാമാത്യൈര്മംത്രയിത്വാ ന നൈഗമൈഃ ।
മയായമര്ഥസ്സമ്മോഹാത് സ്ത്രീഹേതോ സ്സഹസാ കൃതഃ ॥ 23 ॥
ഭവിതവ്യതയാ നൂനമിദം വാ വ്യസനം മഹത് ।
കുലസ്യാസ്യ വിനാശായ പ്രാപ്തം സൂത യദൃച്ഛയാ ॥ 24 ॥
സൂത യദ്യസ്തി തേ കിംചിന്മയാ തു സുകൃതം കൃതമ് ।
ത്വം പ്രാപയാഽഽശു മാം രാമം പ്രാണാസ്സംത്വരയംതിമാമ് ॥ 25 ॥
യദ്യദ്യാപി മമൈവാജ്ഞാ നിവര്തയതു രാഘവമ് ।
ന ശക്ഷ്യാമി വിനാ രാമം മുഹൂര്തമപി ജീവിതുമ് ॥ 26 ॥
വൃത്തദംഷ്ട്രോ മഹേഷ്വാസഃ ക്വാസൌ ലക്ഷ്മണപൂർവജഃ ।
യദി ജീവാമി സാധ്വേനം പശ്യേയം സീതയാ സഹ ॥ 27 ॥
ലോഹിതാക്ഷം മഹാബാഹുമാമുക്തമണികുംഡലമ് ।
രാമം യദി ന പശ്യേയം ഗമിഷ്യാമി യമക്ഷയമ് ॥ 28 ॥
അതോ നു കിം ദുഃഖതരം സോഽഹമിക്ഷ്വാകുനംദനമ് ।
ഇമാമവസ്ഥാമാപന്നോ നേഹ പശ്യാമി രാഘവമ് ॥ 29 ॥
ഹാ രാമ രാമാനുജ ഹാ ഹാ വൈദേഹി തപസ്വിനി ।
ന മാം ജാനീത ദുഃഖേന മ്രിയമാണതമനാഥവത് ॥ 30 ॥
സ തേന രാജാ ദുഃഖേന ഭൃശമര്പിതചേതനഃ ।
അവഗാഢസ്സുദുഷ്പാരം ശോകസാഗരമബ്രവീത് ॥ 31 ॥
രാമശോകമഹാഭോഗസ്സീതാവിരഹപാരഗഃ ।
ശ്വസിതോര്മി മഹാവര്തോ ബാഷ്പഫേനജാലാവിലഃ ॥ 32 ॥
ബാഹുവിക്ഷേപമീനൌഘോ വിക്രംദിത മഹാസ്വനഃ ।
പ്രകീര്ണകേശശൈവാലഃ കൈകേയീബഡബാമുഖഃ ॥ 33 ॥
മമാശ്രുവേഗപ്രഭവഃ കുബ്ജാവാക്യമഹാഗ്രഹഃ ।
വരവേലോ നൃശംസായാ രാമപ്രവ്രാജനായതഃ ॥ 34 ॥
യസ്മിന്ബത നിമഗ്നോഽഹം കൌസല്യേ രാഘവം വിനാ ।
ദുസ്തരോ ജീവതാ ദേവി മയാഽയം ശോകസാഗരഃ ॥ 35 ॥
അശോഭനം യോഽഹമിഹാദ്യ രാഘവം ദിദൃക്ഷമാണോ ന ലഭേ സലക്ഷ്മണമ് ।
ഇതീവ രാജാ വിലപന്മഹായശാഃ പപാത തൂര്ണം ശയനേ സമൂര്ഛിതഃ ॥ 36 ॥
ഇതി വിലപതി പാര്ഥിവേ പ്രണഷ്ടേ കരുണതരം ദ്വിഗുണം ച രാമഹേതോഃ ।
വചനമനുനിശമ്യ തസ്യ ദേവീ ഭയമഗമത്പുനരേവ രാമമാതാ ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
