ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ ത്രയസ്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ പ്രതിസമാദിഷ്ടോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ।
പ്രവിവേശ ഗുഹാം ഘോരാം കിഷ്കിംധാം രാമശാസനാത് ॥ 1 ॥
ദ്വാരസ്ഥാ ഹരയസ്തത്ര മഹാകായാ മഹാബലാഃ ।
ബഭൂവുര്ലക്ഷ്മണം ദൃഷ്ട്വാ സർവേ പ്രാംജലയ സ്ഥിതാഃ ॥ 2 ॥
നിശ്വസംതം തു തം ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധം ദശരഥാത്മജമ് ।
ബഭൂവുര്ഹരയസ്ത്രസ്താ ന ചൈനം പര്യവാരയന് ॥ 3 ॥
സ താം രത്നമയീം ശ്രീമാംദിവ്യാം പുഷ്പിതകാനനാമ് ।
രമ്യാം രത്നസമാകീര്ണാം ദദര്ശ മഹതീം ഗുഹാമ് ॥ 4 ॥
ഹര്മ്യപ്രാസാദസംബാധാം നാനാപണ്യോപശോഭിതാമ് ।
സർവകാമഫലൈർവൃക്ഷൈഃ പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതാമ് ॥ 5 ॥
ദേവഗംധർവപുത്രൈശ്ച വാനരൈഃ കാമരൂപിഭിഃ ।
ദിവ്യമാല്യാംബരധരൈ ശ്ശോഭിതാം പ്രിയദര്ശനൈഃ ॥ 6 ॥
ചംദനാഗരുപദ്മാനാം ഗംധൈസ്സുരഭിഗംധിനാമ് ।
മൈരേയാണാം മധൂനാം ച സമ്മോദിതമഹാപഥാമ് ॥ 7 ॥
വിംധ്യമേരുഗിരിപ്രഖ്യൈഃ പ്രാസാദൈര്നൈകഭൂമിഭിഃ ।
ദദര്ശ ഗിരിനദ്യശ്ച വിമലാസ്തത്ര രാഘവഃ ॥ 8 ॥
അംഗദസ്യ ഗൃഹം രമ്യം മൈംദസ്യ ദ്വിവിധസ്യ ച ।
ഗവയസ്യ ഗവാക്ഷസ്യ ഗജസ്യ ശരഭസ്യ ച ॥ 9 ॥
വിദ്യുന്മാലേശ്ച സംപാതേ സ്സൂര്യാക്ഷസ്യ ഹനൂമതഃ ।
വീരബാഹോ സ്സുബാഹോശ്ച നലസ്യ ച മഹാത്മനഃ ॥ 10 ॥
കുമുദസ്യ സുഷേണസ്യ താരജാംബവതോസ്തഥാ ।
ദധിവക്ത്രസ്യ നീലസ്യ സുപാടലസുനേത്രയോഃ ॥ 11 ॥
ഏതേഷാം കപിമുഖ്യാനാം രാജമാര്ഗേ മഹാത്മനാമ് ।
ദദര്ശ ഗൃഹമുഖ്യാനി മഹാസാരാണി ലക്ഷ്മണഃ ॥ 12 ॥
പാംഡുരാഭ്രപ്രകാശാനി ദിവ്യമാല്യയുതാനി ച ।
പ്രഭൂതധനധാന്യാനി സ്ത്രീരത്നൈ ശ്ശോഭിതാനി ച ॥ 13 ॥
പാംഡുരേണ തു സാലേന പരിക്ഷിപ്തം ദുരാസദമ് ।
വാനരേംദ്രഗൃഹം രമ്യം മഹേംദ്രസദനോപമമ് ॥ 14 ॥
ശുക്ലൈഃ പ്രാസാദശിഖരൈഃ കൈലാസശിഖരോപമൈഃ ।
സർവകാമഫലൈർവൃക്ഷൈഃ പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതമ് ॥ 15 ॥
മഹേംദ്രദത്തൈശ്ശ്രീമദ്ഭിര്നീലജീമൂതസന്നിഭൈഃ ।
ദിവ്യപുഷ്പഫലൈർവൃക്ഷൈശീതച്ഛായൈര്മനോരമൈഃ ॥ 16 ॥
ഹരിഭിസ്സംവൃതദ്വാരം ബലിഭിശ്ശസ്ത്രപാണിഭിഃ ।
ദിവ്യമാല്യാവൃതം ശുഭ്രം തപ്തകാംചനതോരണമ് ॥ 17 ॥
സുഗ്രീവസ്യ ഗൃഹം രമ്യം പ്രവിവേശ മഹാബലഃ ।
അവാര്യമാണസ്സൌമിത്രിര്മഹാഭ്രമിവ ഭാസ്കരഃ ॥ 18 ॥
സ സപ്ത കക്ഷ്യാ ധര്മാത്മാ നാനാജനസമാകുലാഃ ।
പ്രവിശ്യ സുമഹദ്ഗഗുപ്തം ദദര്ശാംതഃപുരം മഹത് ॥ 19 ॥
ഹൈമരാജതപര്യംകൈര്ബഹുഭിശ്ച വരാസനൈഃ ।
മഹാര്ഹാസ്തരണോപേതൈസ്തത്ര തത്രോപശോഭിതമ് ॥ 20 ॥
പ്രവിശന്നേവ സതതം ശുശ്രാവ മധുരസ്വരമ് ।
തംത്രീഗീതസമാകീര്ണം സമഗീതപദാക്ഷരമ് ॥ 21 ॥
ബഹ്വീശ്ച വിവിധാകാരാ രൂപയൌവനഗർവിതാഃ ।
സ്ത്രിയസ്സുഗ്രീവഭവനേ ദദര്ശ സുമഹാബലഃ ॥ 22 ॥
ദൃഷ്ട്വാഽഭിജനസംപന്നാശ്ചിത്രമാല്യകൃതസ്രജഃ ।
ഫലമാല്യകൃതവ്യഗ്രാ ഭൂഷണോത്തമഭൂഷിതാഃ ॥ 23 ॥
നാതൃപ്താന്നാപി ചാവ്യഗ്രാന്നാനുദാത്തപരിച്ഛദാന് ।
സുഗ്രീവാനുചരാംശ്ചാപി ലക്ഷയാമാസ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 24 ॥
കൂജിതം നൂപുരാണാം ച കാംചീനാം നിനദം തഥാ ।
സന്നിശമ്യ തത ശ്രീമാന്സൌമിത്രിര്ലജ്ജിതോഽഭവത് ॥ 25 ॥
രോഷവേഗപ്രകുപിതശശ്രുത്വാ ചാഭരണസ്വനമ് ।
ചകാര ജ്യാസ്വനം വീരോ ദിശശ്ശബ്ദേന പൂരയന് ॥ 26 ॥
ചാരിത്രേണ മഹാബാഹുരപകൃഷ്ട സ്സലക്ഷ്മണഃ ।
തസ്ഥാവേകാംതമാശ്രിത്യ രാമകോപസമന്വിതഃ ॥ 27 ॥
തേന ചാപസ്വനേനാഥ സുഗ്രീവഃ പ്ലവഗാധിപഃ ।
വിജ്ഞായാഽഗമനം ത്രസ്ത സ്സംചചാല വരാസനാത് ॥ 28 ॥
അംഗദേന യഥാ മഹ്യം പുരസ്താത്പ്രതിവേദിതമ് ।
സുവ്യക്തമേഷ സംപ്രാപ്ത സ്സൌമിത്രിര്ഭ്രാതൃവത്സലഃ ॥ 29 ॥
അംഗദേന സമാഖ്യാതം ജ്യാസ്വനേന ച വാനരഃ ।
ബുബുധേ ലക്ഷ്മണം പ്രാപ്തം മുഖം ചാസ്യവ്യശുഷ്യത ॥ 30 ॥
തതസ്താരാം ഹരിശ്രേഷ്ഠസ്സുഗ്രീവഃ പ്രിയദര്ശനാമ് ।
ഉവാച ഹിതമവ്യഗ്രസ്ത്രാസ സംഭ്രാംതമാനസഃ ॥ 31 ॥
കിന്നു തത്കാരണം സുഭ്രു പ്രകൃത്യാ മൃദുമാനസഃ ।
സരോഷ ഇവ സംപ്രാപ്തോ യേനായം രാഘവാനുജഃ ॥ 32 ॥
കിം പശ്യസി കുമാരസ്യ രോഷസ്ഥാനമനിംദിതേ ।
ന ഖല്വകാരണേ കോപമാഹരേന്നരസത്തമഃ ॥ 33 ॥
യദസ്യ കൃതമസ്മാഭിര്ബുധ്യസേ കിംചിദപ്രിയമ് ।
തദബുദ്ധ്യാ സംപ്രധാര്യാശു ക്ഷിപ്രമര്ഹസി ഭാഷിതുമ് ॥ 34 ॥
അഥവാ സ്വയമേവൈനം ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി ഭാമിനി ।
വചനൈ സ്സാംത്വയുക്തൈശ്ച പ്രസാദയിതുമര്ഹസി ॥ 35 ॥
ത്വദ്ദര്ശന വിശുദ്ധാത്മാ ന സ കോപം കരിഷ്യതി ।
ന ഹി സ്ത്രീഷു മഹാത്മാനഃ ക്വചിത്കുർവംതി ദാരുണമ് ॥ 36 ॥
ത്വയാ സാംത്വൈരുപക്രാംതം പ്രസന്നേംദ്രിയമാനസമ് ।
തതഃ കമലപത്രാക്ഷം ദ്രക്ഷ്യാമ്യഹമരിംദമമ് ॥ 37 ॥
സാ പ്രസ്ഖലംതീ മദവിഹ്വലാക്ഷീ പ്രലംബകാംചീഗുണ ഹേമസൂത്രാ ।
സലക്ഷണാ ലക്ഷ്മണസന്നിധാനം ജഗാമ താരാ നമിതാംഗയഷ്ടിഃ ॥ 38 ॥
സ താം സമീക്ഷ്യൈവ ഹരീശപംതീം തസ്ഥാവുദാസീനതയാ മഹാത്മാ ।
അവാങ്മുഖോഽഭൂന്മനുജേംദ്രപുത്രഃ സ്ത്രീസന്നികര്ഷാദ്വിനിവൃത്തകോപഃ ॥ 39 ॥
സാ പാനയോഗാദ്വിനിവൃത്തലജ്ജാ ദൃഷ്ടിപ്രസാദാച്ച നരേംദ്രസൂനോഃ ।
ഉവാച താരാ പ്രണയപ്രഗല്ഭം വാക്യം മഹാര്ഥം പരിസാംത്വപൂർവമ് ॥ 40 ॥
കിം കോപമൂലം മനുജേംദ്രപുത്ര കസ്തേ ന സംതിഷ്ഠതി വാങ്നിദേശേ ।
ക ശ്ശുഷ്കവൃക്ഷം വനമാപതംതം ദവാഗ്നിമാസീദതി നിർവിശംകഃ ॥ 41 ॥
സ തസ്യാ വചനം ശ്രുത്വാ സാംത്വപൂർവമശംകിതമ് ।
ഭൂയഃ പ്രണയദൃഷ്ടാര്ഥം ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 42 ॥
കിമയം കാമവൃത്തസ്തേ ലുപ്തധര്മാര്ഥസംഗ്രഹഃ ।
ഭര്താ ഭര്തൃഹിതേ യുക്തേ ന ചൈനമവബുദ്ധ്യസേ ॥ 43 ॥
ന ചിംതയതി രാജ്യാര്ഥം നാസ്മാന് ശോകപരായണാന് ।
സാമാത്യപരിഷത്താരേ പാനമേവോപസേവതേ ॥ 44 ॥
സ മാസാംശ്ചതുരഃ കൃത്വാ പ്രമാണം പ്ലവഗേശ്വരഃ ।
വ്യതീതാം സ്താന്മദവ്യഗ്രോ വിഹരന്നാവബുധ്യതേ ॥ 45 ॥
ന ഹി ധര്മാര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം പാനമേവം പ്രശസ്യതേ ।
പാനാദര്ഥശ്ച ധര്മശ്ച കാമശ്ച പരിഹീയതേ ॥ 46 ॥
ധര്മലോപോ മഹാംസ്താവത്കൃതേ ഹ്യപ്രതികുർവതഃ ।
അര്ഥലോപശ്ച മിത്രസ്യ നാശേ ഗുണവതോ മഹാന് ॥ 47 ॥
മിത്രം ഹ്യര്ഥഗുണശ്രേഷ്ഠം സത്യധര്മപരായണമ് ।
തദ്ദ്വയം തു പരിത്യക്തം ന തു ധര്മേ വ്യവസ്ഥിതമ് ॥ 48 ॥
തദേവം പ്രസ്തുതേ കാര്യേ കാര്യമസ്മാഭിരുത്തരമ് ।
യത്കാര്യം കാര്യതത്ത്വജ്ഞേ തദുദാഹര്തുമര്ഹസി ॥ 49 ॥
സാ തസ്യ ധര്മാര്ഥസമാധിയുക്തം നിശമ്യ വാക്യം മധുരസ്വഭാവമ് ।
താരാ ഗതാര്ഥേ മനുജേംദ്രകാര്യേ വിശ്വാസയുക്തം തമുവാച ഭൂയഃ ॥ 50 ॥
ന കോപകാലഃ ക്ഷിതിപാലപുത്ര ന ചാതി കോപ സ്സ്വജനേ വിധേയഃ ।
ത്വദര്ഥകാമസ്യ ജനസ്യ തസ്യ പ്രമാദമപ്യര്ഹസി വീര സോഢുമ് ॥ 51 ॥
കോപം കഥം നാമ ഗുണപ്രകൃഷ്ടഃ കുമാര കുര്യാദപകൃഷ്ടസത്ത്വേ ।
കസ്ത്വദ്വിധഃ കോപവശം ഹി ഗച്ഛേ ത്സത്ത്വാവരുദ്ധസ്തപസഃ പ്രസൂതിഃ ॥ 52 ॥
ജാനാമി രോഷം ഹരിവീരബംധോ ര്ജാനാമി കാര്യസ്യ ച കാലസംഗമ് ।
ജാനാമി കാര്യം ത്വയി യത്കൃതം ന സ്തച്ചാപി ജാനാമി യദത്ര കാര്യമ് ॥ 53 ॥
തച്ചാപി ജാനാമി യഥവിഷഹ്യം ബലം നരശ്രേഷ്ഠ ശരീരജസ്യ ।
ജാനാമി യസ്മിംശ്ച ജനേഽവബദ്ധം കാമേന സുഗ്രീവമസക്തമദ്യ ॥ 54 ॥
ന കാമതംത്രേ തവ ബുദ്ധിരസ്തി ത്വം വൈ യഥാ മന്യുവശം പ്രപന്നഃ ।
ന ദേശകാലൌ ഹി ന ചാര്ഥധര്മാ വവേക്ഷതേ കാമരതിര്മനുഷ്യഃ ॥ 55 ॥
തം കാമവൃത്തം മമ സന്നികൃഷ്ടം കാമാഭിയോഗാച്ച നിവൃത്തലജ്ജമ് ।
ക്ഷമസ്വ താവത്പരവീരഹംത സ്ത്വദ്ഭ്രാതരം വാനരവംശനാഥമ് ॥ 56 ॥
മഹര്ഷയോ ധര്മതപോഽഭികാമാഃ കാമാനുകാമാഃ പ്രതിബദ്ധമോഹാഃ ।
അയം പ്രകൃത്യാ ചപലഃ കപിസ്തു കഥം ന സജ്ജേത സുഖേഷു രാജാ ॥ 57 ॥
ഇത്യേവമുക്ത്വാ വചനം മഹാര്ഥം സാ വാനരീ ലക്ഷ്മണമപ്രമേയമ് ।
പുന സ്സഖേദം മദവിഹ്വലംച ഭര്തുര്ഹിതം വാക്യമിദം ബഭാഷേ ॥ 58 ॥
ഉദ്യോഗസ്തു ചിരാജ്ഞപ്ത സ്സുഗ്രീവേണ നരോത്തമ ।
കാമസ്യാപി വിധേയേന തവാര്ഥപ്രതിസാധനേ ॥ 59 ॥
ആഗതാ ഹി മഹാവീര്യാ ഹരയഃ കാമരൂപിണഃ ।
കോടീശതസഹസ്രാണി നാനാനഗനിവാസിനഃ ॥ 60 ॥
തദാഗച്ഛ മഹാബാഹോ ചാരിത്രം രക്ഷിതം ത്വയാ ।
അച്ഛലം മിത്രഭാവേന സതാം ദാരാവലോകനമ് ॥ 61 ॥
താരയാ ചാഭ്യനുജ്ഞാതസ്ത്വരയാ ചാപി ചോദിതഃ ।
പ്രവിവേശ മഹാബാഹുരഭ്യംതരമരിംദമഃ ॥ 62 ॥
തത സ്സുഗ്രീവമാസീനം കാംചനേ പരമാസനേ ।
മഹാര്ഹാസ്തരണോപേതേ ദദര്ശാദിത്യസന്നിഭമ് ॥ 63 ॥
ദിവ്യാഭണചിത്രാംഗം ദിവ്യരൂപം യശസ്വിനമ് ।
ദിവ്യമാല്യാംബരധരം മഹേംദ്രമിവ ദുര്ജയമ് ॥ 64 ॥
ദിവ്യാഭരണമാലാഭിഃ പ്രമദാഭി സ്സമാവൃതമ് ।
സംരബ്ധതരരക്താക്ഷോ ബഭൂവാംതകസന്നിഭഃ ॥ 65 ॥
രുമാം തു വീര പരിരഭ്യ ഗാഢം വരാസനസ്ഥോ വരഹേമവര്ണഃ ।
ദദര്ശ സൌമിത്രിമദീനസത്ത്വം വിശാലനേത്രസ്സുവിശാലനേത്രമ് ॥ 66 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ ത്രയസ്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
