ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുംദരകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്സ കപിശാര്ദൂലസ്തേന വാക്യേന തോഷിതഃ ।
സീതാമുവാച തച്ഛൃത്വാ വാക്യം വാക്യവിശാരദഃ ॥ 1 ॥
യുക്തരൂപം ത്വയാ ദേവി ഭാഷിതം ശുഭദര്ശനേ ।
സദൃശം സ്ത്രീസ്വഭാവസ്യ സാധ്വീനാം വിനയസ്യ ച ॥ 2 ॥
സ്ത്രീത്വം ന തു സമര്ഥം ഹി സാഗരം വ്യതിവര്തിതുമ് ।
മാമധിഷ്ഠായ വിസ്തീര്ണം ശതയോജനമായതമ് ॥ 3 ॥
ദ്വിതീയം കാരണം യച്ച ബ്രവീഷി വിനയാന്വിതേ ।
രാമാദന്യസ്യ നാര്ഹാമി സംസ്പര്ശമിതി ജാനകി ॥ 4 ॥
ഏതത്തേ സദൃശം ദേവി പത്ന്യാസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ।
കാ ഹ്യന്യാ ത്വാമൃതേ ദേവി ബ്രൂയാദ്വചനമീദൃശമ് ॥ 5 ॥
ശ്രോഷ്യതേ ചൈവ കാകുത്സ്ഥഃ സർവം നിരവശേഷതഃ ।
ചേഷ്ടിതം യത്ത്വയാ ദേവി ഭാഷിതം മമ ചാഗ്രതഃ ॥ 6 ॥
കാരണൈര്ബഹുഭിര്ദേവി രാമപ്രിയചികീര്ഷയാ ।
സ്നേഹപ്രസ്കന്നമനസാ മയൈതത്സമുദീരിതമ് ॥ 7 ॥
ലംകായാ ദുഷ്പ്രവേശത്വാദ്ദുസ്തരത്വാന്മഹോദധേഃ ।
സാമര്ഥ്യാദാത്മനശ്ചൈവ മയൈതത്സമുദീരിതമ് ॥ 8 ॥
ഇച്ഛാമി ത്വാം സമാനേതുമദ്യൈവ രഘുബംധുനാ ।
ഗുരുസ്നേഹേന ഭക്ത്യാ ച നാന്യഥൈതദുദാഹൃതമ് ॥ 9 ॥
യദി നോത്സഹസേ യാതും മയാ സാര്ഥമനിംദിതേ ।
അഭിജ്ഞാനം പ്രയച്ഛ ത്വം ജാനീയാദ്രാഘവോ ഹി യത് ॥ 10 ॥
ഏവമുക്താ ഹനുമതാ സീതാ സുരസുതോപമാ ।
ഉവാച വചനം മംദം ബാഷ്പപ്രഗ്രഥിതാക്ഷരമ് ॥ 11 ॥
ഇദം ശ്രേഷ്ഠമഭിജ്ഞാനം ബ്രൂയാസ്ത്വം തു മമ പ്രിയമ് ।
ശൈലസ്യ ചിത്രകൂടസ്യ പാദേ പൂർവോത്തരേ പുരാ ॥ 12 ॥
താപസാശ്രമവാസിന്യാഃ പ്രാജ്യമൂലഫലോദകേ ।
തസ്മിന്സിദ്ധാശ്രമേ ദേശേ മംദാകിന്യാ വിദൂരതഃ ॥ 13 ॥
തസ്യോപവനഷംഡേഷു നാനാപുഷ്പസുഗംധിഷു ।
വിഹൃത്യ സലിലേ ക്ലിന്നാ മമാംകേ സമുപാവിശമഃ ॥ 14 ॥
തതോ മാംസസമായുക്തോ വായസഃ പര്യതുംഡയത് ।
തമഹം ലോഷ്ടമുദ്യമ്യ വാരയാമിസ്മ വായസമ് ॥ 15 ॥
ദാരയന്സ ച മാം കാകസ്തത്ത്രൈവ പരിലീയതേ ।
ന ചാപ്യുപാരമന്മാംസാദ്ഭക്ഷാര്ഥി ബലിഭോജനഃ ॥ 16 ॥
ഉത്കര്ഷംത്യാം ച രശനാം ക്രുദ്ധായാം മയി പക്ഷിണി ।
സ്രസ്യമാനേ ച വസനേ തതോ ദൃഷ്ടാ ത്വയാ ഹ്യഹമ് ॥ 17 ॥
ത്വയാഽപഹസിതാ ചാഹം ക്രുദ്ധാ സംലജ്ജിതാ തദാ ।
ഭക്ഷഗൃധ്നേന കാകേന ദാരിതാ ത്വാമുപാഗതാ ॥ 18 ॥
ആസീനസ്യ ച തേ ശ്രാംതാ പുനരുത്സംഗമാവിശമ് ।
ക്രുധ്യംതീ ച പ്രഹൃഷ്ടേന ത്വയാഽഹം പരിസാംത്വിതാ ॥ 19 ॥
ബാഷ്പപൂര്ണമുഖീ മംദം ചക്ഷുഷീ പരിമാര്ജതീ ।
ലക്ഷിതാഽഹം ത്വയാ നാഥ വായസേന പ്രകോപിതാ ॥ 20 ॥
പരിശ്രമാത്പ്രസുപ്താ ച രാഘവാംകേഽപ്യഹം ചിരമ് ।
പര്യായേണ പ്രസുപ്തശ്ച മമാംകേ ഭരതാഗ്രജഃ ॥ 21 ॥
സ തത്ര പുനരേവാഥ വായസസ്സമുപാഗമത് ।
തതസ്സുപ്തപ്രബുദ്ധാം മാം രാമസ്യാംകാത്സമുത്ഥിതാമ് ॥ 22 ॥
വായസസ്സഹസാഗമ്യ വിദദാര സ്തനാംതരേ ।
പുനഃ പുനരഥോത്പത്യ വിദദാര സ മാം ഭൃശമ് ॥ 23 ॥
തതസ്സമുക്ഷിതോ രാമോ മുക്തൈശ്ശോണിതബിംദുഭിഃ ।
വായസേന തതസ്തേന ബലവത്ക്ലിശ്യമാനയാ ॥ 24 ॥
സ മയാ ബോധിതശ്ശ്രീമാന്സുഖസുപ്തഃ പരംതപഃ ।
സ മാം ദൃഷ്ട്വാ മഹാബാഹുർവിതുന്നാം സ്തനയോസ്തദാ ॥ 25 ॥
ആശീവിഷ ഇവ ക്രുദ്ധശ്വസന്വാക്യമഭാഷത ।
കേന തേ നാഗനാസോരു വിക്ഷതം വൈ സ്തനാംതരമ് ॥ 26 ॥
കഃ ക്രീഡതി സരോഷേണ പംചവക്ത്രേണ ഭോഗിനാ ।
വീക്ഷമാണസ്തതസ്തം വൈ വായസം സമുദൈക്ഷത ॥ 27 ॥
നഖൈസ്സരുധിരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്മാമേവാഭിമുഖം സ്ഥിതമ് ।
പുത്ത്രഃ കില സ ശക്രസ്യ വായസഃ പതതാം വരഃ ॥ 28 ॥
ധരാംതരഗതശ്ശീഘ്രം പവനസ്യ ഗതൌ സമഃ ।
തതസ്തസ്മിന്മഹാബാഹുഃ കോപസംവര്തിതേക്ഷണഃ ॥ 29 ॥
വായസേ കൃതവാന്ക്രൂരാം മതിം മതിമതാം വരഃ ।
സ ദര്ഭം സംസ്തരാദ്ഗൃഹ്യ ബ്രാഹ്മേണാസ്ത്രേണ യോജയത് ॥ 30 ॥
സ ദീപ്ത ഇവ കാലാഗ്നിര്ജജ്വാലാഭിമുഖോ ദ്വിജമ് ।
സ തം പ്രദീപ്തം ചിക്ഷേപ ദര്ഭം തം വായസം പ്രതി ॥ 31 ॥
തതസ്തം വായസം ദര്ഭസ്സോംബരേഽനുജഗാമ ഹ ।
അനുസൃഷ്ടസ്തദാ കാകോ ജഗാമ വിവിധാം ഗതിമ് ॥ 32 ॥
ലോകകാമ ഇമം ലോകം സർവം വൈ വിചചാര ഹ ।
സ പിത്രാ ച പരിത്യക്തസ്സുരൈശ്ച സമഹര്ഷിഭിഃ ॥ 33 ॥
ത്രീന്ലോകാന്സംപരിക്രമ്യ തമേവ ശരണം ഗതഃ ।
സ തം നിപതിതം ഭൂമൌ ശരണ്യശ്ശരണാഗതമ് ॥ 34 ॥
വധാര്ഹമപി കാകുത്സ്ഥഃ കൃപയാ പര്യപാലയത് ।
പരിദ്യൂനം വിഷണ്ണം ച സ തമായാംതമബ്രവീത് ॥ 35 ॥
മോഘം കര്തും ന ശക്യം തു ബ്രാഹ്മമസ്ത്രം തദുച്യതാമ് ।
ഹിനസ്തു ദക്ഷിണാക്ഷി ത്വച്ഛര ഇത്യഥ സോഽബ്രവീത് ॥ 36 ॥
തതസ്തസ്യാക്ഷി കാകസ്യ ഹിനസ്തി സ്മ സ ദക്ഷിണമ് ।
ദത്ത്വാ സ ദക്ഷിണം നേത്രം പ്രാണേഭ്യഃ പരിരക്ഷിതഃ ॥ 37 ॥
സ രാമായ നമസ്കൃത്യ രാജ്ഞേ ദശരഥായ ച ।
വിസൃഷ്ടസ്തേന വീരേണ പ്രതിപേദേ സ്വമാലയമ് ॥ 38 ॥
മത്കൃതേ കാകമാത്രേ തു ബ്രഹ്മാസ്ത്രം സമുദീരിതമ് ।
കസ്മാദ്യോ മാം ഹരേത്ത്വത്തഃ ക്ഷമസേ തം മഹീപതേ ॥ 39 ॥
സ കുരുഷ്വ മഹോത്സാഹഃ കൃപാം മയി നരര്ഷഭ ।
ത്വയാ നാഥവതീ നാഥ ഹ്യനാഥാ ഇവ ദൃശ്യതേ ॥ 40 ॥
ആനൃശംസ്യം പരോ ധര്മസ്തവത്ത്ത ഐവ മയാ ശ്രുതഃ ।
ജാനാമി ത്വാം മഹാവീര്യം മഹോത്സാഹം മഹാബലമ് ॥ 41 ॥
അപാരപാരമക്ഷോഭ്യം ഗാംഭീര്യാത്സാഗരോപമമ് ।
ഭര്താരം സസമുദ്രായാ ധരണ്യാ വാസവോപമമ് ॥ 42 ॥
ഏവമസ്ത്രവിദാം ശ്രേഷ്ഠസ്സത്യവാന്ബലവാനപി ।
കിമര്ഥമസ്ത്രം രക്ഷസ്സു ന യോജയസി രാഘവ ॥ 43 ॥
ന നാഗാ നാഽപി ഗംധർവാ നാസുരാ ന മരുദ്ഗണാഃ ।
രാമസ്യ സമരേ വേഗം ശക്താഃ പ്രതിസമാധിതുമ് ॥ 44 ॥
തസ്യ വീര്യവതഃ കശ്ചിദ്യദ്യസ്തി മയി സംഭ്രമഃ ।
കിമര്ഥം ന ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ ക്ഷയം നയതി രാക്ഷസാന് ॥ 45 ॥
ഭ്രാതുരാദേശമാദായ ലക്ഷ്മണോ വാ പരംതപഃ ।
കസ്യ ഹേതോര്ന മാം വീരഃ പരിത്രാതി മഹാബലഃ ॥ 46 ॥
യദി തൌ പുരുഷവ്യാഘ്രൌ വായ്വഗ്നിസമതേജസൌ ।
സുരാണാമപി ദുര്ധര്ഷൌ കിമര്ഥം മാമുപേക്ഷതഃ ॥ 47 ॥
മമൈവ ദുഷ്കൃതം കിംചിന്മഹദസ്തി ന സംശയഃ ।
സമര്ഥാവപി തൌ യന്മാം നാവേക്ഷേതേ പരംതപൌ ॥ 48 ॥
വൈദേഹ്യാ വചനം ശ്രുത്വാ കരുണം സാശ്രുഭാഷിതമ് ।
അഥാബ്രവീന്മഹാതേജാ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 49 ॥
ത്വച്ഛോകവിമുഖോ രാമോ ദേവി സത്യേന തേ ശപേ ।
രാമേ ദുഃഖാഭിപന്നേ ച ലക്ഷ്മണഃ പരിതപ്യതേ ॥ 50 ॥
കഥംചിദ്ഭവതീ ദൃഷ്ടാ ന കാലഃ പരിദേവിതുമ് ।
ഇമം മുഹൂര്തം ദുഃഖാനാം ദ്രക്ഷ്യസ്യംതമനിംദിതേ ॥ 51 ॥
താവുഭൌ പുരുഷവ്യാഘ്രൌ രാജപുത്രൌ മഹാബലൌ ।
ത്വദ്ദര്ശനകൃതോത്സാഹൌ ലംകാം ഭസ്മീകരിഷ്യതഃ ॥ 52 ॥
ഹത്ത്വാ ച സമരേ ക്രൂരം രാവണം സഹബാംധവമ് ।
രാഘവസ്ത്വാം വിശാലാക്ഷി നേഷ്യതി സ്വാം പുരീം പ്രതി ॥ 53 ॥
ബ്രൂഹി യദ്രാഘവോ വാച്യോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാബലഃ ।
സുഗ്രീവോ വാപി തേജസ്വീ ഹരയോഽപി സമാഗതാഃ ॥ 54 ॥
ഇത്യുക്തവതി തസ്മിംസ്തു സീതാ സുരസുതോപമാ ।
ഉവാച ശോകസംതപ്താ ഹനുമംതം പ്ലവംഗമമ് ॥ 55 ॥
കൌസല്യാ ലോകഭര്താരം സുഷുവേ യം മനസ്വിനീ ।
തം മമാര്ഥേ സുഖം പൃച്ഛ ശിരസാ ചാഭിവാദയ ॥ 56 ॥
സ്രജശ്ച സർവരത്നാനി പ്രിയാ യാശ്ച വരാംഗനാഃ ।
ഐശ്വര്യം ച വിശാലായാം പൃഥിവ്യാമപി ദുര്ലഭമ് ॥ 57 ॥
പിതരം മാതരം ചൈവ സമ്മാന്യാഭിപ്രസാദ്യ ച ।
അനുപ്രവ്രജിതോ രാമം സുമിത്രാ യേന സുപ്രജാഃ ॥ 58 ॥
ആനുകൂല്യേന ധര്മാത്മാ ത്യക്ത്വാ സുഖമനുത്തമമ് ।
അനുഗച്ഛതി കാകുത്സ്ഥം ഭ്രാതരം പാലയന്വനേ ॥ 59 ॥
സിംഹസ്കംധോ മഹാബാഹുര്മനസ്വീ പ്രിയദര്ശിനഃ ।
പിതൃവദ്വര്തതേ രാമേ മാതൃവന്മാം സമാചരന് ॥ 60 ॥
ഹ്രിയമാണാം തദാ വീരോ ന തു മാം വേദ ലക്ഷ്മണഃ ।
വൃദ്ധോപസേവീ ലക്ഷ്മീവാന് ശക്തോ ന ബഹുഭാഷിതാ ॥ 61 ॥
രാജപുത്രഃ പ്രിയഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സദൃശഃ ശ്വശുരസ്യ മേ ।
മമഃ പ്രിയതരോ നിത്യം ഭ്രാതാ രാമസ്യ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 62 ॥
നിയുക്തോ ധുരി യസ്യാം തു താമുദ്വഹതി വീര്യവാന് ।
യം ദൃഷ്ട്വാ രാഘവോ നൈവ വൃത്തമാര്യമനുസ്മരേത് ॥ 63 ॥
സ മമാര്ഥായ കുശലം വക്തവ്യോ വചനാന്മമ ।
മൃദുര്നിത്യം ശുചിര്ദക്ഷഃ പ്രിയോ രാമസ്യ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 64 ॥
യഥാ ഹി വാനരശ്രേഷ്ഠ ദുഃഖക്ഷയകരോ ഭവേത് ।
ത്വമസ്മിന്കാര്യനിര്യോഗേ പ്രമാണം ഹരിസത്തമഃ ॥ 65 ॥
രാഘവസ്ത്വത്സമാരംഭാന്മയി യത്നപരോ ഭവേത് ।
ഇദം ബ്രൂയാശ്ച മേ നാഥം ശൂരം രാമം പുനഃ പുനഃ ॥ 66 ॥
ജീവിതം ധാരയിഷ്യാമി മാസം ദശരഥാത്മജ ।
ഊര്ധ്വം മാസാന്ന ജീവേയം സത്യേനാഹം ബ്രവീമി തേ ॥ 67 ॥
രാവണേനോപരുദ്ധാം മാം നികൃത്യ പാപകര്മണാ ।
ത്രാതുമര്ഹസി വീര ത്വം പാതാലാദിവ കൌശികീമ് ॥ 68 ॥
തതോ വസ്ത്രഗതം മുക്ത്വാ ദിവ്യം ചൂഡാമണിം ശുഭമ് ।
പ്രദേയോ രാഘവായേതി സീതാ ഹനുമതേ ദദൌ ॥ 69 ॥
പ്രതിഗൃഹ്യ തതോ വീരോ മണിരത്നമനുത്തമമ് ।
അംഗുല്യാ യോജയാമാസ ന ഹ്യസ്യ പ്രാഭവദ്ഭുജഃ ॥ 70 ॥
മണിരത്നം കപിവരഃ പ്രതിഗൃഹ്യാഭിവാദ്യ ച ।
സീതാം പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ പ്രണതഃ പാർവ്ശതഃ സ്ഥിതഃ ॥ 71 ॥
ഹര്ഷേണ മഹതാ യുക്തഃ സീതാദര്ശനജേന സഃ ।
ഹൃദയേന ഗതോ രാമം ശരീരേണ തു വിഷ്ഠിതഃ ॥ 72 ॥
മണിവരമുപഗൃഹ്യ തം മഹാര്ഹം ജനകനൃപാത്മജയാ ധൃതം പ്രഭാവാത് ।
ഗിരിരിവ പവനാവധൂതമുക്തഃ സുഖിതമനാഃ പ്രതിസംക്രമം പ്രപേദേ ॥ 73 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുംദരകാംഡേ അഷ്ടത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
