ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാംഡമ് ।
അഥ ചതുഃഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
സ ദീനോ ദീനയാ വാചാ ലക്ഷ്മണം വാക്യമബ്രവീത് ।
ശീഘ്രം ലക്ഷ്മണ ജാനീഹി ഗത്വാ ഗോദാവരീം നദീമ് ॥ 1 ॥
അപി ഗോദാവരീം സീതാ പദ്മാന്യാനയിതും ഗതാ ।
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ॥ 2 ॥
നദീം ഗോദാവരീം രമ്യാം ജഗാമ ലഘുവിക്രമഃ ।
താം ലക്ഷ്മണസ്തീര്ഥവതീ വിചിത്വാ രാമമബ്രവീത് ॥ 3 ॥
നൈനാം പശ്യാമി തീര്ഥേഷു ക്രോശതോ ന ശൃണോതി മേ ।
കം നു വാ ദേശമാപന്നാ വൈദേഹീ ക്ലേശനാശിനീ ॥ 4 ॥
ന ഹ്യഹം വേദ തം ദേശം യത്ര സാ ജനകാത്മജാ ।
ലക്ഷ്മണസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ ദീനസ്സംതാപമോഹിതഃ ॥ 5 ॥
രാമസ്സമഭിചക്രാമ സ്വയം ഗോദാവരീം നദീമ് ।
സ താമുപസ്ഥിതോ രാമഃ ക്വ സീതേത്യേവമബ്രവീത് ॥ 6 ॥
ഭൂതാനി രാക്ഷസേംദ്രേണ വധാര്ഹേണ ഹൃതാമിതി ।
ന താം ശശംസൂ രാമായ തഥാ ഗോദാവരീ നദി ॥ 7 ॥
തതഃ പ്രചോദിതാ ഭൂതൈശ്ശംസാസ്മൈതാം പ്രിയാമിതി ।
ന തു സാഭ്യവദതസിതാം പൃഷ്ടാ രാമേണ ശോചതാ ॥ 8 ॥
രാവണസ്യ തു തദ്രൂപം കര്മാണി ച ദുരാത്മനഃ ।
ധ്യാത്വാ ഭയാത്തു വൈദേഹീം സാ നദീ ന ശശംസ താമ് ॥ 9 ॥
നിരാശസ്തു തയാ നദ്യാ സീതായാ ദര്ശനേ കൃതഃ ।
ഉവാച രാമസ്സൌമിത്രിം സീതാദര്ശനകര്ശിതഃ ॥ 10 ॥
ഏഷാ ഗോദാവരീ സൌമ്യ കിംചിന്ന പ്രതി ഭാഷതേ ।
കിം നു ലക്ഷ്മണ വക്ഷ്യാമി സമേത്യ ജനകം വചഃ ॥ 11 ॥
മാതരം ചൈവ വൈദേഹ്യാ വിനാ താമഹമപ്രിയമ് ।
യാ മേ രാജ്യവിഹീനസ്യ വനേ വന്യേന ജീവതഃ ॥ 12 ॥
സർവം വ്യപനയേച്ഛോകം വൈദേഹീ ക്വ നു സാ ഗതാ ।
ജ്ഞാതിപക്ഷവിഹീനസ്യ രാജപുത്രീമപശ്യതഃ ॥ 13 ॥
മന്യേ ദീര്ഘാ ഭവിഷ്യംതി രാത്രയോ മമ ജാഗ്രതഃ ।
ഗോദാവരീം ജനസ്ഥാനമിമം പ്രസ്രവണം ഗിരിമ് ॥ 14 ॥
സർവാണ്യനുഗമിഷ്യാമി യദി സീതാ ഹി ദൃശ്യതേ ।
ഏതേ മൃഗാ മഹാവീര്യ മാമീക്ഷംതേ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 15 ॥
വക്തുകാമാ ഇവ ഹി മേ ഇംഗിതാന്യുപലക്ഷയേ ।
താംസ്തു ദൃഷ്ട്വാ നരവ്യാഘ്രോ രാഘവഃ പ്രത്യുവാച ഹ ॥ 16 ॥
ക്വ സീതേതി നിരീക്ഷന്വൈ ബാഷ്പസംരുദ്ധയാ ദൃശാ ।
ഏവമുക്താ നരേംദ്രേണ തേ മൃഗാസ്സഹസോത്ഥിതാഃ ॥ 17 ॥
ദക്ഷിണാഭിമുഖാസ്സർവേ ദര്ശയംതോ നഭസ്ഥലമ് ।
മൈഥിലീ ഹ്രിയമാണാ സാ ദിശം യാമന്വപദ്യത ॥ 18 ॥
തേന മാര്ഗേണ ധാവംതോ നിരീക്ഷംതേ നരാധിപമ് ।
യേന മാര്ഗം ച ഭൂമിം ച നിരീക്ഷംതേ സ്മ തേ മൃഗാഃ ॥ 19 ॥
പുനശ്ച മാര്ഗമിച്ഛംതി ലക്ഷ്മണേനോപലക്ഷിതാഃ ।
തേഷാം വചനസർവസ്വം ലക്ഷയാമാസ ചേംഗിതമ് ॥ 20 ॥
ഉവാച ലക്ഷ്മണോ ജ്യേഷ്ഠം ധീമാന്ഭ്രാതരമാര്തവത് ।
ക്വ സിതേതി ത്വയാ പൃഷ്ടാ യഥേമേ സഹസോത്ഥിതാഃ ॥ 21 ॥
ദര്ശയംതി ക്ഷിതിം ചൈവ ദക്ഷിണാം ച ദിശം മൃഗാഃ ।
സാധു ഗച്ഛാവഹേ ദേവ ദിശമേതാം ഹി നൈഋതിമ് ॥ 22 ॥
യദി സ്യാദാഗമഃ കശ്ചിദാര്യാ വാ സാഽഥ ലക്ഷ്യതേ ।
ബാഢമിത്യേവ കാകുത്സ്ഥഃ പ്രസ്ഥിതോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 23 ॥
ലക്ഷ്മണാനുഗതശ്ശീമന്വീക്ഷമാണോ വസുംധരാമ് ।
ഏവം സംഭാഷമാണൌ താവന്യോന്യം ഭ്രാതരാവുഭൌ ॥ 24 ॥
വസുംധരായാം പതിതം പുഷ്പമാര്ഗമപശ്യതാമ് ।
താം പുഷ്പവൃഷ്ടിം പതിതാം ദൃഷ്ട്വാ രാമോ മഹീതലേ ॥ 25 ॥
ഉവാച ലക്ഷ്മണം വീരോ ദുഃഖിതോ ദുഃഖിതം വചഃ ।
അഭിജാനാമി പുഷ്പാണി താനീമാനീഹ ലക്ഷ്മണ ॥ 26 ॥
പിനദ്ധാനി ഹി വൈദേഹ്യാ മയാ ദത്താനി കാനനേ ।
മന്യേ സൂര്യശ്ച വായുശ്ച മേദിനീ ച യശസ്വിനീ ॥ 27 ॥
അഭിരക്ഷംതി പുഷ്പാണി പ്രകുർവംതോ മമ പ്രിയമ് ।
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹും ലക്ഷ്മണം പുരുഷര്ഷഭഃ ॥ 28 ॥
ഉവാച രാമോ ധര്മാത്മാ ഗിരിം പ്രസ്രവണാകുലമ് ।
കച്ചിത് ക്ഷിതിഭൃതാം നാഥ ദൃഷ്ടാ സർവാംഗസുംദരീ ॥ 29 ॥
രാമാ രമ്യേ വനോദ്ദേശേ മയാ വിരഹിതാ ത്വയാ ।
ക്രുദ്ധോഽബ്രവീദ്ഗിരിം തത്ര സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗം യഥാ ॥ 30 ॥
താം ഹേമവര്ണാം ഹേമാഭാം സീതാം ദര്ശയ പർവത ।
യാവത്സാനൂനി സർവാണി ന തേ വിധ്വംസയാമ്യഹമ് ॥ 31 ॥
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ പർവതോ മൈഥിലീം പ്രതി ।
ശംസന്നിവ തതസ്സീതാം നാദര്ശയത രാഘവേ ॥ 32 ॥
തതോ ദാശരഥീ രാമ ഉവാച ച ശിലോച്ചയമ് ।
മമ ബാണാഗ്നിനിര്ദഗ്ധോ ഭസ്മീഭൂതോ ഭവിഷ്യസി ॥ 33 ॥
അസേവ്യഃ സതതം ചൈവ നിസ്തൃണദ്രുമപല്ലവഃ ।
ഇമാം വാ സരിതം ചാദ്യ ശോഷയിഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ ॥ 34 ॥
യദി നാഖ്യാതി മേ സീതാമാര്യാം ചംദ്രനിഭാനനാമ് ।
ഏവം സ രുഷിതോ രാമോ ദിധക്ഷന്നിവ ചക്ഷുഷാ ॥ 35 ॥
ദദര്ശ ഭൂമൌ നിഷ്ക്രാംതം രാക്ഷസസ്യ പദം മഹത് ।
ത്രസ്തായാ രാമകാംക്ഷിണ്യാഃ പ്രധാവംത്യാ ഇതസ്തതഃ ॥ 36 ॥
രാക്ഷസേനാനുവൃത്തായാ മൈഥില്യാശ്ച പദാന്യഥ ।
സ സമീക്ഷ്യ പരിക്രാംതം സീതായാ രാക്ഷസസ്യ ച ॥ 37 ॥
ഭഗ്നം ധനുശ്ച തൂണീ ച വികീര്ണം ബഹുധാ രഥമ് ।
സംഭ്രാംതഹൃദയോ രാമശ്ശശംസ ഭ്രാതരംപ്രിയമ് ॥ 38 ॥
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹ്യാശശീര്ണാഃ കനകബിംദവഃ ।
ഭൂഷണാനാം ഹി സൌമിത്രേ മാല്യാനി വിവിധാനി ച ॥ 39 ॥
തപ്തബിംദുനികാശൈശ്ച ചിത്രൈഃ ക്ഷതജബിംദുഭിഃ ।
ആവൃതം പശ്യ സൌമിത്രേ സർവതോ ധരണീതലമ് ॥ 40 ॥
മന്യേ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ ।
ഭിത്വാഭിത്വാ വിഭക്താ വാ ഭക്ഷിതാ വാ ഭവിഷ്യതി ॥ 41 ॥
തസ്യാ നിമിത്തം വൈദേഹ്യാ ദ്വയോർവിവദമാനയോഃ ।
ബഭൂവ യുദ്ധം സൌമിത്രേ ഘോരം രാക്ഷസയോരിഹ ॥ 42 ॥
മുക്താമണിമയം ചേദം തപനീയവിഭൂഷിതമ് ।
ധരണ്യാം പതിതം സൌമ്യ കസ്യ ഭഗ്നം മഹദ്ധനുഃ ॥ 43 ॥
തരുണാദിത്യസംകാശം വൈഡൂര്യഗുലികാചിതമ് ।
വിശീര്ണം പതിതം ഭൂമൌ കവചം കസ്യ കാംചനമ് ॥ 44 ॥
ഛത്രം ശതശലാകം ച ദിവ്യമാല്യോപശോഭിതമ് ।
ഭഗ്നദംഡമിദം കസ്യ ഭൂമൌ സമ്യങ്നിപാതിതമ് ॥ 45 ॥
കാംചനോരശ്ഛദാ ശ്ചേമേ പിശാചവദനാഃ ഖരാഃ ।
ഭീമരൂപാ മഹാകായാഃ കസ്യ വാ നിഹതാ രണേ ॥ 46 ॥
ദീപ്തപാവകസംകാശോ ദ്യുതിമാന്സമരധ്വജഃ ।
അപവിദ്ധശ്ച ഭഗ്നശ്ച കസ്യ സാംഗ്രാമികോ രഥഃ ॥ 47 ॥
രഥാക്ഷമാത്രാ വിശിഖാസ്തപനീയവിഭൂഷണാഃ ।
കസ്യേമേഽഭിഹതാ ബാണാഃ പ്രകീര്ണാ ഘോരകര്മണഃ ॥ 48 ॥
ശരാവരൌ ശരൈഃ പൂര്ണൌ വിധ്വസ്തൌ പശ്യ ലക്ഷ്മണ ।
പ്രതോദാഭീശുഹസ്തോ വൈ കസ്യായം സാരഥിര്ഹതഃ ॥ 49 ॥
കസ്യേമൌ പുരുഷവ്യാഘ്ര ശയാതേ നിഹതൌ യുധി ।
ചാമരഗ്രാഹിണൌ സൌമ്യ സോഷ്ണീഷമണികുംഡലൌ ॥ 50 ॥
പദവീപുരുഷസ്യൈഷാ വ്യക്തം കസ്യാപി രക്ഷസഃ ।
വൈരം ശതഗുണം പശ്യ മമേദം ജീവിതാംതകമ് ॥ 51 ॥
സുഘോരഹൃദയൈസ്സൌമ്യ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ ।
ഹൃതാ മൃതാ വാ സീതാ സാ ഭക്ഷിതാ വാ തപസ്വിനീ ॥ 52 ॥
നധര്മസ്ത്രായതേ സീതാം ഹ്രിയമാണാം മഹാവനേ ।
ഭക്ഷിതായാം ഹി വൈദേഹ്യാം ഹൃതായാമപി ലക്ഷ്മണ ॥ 53 ॥
കേ ഹി ലോകേ പ്രിയം കര്തും ശക്താസ്സൌമ്യ മമേശ്വരാഃ ।
കര്താരമപി ലോകാനാം ശൂരം കരുണവേദിനമ് ॥ 54 ॥
അജ്ഞാനാദവമന്യേരത്സർവഭൂതാനി ലക്ഷ്മണ ।
മൃദും ലോകഹിതേ യുക്തം ദാംതം കരുണവേദിനമ് ॥ 55 ॥
നിർവീര്യ ഇതി മന്യംതേ നൂനം മാം ത്രിദശേശ്വരാഃ ।
മാം പ്രാപ്യ ഹി ഗുണോ ദോഷസ്സംവൃത്തഃ പശ്യ ലക്ഷ്മണ ॥ 56 ॥
അദ്യൈവ സർവഭൂതാനാം രക്ഷസാമഭവായ ച ।
സംഹൃത്യൈവ ശശിജ്യോത്സ്നാം മഹാന്സൂര്യ ഇവോദിതഃ ॥ 57 ॥
സംഹൃത്യൈവ ഗുണാന്സർവാന്മമ തേജഃ പ്രകാശതേ ।
നൈവ യക്ഷാ ന ഗംധർവാ ന പിശാചാ ന രാക്ഷസാഃ ॥ 58 ॥
കിന്നരാ വാ മനുഷ്യാ വാ സുഖം പ്രാപ്സ്യംതി ലിക്ഷ്മണ ।
മമാസ്ത്രബാണസംപൂര്ണമാകാശം പശ്യ ലക്ഷ്മണ ॥ 59 ॥
നിസ്സംപാതം കരിഷ്യാമി ഹ്യദ്യ ത്രൈലോക്യചാരിണാമ് ।
സന്നിരുദ്ധഗ്രഹഗണമാവാരിതനിശാകരമ് ॥ 60 ॥
വിപ്രണഷ്ടാനലമരുദ്ഭാസ്കരദ്യുതിസംവൃതമ് ।
വിനിര്മഥിതശൈലാഗ്രം ശുഷ്യമാണജലാശയമ് ॥ 61 ॥
ധ്വസ്തദ്രുമലതാഗുല്മം വിപ്രണാശിതസാഗരമ് ।
ത്രൈലോക്യം തു കരിഷ്യാമി സംയുക്തം കാലകര്മണാ ॥ 62 ॥
ന താം കുശലിനീം സീതാം പ്രദാസ്യംതി മമേശ്വരാഃ ।
അസ്മിന്മുഹൂര്തേ സൌമിത്രേ മമ ദ്രക്ഷ്യംതി വിക്രമമ് ॥ 63 ॥
നാകാശമുത്പതിഷ്യംതി സർവഭൂതാനി ലക്ഷ്മണ ।
മമ ചാപഗുണോന്മുക്തൈര്ബാണജാലൈര്നിരംതരമ് ॥ 64 ॥
അര്ദിതം മമ നാരാചൈര്ധ്വസ്തഭ്രാംതമൃഗദ്വിജമ് ।
സമാകുലമമര്യാദം ജഗത്പശ്യാദ്യ ലക്ഷ്മണ ॥ 65 ॥
ആകര്ണപൂര്ണൈരിഷുഭിര്ജീവലോകം ദുരാവരൈഃ ।
കരിഷ്യേ മൈഥിലീഹേതോരപിശാചമരാക്ഷസമ് ॥ 66 ॥
മമ രോഷപ്രയുക്താനാം സായകാനാം ബലം സുരാഃ ।
ദ്രക്ഷ്യംത്യദ്യ വിമുക്താനാമതിദൂരാതിഗാമിനാമ് ॥ 67 ॥
നൈവ ദേവാ ന ദൈതേയാ ന പിശാചാ ന രാക്ഷസാഃ ।
ഭവിഷ്യംതി മമ ക്രോധാത്ത്രൈലോക്യേ വിപ്രണാശിതേ ॥ 68 ॥
ദേവദാനവയക്ഷാണാം ലോകാ യേ രക്ഷസാമപി ।
ബഹുധാ ന ഭവിഷ്യംതി ബാണൌഘൈശ്ശകലീകൃതാഃ ॥ 69 ॥
നിര്മര്യാദാനിമാന്ലോകാന്കരിഷ്യാമ്യദ്യ സായകൈഃ ।
ഹൃതാം മൃതാം വാ സൌമിത്രേ ന ദാസ്യംതി മമേശ്വരാഃ ॥ 70 ॥
തഥാരുപാം ഹി വൈദേഹീം ന ദാസ്യംതി യദി പ്രിയാമ് ।
നാശയാമി ജഗത്സർവം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് ॥ 71 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ രോഷതാമ്രാക്ഷോ രാമോ നിഷ്പീഡ്യ കാര്മുകമ് ।
ശരമാദായ സംദീപ്തം ഘോരമാശീവിഷോപമമ് ॥ 72 ॥
സംധായ ധനുഷി ശ്രീമാന്രാമഃ പരപുരംജയഃ ।
യുഗാംതാഗ്നിരിവ ക്രുദ്ധ ഇദം വചനമബ്രവീത് ॥ 73 ॥
യഥാ ജരാ യഥാ മൃത്യുര്യഥാ കാലോ യഥാ വിധിഃ ।
നിത്യം ന പ്രതിഹന്യംതേ സർവഭൂതേഷു ലക്ഷ്മണ ॥ 74 ॥
തഥാഹം ക്രോധസംയുക്തോ ന നിവാര്യോഽസ്മി സർവഥാ ।
പുരേവ മേ ചാരുദംതീമനിംദിതാം ദിശംതി സീതാം യദി നാദ്യ മൈഥിലീമ് ।
സദേവഗംധർവമനുഷ്യപന്നഗം ജഗത്സശൈലം പരിവര്തയാമ്യഹമ് ॥ 75 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാംഡേ ചതുഃഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
