ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടാവിംശസ്സര്ഗഃ ।
സ തദാ വാലിനം ഹത്വാ സുഗ്രീവമഭിഷിച്യ ച ।
വസന്മാല്യവതഃ പൃഷ്ഠേ രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
അയം സ കാലസ്സംപ്രാപ്തസ്സമയോഽദ്യ ജലാഗമഃ ।
സംപശ്യ ത്വം നഭോ മേഘൈസ്സംവൃതം ഗിരിസന്നിഭൈഃ ॥ 2 ॥
നവമാസധൃതം ഗര്ഭം ഭാസ്കരസ്യ ഗഭസ്തിഭിഃ ।
പീത്വാ രസം സമുദ്രാണാം ദ്യൌഃ പ്രസൂതേ രസായനമ് ॥ 3 ॥
ശക്യമംബരമാരുഹ്യ മേഘസോപാനപംക്തിഭിഃ ।
കുടജാര്ജുനമാലാഭിരലംകര്തും ദിവാകരമ് ॥ 4 ॥
സംധ്യാരാഗോത്ഥിതൈസ്താമ്രൈരംതേഷ്വധിക പാംഡരൈഃ ।
സ്നിഗ്ധൈരഭ്രപടച്ഛേദൈര്ബദ്ധവ്രണമിവാംബരമ് ॥ 5 ॥
മംദമാരുത നിശ്വാസം സംധ്യാചംദനരംജിതമ് ।
ആപാംഡുജലദം ഭാതി കാമാതുരമിവാംബരമ് ॥ 6 ॥
ഏഷാ ഘര്മപരിക്ലിഷ്ടാ നവവാരിപരിപ്ലുതാ ।
സീതേവ ശോകസംതപ്താ മഹീ ബാഷ്പം വിമുംചതി ॥ 7 ॥
മേഘോദരവിനിര്മുക്താഃ കഹ്ലാരസുഖശീതലാഃ ।
ശക്യമംജലിഭിഃ പാതും വാതാഃ കേതകിഗംധിനഃ ॥ 8 ॥
ഏഷ ഫുല്ലാര്ജുനശ്ശൈലഃ കേതകൈരധിവാസിതഃ ।
സുഗ്രീവ ഇവ ശാംതാരിര്ധാരാഭിരഭിഷിച്യതേ ॥ 9 ॥
മേഘകൃഷ്ണാജിനധരാഃ ധാരായജ്ഞോപവീതിനഃ ।
മാരുതാപൂരിതഗുഹാഃ പ്രാധീതാ ഇവ പർവതാഃ ॥ 10 ॥
കശാഭിരിവ ഹൈമീഭിർവിദ്യുദ്ഭിരിവതാഡിതമ് ।
അംതസ്ത്സതനിര്ഘോഷം സവേദനമിവാംബരമ് ॥ 11 ॥
നീലമേഘാശ്രിതാ വിദ്യുത്സ്ഫുരംതീ പ്രതിഭാതി മാ ।
സ്ഫുരംതീ രാവണസ്യാംകേ വൈദേഹീവ തപസ്വിനീ ॥ 12 ॥
ഇമാസ്താ മന്മഥവതാം ഹിതാഃ പ്രതിഹതാ ദിശഃ ।
അനുലിപ്താ ഇവ ഘനൈര്നഷ്ടഗ്രഹനിശാകരാഃ ॥ 13 ॥
ചിദ്ബാഷ്പാഭിസംരുദ്ധാന് വര്ഷാഗമസമുത്സുകാന് ।
കുടജാന്പശ്യ സൌമിത്രേ പുഷ്പിതാന്ഗിരിസാനുഷു ॥ 14 ॥
മമ ശോകാഭിഭൂതസ്യ കാമസംദീപനാന് സ്ഥിതാന് ।
രജഃ പ്രശാംതം സഹിമോഽദ്യ വായു ര്നിദാഘദോഷപ്രസരാഃ പ്രശാംതാഃ ।
സ്ഥിതാ ഹി യാത്രാ വസുധാധിപാനാം പ്രവാസിനോ യാംതി നരാസ്സ്വദേശാന് ॥ 15 ॥
സംപ്രസ്ഥിതാ മാനസവാസലുബ്ധാഃ പ്രിയാന്വിതാഃ സംപ്രതി ചക്രവാകാഃ ।
അഭീക്ഷ്ണവര്ഷോദകവിക്ഷതേഷു യാനാനി മാര്ഗേഷു ന സംപതംതി ॥ 16 ॥
ക്വചിത്പ്രകാശം ക്വചിദപ്രകാശം നഭഃ പ്രകീര്ണാംബുധരം വിഭാതി ।
ക്വചിത്ക്വചിത്പർവതസന്നിരുദ്ധം രൂപം യഥാ ശാംതമഹാര്ണവസ്യ ॥ 17 ॥
വ്യാമിശ്രിതം സാര്ജകദംബപുഷ്പൈ ര്നവം ജലം പർവതധാതുതാമ്രമ് ।
മയൂരകേകാഭിരനുപ്രയാതം ശൈലാപഗാശ്ശീഘ്രതരം വഹംതി ॥ 18 ॥
രസാകുലം ഷട്പദസന്നികാശം പ്രഭുജ്യതേ ജംബുഫലം പ്രകാമമ് ।
അനേകവര്ണം പവനാവധൂതം ഭൂമൌ പതത്യാമ്രഫലം വിപക്വമ് ॥ 19 ॥
വിദ്യുത്പതാകാസ്സബലാകമാലാഃ ശൈലേംദ്രകൂടാകൃതിസന്നികാശാഃ ।
ഗര്ജംതി മേഘാഃ സമുദീര്ണനാദാഃ മത്താ ഗജേംദ്രാ ഇവ സംയുഗസ്ഥാഃ ॥ 20 ॥
വര്ഷോദകാപ്യായിതശാദ്വലാനി പ്രവൃത്തനൃത്തോത്സവബര്ഹിണാനി ।
വനാനി നിർവൃഷ്ടവലാഹകാനി പശ്യാപരാഹ്ണേഷ്വധികം വിഭാംതി ॥ 21 ॥
സമുദ്വഹംത സ്സലിലാതിഭാരം ബലാകിനോ വാരിധരാ നദംതഃ ।
മഹത്സു ശൃംഗേഷു മഹീധരാണാം വിശ്രമ്യ വിശ്രമ്യ പുനഃ പ്രയാംതി ॥ 22 ॥
മേഘാഭികാമാ പരിസംപതംതീ സമ്മോദിതാ ഭാതി ബലാകപംക്തിഃ ।
വാതാവധൂതാ വരപൌംഡരീകീ ലംബേവ മാലാ രചിതാംബരസ്യ ॥ 23 ॥
ബാലേംദ്രഗോപാംതരചിത്രിതേന വിഭാതി ഭൂമിര്നവശാദ്വലേന ।
ഗാത്രാനുപൃക്തേന ശുകപ്രഭേണ നാരീവ ലാക്ഷോക്ഷിതകംബലേന ॥ 24 ॥
നിദ്രാ ശനൈഃ കേശവമഭ്യുപൈതി ദ്രുതം നദീ സാഗരമഭ്യുപൈതി ।
ഹൃഷ്ടാ ബലാകാ ഘനമഭ്യുപൈതി കാംതാ സകാമാ പ്രിയമഭ്യുപൈതി ॥ 25 ॥
ജാതാ വനാംതാശ്ശിഖിസംപ്രനൃത്താ ജാതാഃ കദംബാഃ സകദംബശാഖാഃ ।
ജാതാ വൃഷാ ഗോഷു സമാനകാമാ ജാതാ മഹീ സസ്യവനാഭിരാമാ ॥ 26 ॥
വഹംതി വര്ഷംതി നദംതി ഭാംതി ധ്യായംതി നൃത്യംതി സമാശ്വസംതി ।
നദ്യോ ഘനാ മത്തഗജാ വനാംതാഃ പ്രിയാവിഹീനാശ്ശിഖിനഃ പ്ലവംഗമാഃ ॥ 27 ॥
പ്രഹര്ഷിതാഃ കേതകപുഷ്പഗംധ മാഘ്രായ ഹൃഷ്ടാ വനനിര്ഝരേഷു ।
പ്രപാതശബ്ദാകുലിതാ ഗജേംദ്രാ സ്സാര്ധം മയൂരൈ സ്സമദാ നദംതി ॥ 28 ॥
ധാരാനിപാതൈരഭിഹന്യമാനാഃ കദംബശാഖാസു വിലംബമാനാഃ ।
ക്ഷണാര്ജിതം പുഷ്പരസാവഗാഢം ശനൈര്മദം ഷട്ചരണാസ്ത്യജംതി ॥ 29 ॥
അംഗാരചൂര്ണോത്കരസന്നികാശൈഃ ഫലൈസ്സുപര്യാപ്തരസൈസ്സമൃദ്ധൈഃ ।
ജംബൂദ്രുമാണാം പ്രവിഭാംതി ശാഖാഃ നിലീയമാനാ ഇവ ഷട്പദൌഘൈഃ ॥ 30 ॥
തടിത്പതാകാഭിരലംകൃതാനാ മുദീര്ണഗംഭീരമഹാരവാണാമ് ।
വിഭാംതി രൂപാണി ബലാഹകാനാം രണോദ്യതാനാമിവ വാനരണാനാമ് ॥ 31 ॥
മാര്ഗാനുഗശ്ശൈലവനാനുസാരീ സംപ്രസ്ഥിതോ മേഘരവം നിശമ്യ ।
യുദ്ധാഭികാമഃ പ്രതിനാദശംകീ മത്തോ ഗജേംദ്രഃ പ്രതിസന്നിവൃത്തഃ ॥ 32 ॥
ക്വചിത്പ്രഗീതാ ഇവ ഷട്പദൌഘൈഃ ക്വചിത്പ്രനൃത്താ ഇവ നീലകംഠൈഃ ।
ക്വചിത്പ്രമത്താ ഇവ വാരണേംദ്രൈ ർവിഭാംത്യനേകാശ്രയിണോ വനാംതാഃ ॥ 33 ॥
കദംബസര്ജാര്ജുനകംദലാഢ്യാ വനാംതഭൂമിര്നവവാരിപൂര്ണാ ।
മയൂരമത്താഭിരുതപ്രനൃത്തൈ രാപാനഭൂമിപ്രതിമാ വിഭാതി ॥ 34 ॥
മുക്താസകാശം സലിലം പതദ്വൈ സുനിര്മലം പത്രപുടേഷു ലഗ്നമ് ।
ഹൃഷ്ടാ വിവര്ണച്ഛദനാ വിഹംഗാ സ്സുരേംദ്രദത്തം തൃഷിതാഃ പിബംതി ॥ 35 ॥
ഷട്പാദതംത്രീമധുരാഭിധാനം പ്ലവംഗമോദീരിതകംഠതാലമ് ।
ആവിഷ്കൃതം മേഘമൃദംഗനാദൈ ർവനേഷു സംഗീതമിവ പ്രവൃത്തമ് ॥ 36 ॥
ക്വചിത്പ്രനൃത്തൈഃ ക്വചിദുന്നദദ്ഭിഃ ക്വചിച്ച വൃക്ഷാഗ്രനിഷണ്ണകായൈഃ ।
വ്യാലംബബര്ഹാഭരണൈര്മയൂരൈ ർവനേഷു സംഗീതമിവ പ്രവൃത്തമ് ॥ 37 ॥
സ്വനൈര്ഘനാനാം പ്ലവഗാഃ പ്രബുദ്ധാഃ വിഹായ നിദ്രാം ചിരസന്നിരുദ്ധാമ് ।
അനേകരൂപാകൃതിവര്ണനാദാഃ നവാംബുധാരാഭിഹതാ നദംതി ॥ 38 ॥
നദ്യസ്സമുദ്വാഹിതചക്രവാകാ സ്തടാനി ശീര്ണാന്യപവാഹയിത്വാ ।
ദൃപ്താ നവപ്രാഭൃതപൂര്ണഭോഗാഃ ദ്രുതം സ്വഭര്താരമുപോപയാംതി ॥ 39 ॥
നീലേഷു നീലാഃ പ്രവിഭാംതി സക്താഃ മേഘേഷു മേഘാ നവവാരിപൂര്ണാഃ ।
ദവാഗ്നിദഗ്ധേഷു ദവാഗ്നിദഗ്ധാ ശ്ശൈലേഷു ശൈലാ ഇവ ബദ്ധമൂലാഃ ॥ 40 ॥
പ്രഹൃഷ്ടസന്നാദിതബര്ഹിണാനി സശക്രഗോപാകുലശാദ്വലാനി ।
ചരംതി നീപാര്ജുനവാസിതാനി ഗജാസ്സുരമ്യാണി വനാംതരാണി ॥ 41 ॥
നവാംബുധാരാഹതകേസരാണി ദ്രുതം പരിത്യജ്യ സരോരുഹാണി ।
കദംബപുഷ്പാണി സകേസരാണി നവാനി ഹൃഷ്ടാ ഭ്രമരാഃ പതംതിഃ ॥ 42 ॥
മത്താ ഗജേംദ്രാ മുദിതാ ഗവേംദ്രാ വനേഷു വിശ്രാംതതരാ മൃഗേംദ്രാ ।
രമ്യാ നഗേംദ്രാ നിഭൃതാ നരേംദ്രാഃ പ്രക്രീഡിതോ വാരിധരൈസ്സുരേംദ്രഃ ॥ 43 ॥
മേഘാസ്സമുദ്ധൂതസമുദ്രനാദാഃ മഹാജലൌഘൈര്ഗഗനാവലംബാഃ ।
നദീസ്തടാകാനി സരാംസി വാപീ ര്മഹീം ച കൃത്സ്നാമപവാഹയംതി ॥ 44 ॥
വര്ഷപ്രവേഗാ വിപുലാഃ പതംതി പ്രവാംതി വാതാസ്സമുദീര്ണഘോഷാഃ ।
പ്രണഷ്ടകൂലാഃ പ്രവഹംതി ശീഘ്രം നദ്യോജലൈർവിപ്രതിപന്നമാര്ഗാഃ ॥ 45 ॥
നരൈര്നരേംദ്രാ ഇവ പർവതേംദ്രാ സ്സുരേംദ്രദത്തൈഃ പവനോപനീതൈഃ ।
ഘനാംബുകുംഭൈരഭിഷിച്യമാനാ രൂപം ശ്രിയം സ്വാമിവ ദര്ശയംതി ॥ 46 ॥
ഘനോപഗൂഢം ഗഗനം സതാരം ന ഭാസ്കരോ ദര്ശനമഭ്യുപൈതി ।
നവൈര്ജലൌഘൈര്ധരണീ വിസൃപ്താ തമോ വിലിപ്താ ന ദിശഃ പ്രകാശാഃ ॥ 47 ॥
മഹാംതി കൂടാനി മഹീധരാണാം ധാരാഭിധൌതാന്യധികം വിഭാംതി ।
മഹാപ്രമാണൈർവിപുലൈഃ പ്രപാതൈ ര്മുക്താകലാപൈരിവ ലംബമാനൈഃ ॥ 48 ॥
ശൈലോപലപ്രസ്ഖലമാനവേഗാ ശ്ശൈലോത്തമാനാം വിപുലാഃ പ്രപാതാഃ ।
ഗുഹാസു സന്നാദിതബര്ഹിണാസു ഹാരാ വികീര്യംത ഇവാവഭാംതി ॥ 49 ॥
ശീഘ്രപ്രവേഗാ വിപുലാഃ പ്രപാതാഃ നിര്ധൌതശൃംഗോപതലാ ഗിരീണാമ് ।
മുക്താകലാപപ്രതിമാഃ പതംതോ മഹാഗുഹോത്സംഗതലൈര്ധ്രിയംതേ ॥ 50 ॥
സുരതാമര്ദവിച്ഛിന്നാസ്സ്വര്ഗസ്ത്രീഹാരമൌക്തികാഃ ।
പതംതി ചാതുലാ ദിക്ഷു തോയധാരാസ്സമംതതഃ ॥ 51 ॥
നിലീയമാനൈർവിഹഗൈര്നിമീലദ്ഭിശ്ച പംകജൈഃ ।
വികസംത്യാ ച മാലത്യാ ഗതോഽസ്തം ജ്ഞായതേ രവിഃ ॥ 52 ॥
വൃത്താ യാത്രാ നരേംദ്രാണാം സേനാ പ്രതിനിവര്തതേ ।
വൈരാണി ചൈവ മാര്ഗാശ്ച സലിലേന സമീകൃതാഃ ॥ 53 ॥
മാസി പ്രോഷ്ഠപദേ ബ്രഹ്മ ബ്രാഹ്മണാനാം വിവക്ഷതാമ് ।
അയമധ്യായസമയസ്സാമഗാനാമുപസ്ഥിതഃ ॥ 54 ॥
നിവൃത്തകര്മായതനോ നൂനം സംചിതസംചയഃ ।
ആഷാഢീമഭ്യുപഗതോ ഭരതഃ കോസലാധിപഃ ॥ 55 ॥
നൂനമാപൂര്യമാണായാസ്സർവവ്യാ വര്ധതേ രയഃ ।
മാം സമീക്ഷ്യ സമായാംതമയോധ്യായാ ഇവ സ്വനഃ ॥ 56 ॥
ഇമാസ്ഫീതഗുണാ വര്ഷാസ്സുഗ്രീവസ്സുഖമശ്നുതേ ।
വിജിതാരിഃ സദാരശ്ച രാജ്യേ മഹതി ച സ്ഥിതഃ ॥ 57 ॥
അഹം തു ഹൃതദാരശ്ച രാജ്യാച്യ മഹതശ്ച്യുതഃ ।
നദീകൂലമിവ ക്ലിന്നമവസീദാമി ലക്ഷ്മണ ॥ 58 ॥
ശോകശ്ച മമ വിസ്തീര്ണോ വര്ഷാശ്ച ഭൃശദുര്ഗമാഃ ।
രാവണശ്ച മഹാന് ശത്രുരപാരം പ്രതിഭാതി മേ ॥ 59 ॥
അയാത്രാം ചൈവ ദൃഷ്ട്വേമാം മാര്ഗാംശ്ച ഭൃശദുര്ഗമാന് ।
പ്രണതേ ചൈവ സുഗ്രീവേ ന മയാ കിംചിദീരിതമ് ॥ 60 ॥
അപി ചാതിപരിക്ലിഷ്ടം ചിരാദ്ദാരൈസ്സമാഗതമ് ।
ആത്മകാര്യഗരീയസ്ത്വാദ്വക്തും നേച്ഛാമി വാനരമ് ॥ 61 ॥
സ്വയമേവ ഹി വിശ്രമ്യ ജ്ഞാത്വാ കാലമുപാഗതമ് ।
ഉപകാരം ച സുഗ്രീവോ വേത്സ്യതേ നാത്ര സംശയഃ ॥ 62 ॥
തസ്മാത്കാലപ്രതീക്ഷോഽഹം സ്ഥിതോഽസ്മി ശുഭലക്ഷണ ।
സുഗ്രീവസ്യ നദീനാം ച പ്രസാദമമനുപാലയന് ॥ 63 ॥
ഉപകാരേണ വീരസ്തു പ്രതീകാരേണ യുജ്യതേ ।
അകൃതജ്ഞോഽപ്രതികൃതോ ഹംതി സത്ത്വവതാം മനഃ ॥ 64 ॥
അഥൈവമുക്തഃ പ്രണിധായ ലക്ഷ്മണഃ കൃതാംജലിസ്തത്പ്രതിപൂജ്യ ഭാഷിതമ് ।
ഉവാച രാമം സ്വഭിരാമദര്ശനം പ്രദര്ശയംദര്ശനമാത്മനശ്ശുഭമ് ॥ 65 ॥
യഥോക്തമേതത്തവ സർവമീപ്സിതം നരേംദ്ര കര്താ നചിരാദ്ധരീശ്വരഃ ।
ശരത്പ്രതീക്ഷഃ ക്ഷമതാമിമം ഭവാന് ജലപ്രപാതം രിപുനിഗ്രഹേ ധൃതഃ ॥ 66 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ അഷ്ടാവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
