ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാംഡമ് ।
അഥ ചതുര്ദശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ സംവത്സരേ പൂര്ണേ തസ്മിന്പ്രാപ്തേ തുരംഗമേ ।
സരയ്വാശ്ചോത്തരേ തീരേ രാജ്ഞോ യജ്ഞോഽഭ്യവര്തത ॥ 1 ॥
ഋശ്യശൃംഗം പുരസ്കൃത്യ കര്മ ചക്രുര്ദ്വിജര്ഷഭാഃ ।
അശ്വമേധേ മഹായജ്ഞേ രാജ്ഞോഽസ്യ സുമഹാത്മനഃ ॥ 2 ॥
കര്മ കുർവംതി വിധിവദ്യാജകാ വേദപാരഗാഃ ।
യഥാവിധി യഥാന്യായം പരിക്രാമംതി ശാസ്ത്രതഃ ॥ 3 ॥
പ്രവര്ഗ്യം ശാസ്ത്രതഃ കൃത്വാ തഥൈവോപസദം ദ്വിജാഃ ചക്രുശ്ച വിധിവത്സർവമധികം കര്മ ശാസ്ത്രതഃ ॥ 4 ॥
അഭിപൂജ്യ തതോ ഹൃഷ്ടാസ്സർവേ ചക്രുര്യഥാവിധി ।
പ്രാതസ്സവനപൂർവാണി കര്മാണി മുനിപുംഗവാഃ ॥ 5 ॥
ഐംദ്രശ്ച വിധിവദ്ദത്തോ രാജാ ചാഭിഷുതോഽനഘഃ ।
മാധ്യംദിനം ച സവനം പ്രാവര്തത യഥാക്രമമ് ॥ 6 ॥
തൃതീയസവനം ചൈവ രാജ്ഞോഽസ്യ സുമഹാത്മനഃ ।
ചക്രുസ്തേശാസ്ത്രതോ ദൃഷ്ട്വാ തഥാ ബ്രാഹ്മണപുംഗവാഃ ॥ 7 ॥
ന ചാഹുതമഭൂത്തത്ര സ്ഖലിതം വാപി കിംചന ।
ദൃശ്യതേ ബ്രഹ്മവത്സർവം ക്ഷേമയുക്തം ഹി ചക്രിരേ ॥ 8 ॥
ന തേഷ്വഹസ്സു ശ്രാംതോ വാ ക്ഷുധിതോ വാപി ദൃശ്യതേ ।
നാവിദ്വാന്ബ്രാഹ്മണസ്തത്ര നാശതാനുചരസ്തഥാ ॥ 9 ॥
ബ്രാഹ്മണാ ഭുംജതേ നിത്യം നാഥവംതശ്ച ഭുംജതേ ।
താപസാ ഭുംജതേ ചാപി ശ്രമണാ ഭുംജതേതഥാ ॥ 10 ॥
വൃദ്ധാശ്ച വ്യാധിതാശ്ചൈവ സ്ത്രിയോ ബാലാസ്തഥൈവ ച ।
അനിശം ഭുംജമാനാനാം ന തൃപ്തിരുപലഭ്യതേ ॥ 11 ॥
ദീയതാം ദീയതാമന്നം വാസാംസി വിവിധാനി ച ।
ഇതി സംചോദിതാസ്തത്ര തഥാ ചക്രുരനേകശഃ ॥ 12 ॥
അന്നകൂടാശ്ച ബഹവോ ദൃശ്യംതേ പർവതോപമാഃ ।
ദിവസേ ദിവസേ തത്ര സിദ്ധസ്യ വിധിവത്തദാ ॥ 13 ॥
നാനാദേശാദനുപ്രാപ്താഃ പുരുഷാസ്സ്ത്രീഗണാസ്തഥാ ।
അന്നപാനൈസ്സുവിഹിതാസ്തസ്മിന്യജ്ഞേ മഹാത്മനഃ ॥ 14 ॥
അന്നം ഹി വിധിവത്സാധു പ്രശംസംതി ദ്വിജര്ഷഭാഃ ।
അഹോ തൃപ്താഃ സ്മ ഭദ്രം തേ ഇതി ശുശ്രാവ രാഘവഃ ॥ 15 ॥
സ്വലംകൃതാശ്ച പുരുഷാ ബ്രാഹ്മണാന്പര്യവേഷയന് ।
ഉപാസതേ ച താനന്യേ സുമൃഷ്ടമണികുംഡലാഃ ॥ 16 ॥
കര്മാംതരേ തദാ വിപ്രാ ഹേതുവാദാന്ബഹൂനപി ।
പ്രാഹുശ്ച വാഗ്മിനോ ധീരാഃ പരസ്പരജിഗീഷയാ ॥ 17 ॥
ദിവസേ ദിവസേ തത്ര സംസ്തരേ കുശലാ ദ്വിജാഃ ।
സർവകര്മാണി ചക്രുസ്തേ യഥാശാസ്ത്രം പ്രചോദിതാഃ ॥ 18 ॥
നാഷഡംഗവിദത്രാസീന്നാവ്രതോ നാബഹുശ്രുതഃ ।
സദസ്യാസ്തസ്യ വൈ രാജ്ഞോ നാവാദകുശലാ ദ്വിജാഃ ॥ 19 ॥
പ്രാപ്തേ യൂപോച്ഛ്രയേ തസ്മിന്ഷഡ്ബൈല്വാഃ ഖാദിരാസ്തഥാ ।
താവംതോ ബില്വസഹിതാഃ പര്ണിനശ്ച തഥാപരേ ॥ 20 ॥
ശ്ലേഷ്മാതകമയസ്ത്വേകോ ദേവദാരുമയസ്തഥാ ।
ദ്വാവേവ വിഹിതൌ തത്ര ബാഹുവ്യസ്തപരിഗ്രഹൌ ॥ 21 ॥
പ്രാപ്തേ യൂപോച്ഛ്രയേ തസ്മിന്ഷഡ്ബൈല്വാഃ ഖാദിരാസ്തഥാ ।
താവംതോ ബില്വസഹിതാഃ പര്ണിനശ്ച തഥാപരേ ॥ 22 ॥
ശ്ലേഷ്മാതകമയസ്ത്വേകോ ദേവദാരുമയസ്തഥാ ।
ദ്വാവേവ വിഹിതൌ തത്ര ബാഹുവ്യസ്തപരിഗ്രഹൌ ॥ 23 ॥
കാരിതാസ്സർവ ഏവൈതേ ശാസ്ത്രജ്ഞൈര്യജ്ഞകോവിദൈഃ ।
ശോഭാര്ഥം തസ്യ യജ്ഞസ്യ കാംചനാലംകൃതാഽഭവന് ॥ 24 ॥
ഏകവിംശതിയൂപാസ്തേ ഏകവിംശത്യരത്നയഃ ।
വാസോഭിരേകവിംശദ്ഭിരേകൈകം സമലംകൃതാഃ ॥ 25 ॥
വിന്യസ്താ വിധിവത്സർവേ ശില്പിഭിസ്സുകൃതാ ദൃഢാഃ ।
അഷ്ടാശ്രയസ്സർവ ഏവ ശ്ലക്ഷ്ണരൂപസമന്വിതാഃ ॥ 26 ॥
ആച്ഛാദിതാസ്തേ വാസോഭിഃ പുഷ്പൈര്ഗംധൈശ്ച ഭൂഷിതാഃ ।
സപ്തര്ഷയോ ദീപ്തിമംതോ വിരാജംതേ യഥാ ദിവി ॥ 27 ॥
ഇഷ്ടകാശ്ച യഥാന്യായം കാരിതാശ്ച പ്രമാണതഃ ।
ചിതോഽഗ്നിര്ബ്രാഹ്മണൈസ്തത്ര കുശലൈശ്ശുല്ബകര്മണി ॥ 28 ॥
സചിത്യോ രാജസിംഹസ്യ സംചിതഃ കുശലൈര്ദ്വിജൈഃ ।
ഗരുഡോ രുക്മപക്ഷോ വൈ ത്രിഗുണോഽഷ്ടാദശാത്മകഃ ॥ 29 ॥
നിയുക്താസ്തത്ര പശവസ്തത്തദുദ്ദിശ്യ ദൈവതമ് ।
ഉരഗാഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ യഥാശാസ്ത്രം പ്രചോദിതാഃ ॥ 30 ॥
ശാമിത്രേ തു ഹയസ്തത്ര തഥാ ജലചരാശ്ച യേ ।
ഋത്വിഗ്ഭിസ്സർവമേവൈതന്നിയുക്തം ശാസ്ത്രതസ്തദാ ॥ 31 ॥
പശൂനാം ത്രിശതം തത്ര യൂപേഷു നിയതം തദാ ।
അശ്വരത്നോത്തമം തസ്യ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച ॥ 32 ॥
കൌസല്യാ തം ഹയം തത്ര പരിചര്യ സമംതതഃ ।
കൃപാണൈർവിശശാസൈനം ത്രിഭിഃ പരമയാ മുദാ ॥ 33 ॥
പതത്രിണാ തദാ സാര്ധം സുസ്ഥിതേന ച ചേതസാ ।
അവസദ്രജനീമേകാം കൌശല്യാ ധര്മകാമ്യയാ ॥ 34 ॥
ഹോതാഽധ്വര്യുസ്തഥോദ്ഗാതാ ഹസ്തേന സമയോജയന് ।
മഹിഷ്യാ പരിവൃത്ത്യാ ച വാവാതാം ച തഥാപരാമ് ॥ 35 ॥
പതത്രിണസ്തസ്യ വപാ മുദ്ധൃത്യ നിയതേംദ്രിയഃ ।
ഋത്വിക്പരമസംപന്നഃ ശ്രപയാമാസ ശാസ്ത്രതഃ ॥ 36 ॥
ധൂമഗംധം വപായാസ്തു ജിഘ്രതി സ്മ നരാധിപഃ ।
യഥാകാലം യഥാന്യായം നിര്ണുദന്പാപമാത്മനഃ ॥ 37 ॥
ഹയസ്യ യാനി ചാംഗാനി താനി സർവാണി ബ്രാഹ്മണാഃ ।
അഗ്നൌ പ്രാസ്യംതി വിധിവത്സമംത്രാഷ്ഷോഡശര്ത്വിജഃ ॥ 38 ॥
പ്ലക്ഷശാഖാസു യജ്ഞാനാമന്യേഷാം ക്രിയതേ ഹവിഃ ।
അശ്വമേധസ്യ യജ്ഞസ്യ വൈതസോ ഭാഗ ഇഷ്യതേ ॥ 39 ॥
ത്ര്യഹോഽശ്വമേധസ്സംഖ്യാതഃ കല്പസൂത്രേണ ബ്രാഹ്മണൈഃ ।
37 ചതുഷ്ടോമമഹസ്തസ്യ പ്രഥമം പരികല്പിതമ് ॥ 40 ॥
ഉക്ഥ്യം ദ്വിതീയം സംഖ്യാതമതിരാത്രം തഥോത്തരമ് ।
കാരിതാസ്തത്ര ബഹവോ വിഹിതാശ്ശാസ്ത്രദര്ശനാത് ॥ 41 ॥
ജ്യോതിഷ്ടോമായുഷീ ചൈവമതിരാത്രൌ വിനിര്മിതൌ ।
അഭിജിദ്വിശ്വജിച്ചൈവമപ്തോര്യാമോ മഹാക്രതുഃ ॥ 42 ॥
പ്രാചീം ഹോത്രേ ദദൌ രാജാ ദിശം സ്വകുലവര്ധനഃ ।
അധ്വര്യവേ പ്രതീചീം തു ബ്രഹ്മണേ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 43 ॥
ഉദ്ഗാത്രേ ച തഥോദീചീം ദക്ഷിണൈഷാ വിനിര്മിതാ ।
ഹയമേധേ മഹായജ്ഞേ സ്വയംഭൂവിഹിതേ പുരാ ॥ 44 ॥
ക്രതും സമാപ്യ തു തദാ ന്യായതഃ പുരുഷര്ഷഭഃ ।
ഋത്വിഗ്ഭ്യോ ഹി ദദൌ രാജാ താം ധരാം കുലവര്ധനഃ ॥ 45 ॥
ഋത്വിജസ്ത്വബ്രുവന്സർവേ രാജാനം ഗതകല്മഷമ് ।
ഭവാനേവ മഹീം കൃത്സ്നാമേകോ രക്ഷിതുമര്ഹതി ॥ 46 ॥
ന ഭൂമ്യാ കാര്യമസ്മാകം ന ഹി ശക്താസ്സ്മ പാലനേ ।
രതാസ്സ്വാധ്യായകരണേ വയം നിത്യം ഹി ഭൂമിപ ॥ 47 ॥
നിഷ്ക്രയം കിംചിദേവേഹ പ്രയച്ഛതു ഭവാനിതി ।
4 മണിരത്നം സുവര്ണം വാ ഗാവോ യദ്വാ സമുദ്യതമ് ।
തത്പ്രയച്ഛ നരശ്രേഷ്ഠ ധരണ്യാ ന പ്രയോജനമ് ॥ 48 ॥
ഏവമുക്തോ നരപതിര്ബ്രാഹ്മണൈർവേദപാരഗൈഃ ॥ 49 ॥
ഗവാം ശതസഹസ്രാണി ദശ തേഭ്യോ ദദൌ നൃപഃ ।
4 ശതകോടീസ്സുവര്ണസ്യ രജതസ്യ ചതുര്ഗുണമ് ॥ 50 ॥
ഋത്വിജശ്ച തതസ്സർവേ പ്രദദുസ്സഹിതാ വസു ।
ഋശ്യശൃംഗായ മുനയേ വസിഷ്ഠായ ച ധീമതേ ॥ 51 ॥
തതസ്തേ ന്യായതഃ കൃത്വാ പ്രവിഭാഗം ദ്വിജോത്തമാഃ ।
സുപ്രീതമനസസ്സർവേ പ്രത്യൂചുര്മുദിതാ ഭൃശമ് ॥ 52 ॥
തതഃ പ്രസര്പകൈഭ്യസ്തു ഹിരണ്യം സുസമാഹിതഃ ।
ജാംബൂനദം കോടിസംഖ്യം ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദൌ തദാ ॥ 53 ॥
ദരിദ്രായ ദ്വിജായാഥ ഹസ്താഭരണമുത്തമമ് ।
കസ്മൈചിദ്യാചമാനായ ദദൌ രാഘവനംദനഃ ॥ 54 ॥
തതഃ പ്രീതേഷു നൃപതിര്ദ്വിജേഷു ദ്വിജവത്സലഃ ।
പ്രണാമമകരോത്തേഷാം ഹര്ഷപര്യാകുലേക്ഷണഃ ॥ 55 ॥
തസ്യാശിഷോഽഥ വിധിവദ്ബ്രാഹ്മണൈസ്സമുദീരിതാഃ ।
ഉദാരസ്യ നൃവീരസ്യ ധരണ്യാം പ്രണതസ്യ ച ॥ 56 ॥
തതഃ പ്രീതമനാ രാജാ പ്രാപ്യ യജ്ഞമനുത്തമമ് ।
പാപാപഹം സ്വര്നയനം ദുഷ്കരം പാര്ഥിവര്ഷഭൈഃ ॥ 57 ॥
തതോഽബ്രവീദൃശ്യശൃംഗം രാജാ ദശരഥസ്തദാ ।
കുലസ്യ വര്ധനം ത്വം തു കര്തുമര്ഹസി സുവ്രത ॥ 58 ॥
തഥേതി ച സ രാജാനമുവാച ദ്വിജസത്തമഃ ।
ഭവിഷ്യംതി സുതാ രാജംശ്ചത്വാരസ്തേ കുലോദ്വഹാഃ ॥ 59 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാംഡേ ചതുര്ദശസ്സര്ഗഃ ॥
