ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ സപ്തവിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഭിഷിക്തേ തു സുഗ്രീവേ പ്രവിഷ്ടേ വാനരേ ഗുഹാമ് ।
ആജഗാമ സഹ ഭ്രാത്രാ രാമഃ പ്രസ്രവണം ഗിരിമ് ॥ 1 ॥
ശാര്ദൂലമൃഗസംഘുഷ്ടം സിംഹൈര്ഭീമരവൈർവൃതമ് ।
നാനാഗുല്മലതാഗൂഢം ബഹുപാദപസംകുലമ് ॥ 2 ॥
ഋക്ഷവാനരഗോപുച്ഛൈര്മാര്ജാരൈശ്ച നിഷേവിതമ് ।
മേഘരാശിനിഭം ശൈലം നിത്യം ശുചിജലാശയമ് ॥ 3 ॥
തസ്യ ശൈലസ്യ ശിഖരേ മഹതീമായതാം ഗുഹാമ് ।
പ്രത്യഗൃഹ്ണത വാസാര്ഥം രാമസ്സൌമിത്രിണാ സഹ ॥ 4 ॥
കൃത്വാ ച സമയം രാമസ്സുഗ്രീവേണ സഹാനഘഃ ।
കാലയുക്തം മഹദ്വാക്യമുവാച രഘുനംദനഃ ॥ 5 ॥
വിനീതം ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് ।
ഇയം ഗിരിഗുഹാ രമ്യാ വിശാലാ യുക്തമാരുതാ ।
അസ്യാം വത്സ്യാമ സൌമിത്രേ വര്ഷരാത്രമരിംദമ ॥ 6 ॥
ഗിരിശൃംഗമിദം രമ്യമുന്നതം പാര്ഥിവാത്മജ ॥ 7 ॥
ശ്വേതാഭിഃ കൃഷ്ണതാമ്രാഭിശ്ശിലാഭിരുപശോഭിതമ് ।
നാനാധാതുസമാകീര്ണം ദരീനിര്ഝരശോഭിതമ് ॥ 8 ॥
വിവിധൈർവൃക്ഷഷംഡൈശ്ച ചാരുചിത്രലതായുതമ് ।
നാനാവിഹഗസംഘുഷ്ടം മയൂരരവനാദിതമ് ॥ 9 ॥
മാലതീകുംദഗുല്മൈശ്ച സിംധുവാരൈശ്ശിരീഷകൈഃ ।
കദംബാര്ജുനസര്ജൈശ്ച പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതമ് ॥ 10 ॥
ഇയം ച നലിനീ രമ്യാ ഫുല്ലപംകജമംഡിതാ ।
നാതിദൂരേ ഗുഹായാനൌ ഭവിഷ്യതി നൃപാത്മജ ॥ 11 ॥
പ്രാഗുദക്പ്രവണേ ദേശേ ഗുഹാ സാധു ഭവിഷ്യതി ।
പശ്ചാച്ചൈവോന്നതാ സൌമ്യ നിവാതേയം ഭവിഷ്യതി ॥ 12 ॥
ഗുഹാദ്വാരേ ച സൌമിത്രേ ശിലാ സമതലാ ശുഭാ ।
ശ്ലക്ഷ്ണാ ചൈവായതാ ചൈവ ഭിന്നാംജനചയോപമാ ॥ 13 ॥
ഗിരിശൃംഗമിദം താത പശ്യ ചോത്തരതഃ ശുഭമ് ।
ഭിന്നാംജനചയാകാരമംഭോധരമിവോത്ഥിതമ് ॥ 14 ॥
ദക്ഷിണസ്യാമപി ദിശി സ്ഥിതം ശ്വേതമിവാപരമ് ।
കൈലാസശിഖരപ്രഖ്യം നാനാധാതുവിഭൂഷിതമ് ॥ 15 ॥
പ്രാചീനവാഹിനീം ചൈവ നദീം ഭൃശമകര്ദമാമ് ।
ഗുഹായാഃ പൂർവതഃ പശ്യ ത്രികൂടേ ജാഹ്നവീമിവ ॥ 16 ॥
ചംദനൈസ്തിലകൈസ്താലൈസ്തമാലൈരതിമുക്തകൈഃ ।
പദ്മകൈഃ സരലൈശ്ചൈവ അശോകൈശ്ചൈവ ശോഭിതാമ് ॥ 17 ॥
വാനീരൈസ്തിമിശൈശ്ചൈവ വകുലൈഃ കേതകൈര്ധവൈഃ ।
ഹിംതാലൈസ്തിനിശൈര്നീപൈർവേത്രകൈഃ കൃതമാലകൈഃ ॥ 18 ॥
തീരജൈശ്ശോഭിതാ ഭാതി നാനാരൂപൈ സ്തതസ്തതഃ ।
വസനാഭരണോപേതാ പ്രമദേവാഭ്യലംകൃതാ ॥ 19 ॥
ശതശഃ പക്ഷിസംഘൈശ്ച നാനാനാദൈർവിനാദിതാ ।
ഏകൈകമനുരക്തൈശ്ച ചക്രവാകൈരലംകൃതാ ॥ 20 ॥
പുലിനൈരതിരമ്യൈശ്ച ഹംസസാരസസേവിതൈഃ ।
പ്രഹസംതീവഭാത്യേഷാ നാരീ സർവവിഭൂഷിതാ ॥ 21 ॥
ക്വചിന്നീലോത്പലൈശ്ഛന്നാ ഭാതി രക്തോത്പലൈഃ ക്വചിത് ।
ക്വചിദാഭാതി ശുക്ലൈശ്ച ദിവ്യൈഃ കുമുദകുട്മലൈഃ ॥ 22 ॥
പാരിപ്ലവശതൈര്ജുഷ്ടാ ബര്ഹിക്രൌംചവിനാദിതാ ।
രമണീയാ നദീ സൌമ്യ മുനിസംഘൈര്നിഷേവിതാ ॥ 23 ॥
പശ്യ ചംദനവൃക്ഷാണാം പംക്തീസ്സുരചിതാ ഇവ ।
കകുഭാനാം ച ദൃശ്യംതേ മനസേവോദിതാസ്സമമ് ॥ 24 ॥
അഹോ സുരമണീയോഽയം ദേശശ്ശത്രുനിഷൂദന ।
ദൃഢം രംസ്യാവ സൌമിത്രേ സാധ്വത്ര നിവസാവഹൈ ॥ 25 ॥
ഇതശ്ച നാതിദൂരേ സാ കിഷ്കിംധാ ചിത്രകാനനാ ।
സുഗ്രീവസ്യ പുരീ രമ്യാ ഭവിഷ്യതി നൃപാത്മജ ॥ 26 ॥
ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷശ്ശ്രൂയതേ ജയതാം വര ।
നര്ദതാം വാനരാണാം ച മൃദംഗാഡംബരൈ സ്സഹ ॥ 27 ॥
ലബ്ധ്വാ ഭാര്യാം കപിവരഃ പ്രാപ്യ രാജ്യം സുഹൃദ്വൃതഃ ।
ധ്രുവം നംദതി സുഗ്രീവസ്സംപ്രാപ്യ മഹതീം ശ്രിയമ് ॥ 28 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ ന്യവസത്തത്ര രാഘവസ്സഹലക്ഷ്മണഃ ।
ബഹുദൃശ്യദരീകുംജേ തസ്മിന്പ്രസ്രവണേ ഗിരൌ ॥ 29 ॥
സുസുഖേഽപി ബഹുദ്രവ്യേ തസ്മിന്ഹി ധരണീധരേ ।
വസതസ്തസ്യ രാമസ്യ രതിരല്പാപിനാ ഭവേത് ॥ 30 ॥
ഹൃതാം ഹി ഭാര്യാം സ്മരതഃ പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീമ് ।
ഉദയാഭ്യുദിതം ദൃഷ്ട്വാ ശശാംകം ച വിശേഷതഃ ॥ 31 ॥
ആവിവേശ ന തം നിദ്രാ നിശാസു ശയനം ഗതമ് ।
തത്സമുത്ഥേന ശോകേന ബാഷ്പോപഹതചേതസമ് ॥ 32 ॥
തം ശോചമാനം കാകുത്സ്ഥം നിത്യം ശോകപരായണമ് ।
തുല്യദുഃഖോഽബ്രവീദ്ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണോഽനുനയന്വചഃ ॥ 33 ॥
അലം വീര വ്യഥാം ഗത്വാ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ।
ശോചതോ വ്യവസീദംതി സർവാര്ഥാ വിദിതം ഹി തേ ॥ 34 ॥
ഭവാന്ക്രിയാപരോ ലോകേ ഭവാന് ദേവപരായണഃ ।
ആസ്തികോ ധര്മശീലശ്ച വ്യവസായീ ച രാഘവ ॥ 35 ॥
ന ഹ്യവ്യവസിതശ്ശത്രും രാക്ഷസം തം വിശേഷതഃ ।
സമര്ഥസ്ത്വം രണേ ഹംതും വിക്രമൈര്ജിഹ്മകാരിണമ് ॥ 36 ॥
സമുന്മൂലയ ശോകം ത്വം വ്യവസായം സ്ഥിരം കുരു ।
തതസ്സപരിവാരം തം നിര്മൂലം കുരു രാക്ഷസമ് ॥ 37 ॥
പൃഥിവീമപി കാകുത്സ്ഥ സസാഗരവനാചലാമ് ।
പരിവര്തയിതും ശക്തഃ കിമംഗപുന രാവണമ് ॥ 38 ॥
ശരത്കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ പ്രാവൃട്കാലോഽയമാഗതഃ ।
തതസ്സരാഷ്ട്രം സഗണം രാവണം ത്വം വധിഷ്യസി ॥ 39 ॥
അഹം തു ഖലു തേ വീര്യം പ്രസുപ്തം പ്രതിബോധയേ ।
ദീപ്സൈരാഹുതിഭിഃ കാലേ ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ് ॥ 40 ॥
ലക്ഷ്മണസ്യ തു തദ്വാക്യം പ്രതിപൂജ്യ ഹിതം ശുഭമ് ।
രാഘവസ്സുഹൃദം സ്നിഗ്ധമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 41 ॥
വാച്യം യദനുരക്തേന സ്നിഗ്ധേന ച ഹിതേന ച ।
സത്യവിക്രമയുക്തേന തദുക്തം ലക്ഷ്മണ ത്വയാ ॥ 42 ॥
ഏഷ ശോകഃ പരിത്യക്തസ്സർവകാര്യാവസാദകഃ ।
വിക്രമേഷ്വപ്രതിഹതം തേജഃ പ്രോത്സാഹയാമ്യഹമ് ॥ 43 ॥
ശരത്കാലം പ്രതീക്ഷിഷ്യേ സ്ഥിതോഽസ്മി വചനേ തവ ।
സുഗ്രീവസ്യ നദീനാം ച പ്രസാദമനുപാലയന് ॥ 44 ॥
ഉപകാരേണ വീരസ്തു പ്രതീകാരേണ യുജ്യതേ ।
അകൃതജ്ഞോഽപ്രതികൃതോ ഹംതി സത്ത്വവതാം മനഃ ॥ 45 ॥
അഥൈവ മുക്തഃപ്രണിധായ ലക്ഷ്മണഃ കൃതാംജലിസ്തത്പ്രതിപൂജ്യ ഭാഷിതമ് ।
ഉവാച രാമം സ്വഭിരാമദര്ശനം പ്രദര്ശയംദര്ശനമാത്മനശ്ശുഭമ് ॥ 46 ॥
യഥോക്തമേതത്തവ സർവമീപ്സിതം നരേംദ്ര കര്താ ന ചിരാദ്ധരീശ്വരഃ ।
ശരത്പ്രതീക്ഷഃ ക്ഷമതാമിമം ഭവാന് ജലപ്രപാതം രിപുനിഗ്രഹേ ധൃതഃ ॥ 47 ॥
നിയമ്യ കോപം പ്രതിപാല്യതാം ശരത് ക്ഷമസ്വ മാസാം ശ്ചതുരോ മയാ സഹ ।
വസാചലേഽസ്മിന്മൃഗരാജസേവിതേ സംവര്ധയന് ശത്രുവധേ സമുദ്യമമ് ॥ 48 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ സപ്തവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
