ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുംദരകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്തു രക്ഷോധിപതിര്മഹാത്മാ ഹനൂമതാക്ഷേ നിഹതേ കുമാരേ ।
മനസ്സമാധായ സദേവകല്പം സമാദിദേശേംദ്രജിതം സരോഷഃ ॥ 1 ॥
ത്വമസ്ത്രവിച്ഛസ്ത്രവിദാം വരിഷ്ഠസ്സുരാസുരാണാമപി ശോകദാതാ ।
സുരേഷു സേംദ്രേഷു ച ദൃഷ്ടകര്മാ പിതാമഹാരാധനസംചിതാസ്ത്രഃ ॥ 2 ॥
തവാസ്ത്രബലമാസാദ്യ സസുരാഃ സമരുദ്ഗണാഃ ।
ന ശേകുസ്സമരേ സ്ഥാതും സുരേശ്വരസമാശ്രിതാഃ ॥ 3 ॥
ന കശ്ചിത്ത്രിഷു ലോകേഷു സംയുഗേന ഗതശ്രമഃ ।
ഭുജവീര്യാഭിഗുപ്തശ്ച തപസാ ചാഭിരക്ഷിതഃ ॥ 4 ॥
ദേശകാലവിഭാഗജ്ഞസ്ത്വമേവ മതിസത്തമഃ ।
ന തേഽസ്ത്യശക്യം സമരേഷു കര്മണാ ന തേഽസ്ത്യകാര്യം മതിപൂർവമംത്രണേ ।
ന സോഽസ്തി കശ്ചിത്ത്രിഷു സംഗ്രഹേഷു വൈ ന വേദ യസ്തേഽസ്ത്രബലം ബലം ച തേ ॥ 5 ॥
മമാനുരൂപം തപസോ ബലം ച തേ പരാക്രമശ്ചാസ്ത്രബലം ച സംയുഗേ ।
ന ത്വാം സമാസാദ്യ രണാവമര്ദേ മനശ്ശ്രമം ഗച്ഛതി നിശ്ചിതാര്ഥമ് ॥ 6 ॥
നിഹതാഃ കിംകരാസ്സർവേ ജംബുമാലീ ച രാക്ഷസഃ ।
അമാത്യപുത്രാ വീരാശ്ച പംച സേനാഗ്രയായിനഃ ॥ 7 ॥
ബലാനി സുസമൃദ്ധാനി സാശ്വനാഗരഥാനി ച ।
സഹോദരസ്തേ ദയിതഃ കുമാരോഽക്ഷശ്ച സൂദിതഃ ॥ 8 ॥
ന ഹി തേഷ്വേവ മേ സാരോ യസ്ത്വയ്യരിനിഷൂദന ।
ഇദം ഹി ദൃഷ്ട്വാ മതിമന്മഹദ്ബലം കപേഃ പ്രഭാവം ച പരാക്രമം ച ।
ത്വമാത്മനശ്ചാപി സമീക്ഷ്യ സാരം കുരുഷ്വ വേഗം സ്വബലാനുരൂപമ് ॥ 9 ॥
ബലാവമര്ഥസ്തയി സന്നികൃഷ്ടേ യഥാ ഗതേ ശാമ്യതി ശാംതശത്രൌ ।
തഥാ സമീക്ഷ്യാത്മബലം പരം ച സമാരഭസ്വാസ്ത്രവിദാം വരിഷ്ഠ ॥ 10 ॥
ന വീരസേനാ ഗണശോച്യവംതി ന വജ്രമാദായ വിശാലസാരമ് ।
ന മാരുതസ്യാസ്യ ഗതേഃ പ്രമാണം ന ചാഗ്നികല്പഃ കരണേന ഹംതുമ് ॥ 11 ॥
തമേവമര്ഥം പ്രസമീക്ഷ്യ സമ്യക് സ്വകര്മസാമ്യാദ്ധി സമാഹിതാത്മാ ।
സ്മരംശ്ച ദിവ്യം ധനുഷോഽസ്ത്രവീര്യം വ്രജാക്ഷതം കര്മ സമാരഭസ്വ ॥ 12 ॥
ന ഖല്വിയം മതിശ്ശ്രേഷ്ഠാ യത്ത്വാം സംപ്രേഷയാമ്യഹമ് ।
ഇയം ച രാജധര്മാണാം ക്ഷത്രിയസ്യ മതിര്മതാ ॥ 13 ॥
നാനാശസ്ത്രേഷു സംഗ്രാമേ വൈശാരദ്യമരിംദമ ।
അവശ്യമേവ ബോദ്ധവ്യം കാമ്യശ്ച വിജയോ രണേ ॥ 14 ॥
തതഃ പിതുസ്തദ്വചനം നിശമ്യ പ്രദക്ഷിണം ദക്ഷസുതപ്രഭാവഃ ।
ചകാര ഭര്താരമദീനസത്ത്വോ രണായ വീരഃ പ്രതിപന്നബുദ്ധിഃ ॥ 15 ॥
തതസ്തൈ സ്സ്വഗണൈരിഷ്ടൈരിംദ്രജിത് പ്രതിപൂജിതഃ ।
യുദ്ധോദ്ധതഃ കൃതോത്സാഹസ്സംഗ്രാമം പ്രത്യപദ്യത ॥ 16 ॥
ശ്രീമാന്പദ്മപലാശാക്ഷോ രാക്ഷസാധിപതേസ്സുതഃ ।
നിര്ജഗാമ മഹാതേജാസ്സമുദ്ര ഇവ പർവസു ॥ 17 ॥
സ പക്ഷിരാജോപമതുല്യവേഗൈ ।
ർവ്യാളൈശ്ചതുര്ഭിഃ സിതതീക്ഷ്ണദമ്ഷ്ട്രൈഃ ।
രഥം സമായുക്തമസമ്ഗവേഗമ് ।
സമാരുരോഹേംദ്രജിദിംദ്രകല്പഃ ॥ 18 ॥
സ രഥീ ധന്വിനാം ശ്രേഷ്ഠഃ ശസ്ത്രജ്ഞോസ്ത്രവിദാം വരഃ ।
രഥേനാഭിയയൌ ക്ഷിപ്രം ഹനുമാന്യത്ര സോഽഭവത് ॥ 19 ॥
സ തസ്യ രഥനിര്ഘോഷം ജ്യാസ്വനം കാര്മുകസ്യ ച ।
നിശമ്യ ഹരിവീരോഽസൌ സംപ്രഹൃഷ്ടതരോഽഭവത് ॥ 20 ॥
സുമഹച്ചാപമാദായ ശിതശല്യാംശ്ച സായകാന് ।
ഹനുമംതമഭിപ്രേത്യ ജഗാമ രണപംഡിതഃ ॥ 21 ॥
തസ്മിംസ്തതഃ സംയതി ജാതഹര്ഷേ രണായ നിര്ഗച്ഛതി ചാപപാണൌ ।
ദിശശ്ച സർവാഃ കലുഷാ ബഭൂവു ര്മൃഗാശ്ച രൌദ്രാ ബഹുധാ വിനേദുഃ ॥ 22 ॥
സമാഗതാസ്തത്ര തു നാഗയക്ഷാ മഹര്ഷയശ്ചക്രചരാശ്ച സിദ്ധാഃ ।
നഭസ്സമാവൃത്യ ച പക്ഷിസംഘാ വിനേദുരുച്ചൈഃ പരമപ്രഹൃഷ്ടാഃ ॥ 23 ॥
ആയാംതം സരഥം ദൃഷ്ട്വാ തൂര്ണമിംദ്രജിതം കപിഃ ।
വിനനാദ മഹാനാദം വ്യവര്ധത ച വേഗവാന് ॥ 24 ॥
ഇംദ്രജിത്തു രഥം ദിവ്യമാസ്ഥിതശ്ചിത്രകാര്മുകഃ ।
ധനുർവിഷ്ഫാരയാമാസ തടിദൂര്ജിതന്നിസ്സ്വനമ് ॥ 25 ॥
തതസ്സമേതാവതിതീക്ഷ്ണവേഗൌ മഹാബലൌ തൌ രണനിർവിശംകൌ ।
കപിശ്ച രക്ഷോധിപതേസ്തനൂജഃ സുരാസുരേംദ്രാവിവ ബദ്ധവൈരൌ ॥ 26 ॥
സ തസ്യ വീരസ്യ മഹാരഥസ്യ ധനുഷ്മതഃ സംയതി സമ്മതസ്യ ।
ശരപ്രവേഗം വ്യഹനത്പ്രവൃദ്ധ ശ്ചചാര മാര്ഗേ പിതുരപ്രമേയഃ ॥ 27 ॥
തതശ്ശരാനായതതീക്ഷ്ണശല്യാന് സുപത്രിണഃ കാംചനചിത്രപുംഖാന് ।
മുമോച വീരഃ പരവീരഹംതാ സുസന്നതാന് വജ്രനിപാതവേഗാന് ॥ 28 ॥
തതസ്തു തത്സ്യംദനനിസ്സ്വനം ച മൃദംഗഭേരീപടഹസ്വനം ച ।
വികൃഷ്യമാണസ്യ ച കാര്മുകസ്യ നിശമ്യ ഘോഷം പുനരുത്പപാത ॥ 29 ॥
ശരാണാമംതരേഷ്വാശു വ്യവര്തത മഹാകപിഃ ।
ഹരിസ്തസ്യാഭിലക്ഷ്യസ്യ മോഘയന്ലക്ഷ്യസംഗ്രഹമ് ॥ 30 ॥
ശരാണാമഗ്രതസ്തസ്യ പുനഃ സമഭിവര്തത ।
പ്രസാര്യ ഹസ്തൌ ഹനുമാനുത്പപാതാനിലാത്മജഃ ॥ 31 ॥
താവുഭൌ വേഗസംപന്നൌ രണകര്മവിശാരദൌ ।
സർവഭൂതമനോഗ്രാഹി ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ് ॥ 32 ॥
ഹനുമതോ വേദ ന രാക്ഷസോഽംതരം ന മാരുതിസ്തസ്യ മഹാത്മനോഽംതരമ് ।
പരസ്പരം നിർവിഷഹൌ ബഭൂവതുഃ സമേത്യ തൌ ദേവസമാനവിക്രമൌ ॥ 33 ॥
തതസ്തു ലക്ഷ്യേ സ വിഹന്യമാനേ ശരേഷ്വമോഘേഷു ച സംപതത്സു ।
ജഗാമ ചിംതാം മഹതീം മഹാത്മാ സമാധിസംയോഗസമാഹിതാത്മാ ॥ 34 ॥
തതോ മതിം രാക്ഷസരാജസൂനു ശ്ചകാര തസ്മിന് ഹരിവീരമുഖ്യേ ।
അവധ്യതാം തസ്യ കപേസ്സമീക്ഷ്യ കഥം നിഗച്ഛേദിതി നിഗ്രഹാര്ഥമ് ॥ 35 ॥
തതഃ പൈതാമഹം വീരഃ സോഽസ്ത്രമസ്ത്രവിദാം വരഃ ।
സംദധേ സുമഹത്തേജാഃ തം ഹരിപ്രവരം പ്രതി ॥ 36 ॥
അവധ്യോഽയമിതി ജ്ഞാത്വാ തമസ്ത്രേണാസ്ത്രതത്ത്വവിത് ।
നിജഗ്രാഹ മഹാബാഹുര്മാരുതാത്മജമിംദ്രജിത് ॥ 37 ॥
തേന ബദ്ധസ്തതോഽസ്ത്രേണ രാക്ഷസേന സ വാനരഃ ।
അഭവന്നിർവിചേഷ്ടശ്ച പപാത സ മഹീതലേ ॥ 38 ॥
തതോഽഥ ബുദ്ധ്വാ സ തദസ്ത്രബംധം പ്രഭോഃ പ്രഭാവാദ്വിഗതാത്മവേഗഃ ।
പിതാമഹാനുഗ്രഹമാത്മനശ്ച വിചിംതയാമാസ ഹരിപ്രവീരഃ ॥ 39 ॥
തത സ്സ്വായംബുവൈര്മംത്രൈര്ബ്രഹ്മാസ്ത്രമഭിമംത്രിതമ് ।
ഹനുമാംശ്ചിംതയാമാസ വരദാനം പിതാമഹാത് ॥ 40 ॥
ന മേഽസ്ത്രബംധസ്യ ച ശക്തിരസ്തി വിമോക്ഷണേ ലോകഗുരോഃ പ്രഭാവാത് ।
ഇത്യേവ മത്വാ വിഹിതോഽസ്ത്രബംധോ മയാത്മയോനേരനുവര്തിതവ്യഃ ॥ 41 ॥
സ വീര്യമസ്ത്രസ്യ കപിർവിചാര്യ പിതാമഹാനുഗ്രഹമാത്മനശ്ച ।
വിമോക്ഷശക്തിം പരിചിംതയിത്വാ പിതാമഹാജ്ഞാമനുവര്തതേ സ്മ ॥ 42 ॥
അസ്ത്രേണാപി ഹി ബദ്ധസ്യ ഭയം മമ ന ജായതേ ।
പിതാമഹമഹേംദ്രാഭ്യാം രക്ഷിതസ്യാനിലേന ച ॥ 43 ॥
ഗ്രഹണേ ചാപി രക്ഷോഭിര്മഹന്മേ ഗുണദര്ശനമ് ।
രാക്ഷസേംദ്രേണ സംവാദസ്തസ്മാദ്ഗൃഹ്ണംതു മാം പരേ ॥ 44 ॥
സ നിശ്ചിതാര്ഥഃ പരവീരഹംതാ സമീക്ഷ്യകാരീ വിനിവൃത്തചേഷ്ടഃ ।
പരൈഃ പ്രസഹ്യാഭിഗതൈര്നിഗൃഹ്യ നനാദ തൈസ്ത്രൈഃ പരിഭര്ത്സ്യമാനഃ ॥ 45 ॥
തതസ്തം രാക്ഷസാ ദൃഷ്ട്വാ നിർവിചേഷ്ടമരിംദമമ് ।
ബബംധുശ്ശണവല്കൈശ്ച ദ്രുമചീരൈശ്ച സംഹതൈഃ ॥ 46 ॥
സ രോചയാമാസ പരൈശ്ച ബംധനം പ്രസഹ്യ വീരൈരഭിനിഗ്രഹം ച ।
കൌതൂഹലാന്മാം യദി രാക്ഷസേംദ്രോ ദ്രഷ്ടും വ്യവസ്യേദിതി നിശ്ചിതാര്ഥഃ ॥ 47 ॥
സ ബദ്ധസ്തേന വല്കേന വിമുക്തോഽസ്ത്രേണ വീര്യവാന് ।
അസ്ത്രബംധഃ സ ചാന്യം ഹി ന ബംധമനുവര്തതേ ॥ 48 ॥
അഥേംദ്രജിത്തു ദ്രുമചീരബദ്ധം വിചാര്യ വീരഃ കപിസത്തമം തമ് ।
വിമുക്തമസ്ത്രേണ ജഗാമ ചിംതാം നാന്യേന ബദ്ധോ ഹ്യനുവര്തതേഽസ്ത്രമ് ॥ 49 ॥
അഹോ മഹത്കര്മ കൃതം നിരര്ഥകമ്കം ന രാക്ഷസൈര്മംത്രഗതിർവിമൃഷ്ടാ ।
പുനശ്ച മംത്രേ വിഹതേഽസ്ത്രമന്യത്പ്രവര്തതേ സംശയിതാ സ്സ്മസർവേ ॥ 50 ॥
അസ്ത്രേണ ഹനുമാന്മുക്തോ നാത്മാനമവബുധ്യത ।
കൃഷ്യമാണസ്തു രക്ഷോഭി സ്തൌശ്ച ബംധൈര്നിപീഡിതഃ ॥ 51 ॥
ഹന്യമാനസ്തതഃ ക്രൂരൈ രാക്ഷസൈഃ കാഷ്ഠമുഷ്ടിഭിഃ ।
സമീപം രാക്ഷസേംദ്രസ്യ പ്രാകൃഷ്യത സ വാനരഃ ॥ 52 ॥
അഥേംദ്രജിത്തം പ്രസമീക്ഷ്യ മുക്തമസ്ത്രേണ ബദ്ധം ദ്രുമചീരസൂത്രൈഃ ।
ന്യദര്ശയത്തത്ര മഹാബലം തം ഹരിപ്രവീരം സഗണായ രാജ്ഞേ ॥ 53 ॥
തം മത്തമിവ മാതംഗം ബദ്ധം കപിവരോത്തമമ് ।
രാക്ഷസാ രാക്ഷസേംദ്രായ രാവണായ ന്യവേദയന് ॥ 54 ॥
കോഽയം കസ്യ കുതോവാത്ര കിം കാര്യം കോ വ്യപാശ്രയഃ ।
ഇതി രാക്ഷസവീരാണാം തത്ര സംജജ്ഞിരേ കഥാഃ ॥ 55 ॥
ഹന്യതാം ദഹ്യതാം വാപി ഭക്ഷ്യതാമിതി ചാപരേ ।
രാക്ഷസാസ്തത്ര സംക്രുദ്ധാഃ പരസ്പരമഥാബ്രുവന് ॥ 56 ॥
അതീത്യ മാര്ഗം സഹസാ മഹാത്മാ സ തത്ര രക്ഷോധിപപാദമൂലേ ।
ദദര്ശ രാജ്ഞഃ പരിചാരവൃദ്ധാന് ഗൃഹം മഹാരത്നവിഭൂഷിതം ച ॥ 57 ॥
സ ദദര്ശ മഹാതേജാ രാവണഃ കപിസത്തമമ് ।
രക്ഷോഭിർവികൃതാകാരൈഃ കൃഷ്യമാണമിതസ്തതഃ ॥ 58 ॥
രാക്ഷസാധിപതിം ചാപി ദദര്ശ കപിസത്തമഃ ।
തേജോബലസമായുക്തം തപംതമിവ ഭാസ്കരമ് ॥ 59 ॥
സരോഷസമ്വര്തിതതാമ്രദൃഷ്ടിര്ദശാനനസ്തം കപിമന്വവേക്ഷ്യ ।
അഥോപവിഷ്ടാന് കുലശീലവൃദ്ധാന് സമാദിശത്തം പ്രതി മംത്രിമുഖ്യാന് ॥ 60 ॥
യഥാക്രമം തൈസ്സ കപിർവിപൃഷ്ടഃ കാര്യാര്ഥമര്ധസ്യ ച മൂലമാദൌ ।
നിവേദയാമാസ ഹരീശ്വരസ്യ ദൂതഃ സകാശാദഹമാഗതോഽസ്മി ॥ 61 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുംദരകാംഡേ അഷ്ടചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
