ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാംഡമ് ।
അഥ ഏകനവതിതമസ്സര്ഗഃ ।
സ ഹതാശ്വോമഹാതേജാഭൂമൌതിഷ്ഠന്നിശാചരഃ ।
ഇംദ്രജിത്പരമക്രുദ്ധസ്സജജ്വാലതേജസാ ॥ 1 ॥
തൌധവനിനൌജിഘാംസംതവന്യോന്യമിഷുഭിര്ഭൃശമ് ।
വിജയേനാഭിനിഷ്ക്രാംതൌവനേഗജവൃഷാവിവ ॥ 2 ॥
നിബര്ഹയംതശ്ചാന്യോന്യംതേരാക്ഷ്വനൌകസഃ ।
ഭര്താരം ന ജഹുര്യുദ്ധേസംപതംതസ്തതസ്തതഃ ॥ 3 ॥
തതസ്താന് രാക്ഷസാന് സർവാന് ഹര്ഷയന് രാവണാത്മജഃ ।
സ്തുവാനോഹര്ഷമാണശ്ചൈദംവചനമബ്രവീത് ॥ 4 ॥
തമസാബഹുലേനേമാസ്സമ്സക്താംസർവതോദിശഃ ।
നേഹവിജ്ഞായതേസ്വോവാപരോവാരക്ഷസോത്തമാഃ ॥ 5 ॥
ധൃഷ്ടംഭവംതോയുധ്യംതുഹരീണാംമോഹനായവൈ ।
അഹംതുരഥമാസ്ഥായആഗമിഷ്യാമിസംയുഗേ ॥ 6 ॥
തഥാഭവംതഃകുർവംതുയഥേമേഹിവനൌകസഃ ।
ന യുധ്യേയുര്ദുരാത്മാനഃപ്രവിഷ്ടേനഗരംമയി ॥ 7 ॥
ഇത്യുക്ത്വാരാവണസുതോവംചയിത്വാവനൌകസഃ ।
പ്രവിവേശപുരീംലംകാംരഥഹേതോരമിത്രഹാ ॥ 8 ॥
സ രഥംഭൂഷയിത്വാഥരുചിരംഹേമഭൂഷിതമ് ।
പ്രാസാസിശരസംയുക്തംയുക്തംപരമവാജിഭിഃ ॥ 9 ॥
അധിഷ്ഠിതംഹയജ്ഞേനസൂതേനാപ്തോപദേശിനാ ।
ആരുരോഹമഹാതേജാരാവണിഃസമതിംജിയഃ ॥ 10 ॥
സ രാക്ഷസഗണൈര്മുഖ്യൈർവൃതോമംദോദരീസുതഃ ।
നിര്യയൌനഗരാവദീരഃകൃതാംതബലചോദിതഃ ॥ 11 ॥
സോഽഭിനിഷ്ക്രമ്യനഗരാദിംദ്രജിത്പരവീരഹാ ।
അഭ്യയാജ്ഞവനൈരശ്വൈര്ലക്ഷ്മണംസവിഭീഷണമ് ॥ 12 ॥
തതോരഥസ്ഥമാലോക്യസൌമത്രീരാവണാത്മജമ് ।
വാനരാശ്ചമഹാവീര്യാരാക്ഷസശ്ചവിഭീഷണഃ ॥ 13 ॥
വിസ്മയംപരമംജഗ്മുര്ലാഘവാത്തസ്യധീമതഃ ।
രാവണിശ്ചാപിസംക്രുദ്ധോരണേവാനരയൂഥപാന് ॥ 14 ॥
പാതയാമാസബാണൌഘൈഃശതശോഽഥസഹസ്രശഃ ।
മംഡലീകൃതധനൂരാവണിഃസമതിംജയഃ ॥ 15 ॥
ഹരീനഭ്യഹനത്കൃദ്ധഃപരംലാഘവമാസ്ഥിതഃ ।
തേവധ്യമാനാഹരയോനാരാചൈര്ഭീമവിക്രമൈഃ ॥ 16 ॥
സൌമിത്രിംശരണംപ്രാപ്താഃപ്രജാപതിമിവപ്രജാഃ ।
തതഃസമരകോപേനജ്വലിതോരഘുനംദനഃ ॥ 17 ॥
ചിച്ഛേദകാര്മുകംതസ്യദര്ശയന് പാണിലാഘവമ് ।
സോന്യഽത്കാര്മുകം മാദായസജ്ജംചക്രേത്വരന്നിവ ॥ 18 ॥
തദപ്യസ്യത്രിഭിര്ബാണൈര്ലക്ഷ്മണോനിരകൃംതത ।
അഥൈവംഛിന്നധന്വാനമാശീവിഷവിഷോപമൈഃ ॥ 19 ॥
വിവ്യാധോരസിസൌമിത്രീരാവണിംപംചഭിഃശരൈഃ ।
തേതസ്യകായംനിര്ഭിദ്യമഹാകാര്മുകനിസ്സൃതാഃ ॥ 20 ॥
നിപേതുര്ധരണീംബാണാരക്താഇവമഹോരഗാഃ ।
ഭിന്നവര്മാരുധിരംവമന്വക്ത്രേണരാവണിഃ ॥ 21 ॥
ജഗ്രാഹകാര്മുകശ്രേഷ്ഠംദൃഢജ്യംബലവത്തരമ് ।
സഃലക്ഷ്മണംസമുദ്ധിശ്യപരംലാഘവമാശ്രിതഃ ॥ 22 ॥
വവര്ഷശരവര്ഷാണിവര്ഷാണീവപുരംദരഃ ।
മുക്തമിംദ്രജിതാതത്തുശരവര്ഷമരിംദമഃ ॥ 23 ॥
അവാരയദസംഭ്രാംതോലക്ഷ്മണഃസുദുരാസദമ് ।
സംദര്ശയാമാസതദാരാവണിംരഘുനംദനഃ ॥ 24 ॥
അസംബ്രാംതോമഹാതേജേസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।
തസ്താന് രാക്ഷസാന് സർവാംസ്ത്രിഭിരേകൈകമാഹവേ ॥ 25 ॥
അവിധ്യത്പരമക്രുദ്ധശ്ശീഘ്രാസ്ത്രംസംപ്രദര്ശയന് ।
രാക്ഷസേംദ്രസുതംചാപിബാണൌഘൈസ്സമതാഡയത് ॥ 26 ॥
സോഽതിവിദ്ധോബലവതാശത്രുണാശത്രുഘാതിനാ ।
അസക്തംപ്രേഷയാമാസലക്ഷ്മണായബഹൂന് ശരാന് ॥ 27 ॥
താനപ്രാപ്താന് ശിതൈര്ഭാണൈശ്ചിച്ഛേദപരവീരഹാ ।
സാരഥേരസ്യ ച രണേരഥിവോരഘുസത്തമഃ ॥ 28 ॥
ശിരോജഹാരധര്മാത്മാഭല്ലേനാനതപർവണാ ।
സൂതാസ്തേഹയാസ്തത്രരഥമൂഹുരവിക്ലബാഃ ॥ 29 ॥
മംഡലാന്യഭിധാവംതസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।
അമര്ഷവശമാപന്നഃസൌമിത്രിര്ദൃഢവിക്രമഃ ॥ 30 ॥
പ്രത്യവിദ്ധ്യദ്ധയാംസ്തസ്യശരൈർവിത്രാസയന് രണേ ।
അമര്ഷമാണസ്തത്കര്മരാവണസ്യസുതോബലീ ॥ 31 ॥
വിവ്യാഥദശഭിര്ബാണൈസ്സൌമിത്രിംതമമര്ഷണമ് ।
തേതസ്യവജ്രപ്രതിമാഃശരാസ്സര്പവിഷോപമാഃ ॥ 32 ॥
വിലയംജഗ്മുരാഗത്യകവചംകാംചനപ്രഭമ് ।
അഭ്യേദ്യകവചംമത്വാലക്ഷ്മണംരാവണാത്മജഃ ॥ 33 ॥
ലലാടേലക്ഷ്മണംബാണൈസ്സുപുംഖൈസ്ത്രിഭിരിംദ്രജിത് ।
അവിധ്യത്പരമക്രുദ്ധഃശീഘ്രമസ്ത്രംപ്രദര്ശയന് ॥ 34 ॥
തൈഃപൃഷത്കൈര്ലലാടസ്ഥൈശ്ശുശുഭേരഘുനംദനഃ ।
രണാഗ്രേസമരശ്ലാഘീത്രിശൃംഗൈവപർവതഃ ॥ 35 ॥
സ തഥാഹ്യര്ദിതോബാണൈരാക്ഷസേനതദാമൃധേ ।
തമാശുപ്രതിവിവ്യാധലക്ഷ്മണഃപംചഭിഃശരൈഃ ॥ 36 ॥
വികൃഷ്വേംദ്രജിതോയുദ്ധേവദനേശുഭകുംഡലേ ।
ലക്ഷ്മണേംദ്രജിതൌവീരൌമഹാബലശരാസനൌ ॥ 37 ॥
അന്യോന്യംജഘ്നതുര്ബാണൈർവിശിഖൈര്മീവിക്രമൌ ।
തതഃശോണിതദിഗ്ധാംഗൌലക്ഷ്മണേംദജിതാവുഭൌ ॥ 38 ॥
രണേതൌരാജതുർവീരൌപുഷ്പിതാവിവകിംശുകൌ ।
തൌപരസ്പരമഭ്യേത്യസർവഗാത്രേഷുധവനിനൌ ॥ 39 ॥
ഘോരൈർവിവ്യധതുര്ഭാണൈഃകൃതഭാവാവുഭൌജയേ ।
തതഃസമരകോപേനസമ്വൃതോരാവണാത്മജഃ ॥ 40 ॥
വിഭീഷണംത്രിഭിര്ബാണൈർവിവ്യാഥവദനേശുഭേ ।
അയോമുഖൈസ്ത്രിഭിർവിദ്ധ്വാരാക്ഷസേംദ്രംവിഭീഷണമ് ॥ 41 ॥
ഏകൈകേനാഭിവിവ്യാഥതാന്സർവാന് ഹരിയൂഥപാന് ।
തസ്മൈദൃഢതരംക്രുദ്ധോജഘാനഗദയാഹയാന് ॥ 42 ॥
വിഭീഷണോമഹാതേജാരാവണേസ്സദുരാത്മനഃ ।
പഹതാശ്വാദവാപ്ലുത്യരഥാന്നിഹതസാരഥേഃ ॥ 43 ॥
രഥശക്തിംമഹാതേജാഃപിതൃവ്യായമുമോച ഹ ।
താമാപതതനീംസംപ്രേക്ഷ്യസുമിത്രാനംദവര്ധനഃ ॥ 44 ॥
ചിച്ഛേദനിശിതൈര്ബാണൈര്ധശഥാപാതയദ്ഭുവി ।
തസ്മൈദൃഢതനുഃക്രുദ്ധോഹതാശ്വായവിഭീഷണഃ ॥ 45 ॥
വജ്രസ്പര്ശസമാന് പംചസസര്ജോരസിസായകാന് ।
തേതസ്യകായംഭിത്വാതുരുക്മപുംഖാനിമിത്തഗാഃ ॥ 46 ॥
ബഭൂവുര്ലോഹിതാദിഗ്ധാരക്താഇവമഹോരഗാഃ ।
സഃപിതൃവ്യസ്യസംക്രുദ്ധഃഇംദ്രജിച്ഛരമാദദേ ॥ 47 ॥
ഉത്തമംരക്ഷസാംമധ്യേയമദത്തംമഹാബലമ് ।
തംസമീക്ഷ്യമഹാതേജാമഹേഷുംതേനസംഹിതമ് ॥ 48 ॥
ലക്ഷ്മണോഽപ്യാദദേബാണമദ്യഭദീമപരാക്രമഃ ।
കുബേരേണസ്വയംസ്വപ്നേയദ്ദത്തമമിതാത്മനാ ॥ 49 ॥
ദുര്ജയംദുർവിഷഹ്യം ച സേംദ്രൈരപിസുരാസുരൈഃ ।
തയോസ്തുധനുഷീശ്രേഷ്ഠേബാഹുഭിഃപരിഘോപമൈഃ ॥ 50 ॥
വികൃഷ്യമാണേബലവത് ക്രൌംചവിവചുകൂജതുഃ ।
താഭ്യാംതുധനുഷിശ്രേഷ്ഠേസംസിതൌസായകോത്തമൌ ॥ 51 ॥
വികൃഷ്യമാണേവീരാഭ്യാംഭൃശംജജ്വലതുഃശ്രിയാ ।
തൌഭാസയംതാവാകാശംധനുര്ഭ്യാംവിശിഖൌച്യുതൌ ॥ 52 ॥
മുഖേനമുഖമാഹത്യസന്നിപേതതുരോജസാ ।
സന്നിപാതസ്തയോശ്ചാസീച്ഛരയോര്ഘോരരൂപയോഃ ॥ 53 ॥
സധൂമവിസ്ഫുലിംഗശ്ചതജ്ജോഽനഗിര്ദാരുണോഽഭവത് ।
തൌമഹാഗ്രഹസംകാശാവന്യോന്യംസന്നിപത്യ ച ॥ 54 ॥
സംഗ്രാമേശതധായാതൌമേദിന്യാംചൈവപേതതുഃ ।
ശരൌപ്രതിഹതൌദൃഷ്ടവാതാവുഭൌരണമൂര്ധനി ॥ 55 ॥
വ്രീഡിതൌജാതരോഷൌ ച ലക്ഷ്മണേംദ്രജിതൌതദാ ।
സുസംരര്ബ്ധസ്തുസൌമിത്രിരസ്ത്രംവാരുമാദദേ ॥ 56 ॥
രൌദ്രംമഹേംദ്രജിദ്യുദ്ധേഽപ്യസൃജദ്യുദ്ധനിഷ്ഠിതഃ ।
തേനതദ്വിഹതംശസ്ത്രംവാരുണംപരമാദ്ഭുതമ് ॥ 57 ॥
തതഃക്രുദ്ധോമഹാതേജാഇംദ്രജിത്സമിതിംജയഃ ।
ആഗ്നേയംസംദധേദീപ്തം സ ലോകംസംക്ഷിപന്നിവ ॥ 58 ॥
സൌരേണാസ്ത്രണതവദീരോലക്ഷ്മണഃപര്യവാരയത് ।
അസ്ത്രംനിവാരിതംദൃഷ്ടവാരാവണിഃക്രോഥമൂര്ഛിതഃ ॥ 59 ॥
ആദദേനിശിതംബാണമാസുരംശത്രുദാരുണമ് ।
തസ്മാച്ചാപാദ്വിനിഷ്പേതുര്ഭാസ്വരാഃകൂടമുദ്ഗരാഃ ॥ 60 ॥
ശൂലാനി ച മുശുംഡ്യശ്ചഗദാഃഖംഗാഃ പരശ്വഥാഃ ।
തദ്ദൃഷ്ടവാലക്ഷ്മണഃസംഖ്യേഘോരമസ്ത്രംസുദാരുണമ് ॥ 61 ॥
അവാര്യംസർവഭൂതാനാംസർവശസ്ത്രവിദാരണമ് ।
മഹേശ്വരേണദ്യുതിമാംസ്തദസ്ത്രംപ്രത്യവാരയത് ॥ 62 ॥
തയോഃസമുതുലംയുദ്ധംസംബഭൂവാരോമഹര്ഷണമ് ।
ഗഗനസ്ഥാനിഭൂതാനിലക്ഷ്മണംപര്യവാരയന് ॥ 63 ॥
ഭൈരവാഭിരുതേഭീമേയുദ്ധേവാനരക്ഷസാമ് ।
ഭൂതൈര്ബഹുഭിരാകാശംവിസ്മിതൈരാവൃതംബഭൌ ॥ 64 ॥
ഋഷയഃപിതരോദേവാഗംധർവഗരുഡോരഗാഃ ।
ശതക്രതുംപുരസ്കൃത്യരരക്ഷുര്ലക്ഷ്മണംരണേ ॥ 65 ॥
അഥാന്യംമാര്ഗണശ്രേഷ്ഠംസംദധേരാഘവാനുജഃ ।
ഹുതാശനസമസ്പര്ശംരാവണാത്മജദാരണമ് ॥ 66 ॥
സുപത്രമനുവൃത്താംഗംസുപർവാണംസുസംസ്ഥിതമ് ।
സുവര്ണവികൃതംവീരശ്ശരീരാംതകരംശരമ് ॥ 67 ॥
ദുരാവാരംദുർവിഷഹംരാക്ഷസാനാംഭയാവഹമ് ।
ആശീവിഷവിഷപ്രഖ്യംദേവസംഘൈഃസമര്ചിതമ് ॥ 68 ॥
യേനശക്രോമഹാതേജാദാനവാനജത്പ്രഭുഃ ।
പുരാദേവാസുരേയുദ്ധേവീര്യവാന് ഹരിവാഹനഃ ॥ 69 ॥
തദൈംദ്രമസ്ത്രംസൌമിത്രിഃസമ്യുഗേഷ്വപരാജിതമ് ।
ശരശ്രേഷ്ഠംധനുഃ ശ്രേഷ്ഠേവികര്ഷന്നിദമിബ്രവീത് ॥ 70 ॥
ലക്ഷ്മീവാന് ലക്ഷ്മണോവാക്യമര്ഥസാധകമാത്മനഃ ।
ധര്മാത്മാസത്യസംധശ്ചരാമോദാശരഥിര്യതി ॥ 71 ॥
പൌരുഷേചാപ്രതിദ്വംദ്വഃശരൈനംജസിരാവണിമ് ।
ഇത്യുക്ത്വാബാണമാകര്ണംവികൃഷ്യതമജിഹ്മഗമ് ॥ 72 ॥
ലക്ഷ്മണഃസമരേവീരഃസസര്ജേംദ്രജിതംപ്രതി ।
ഐംദ്രാസ്ത്രേണസമായുജ്യലക്ഷ്മണഃപരവീരഹാ ॥ 73 ॥
തതശിരഃസശിരസ്ത്രാണംശ്രീമജ്ജ്വലിതകുംഡലമ് ।
പ്രമഥ്യേംദ്രജിതഃകായാത്പാതയാമാസഭൂതലേ ॥ 74 ॥
തദ്രാക്ഷസതനൂജസ്യഭിന്നസ്കംധംശിരോമഹത് ।
തപനീയനിഭംഭൂമൌദദൃശേരുധിരോക്ഷിതമ് ॥ 75 ॥
ഹതഃ സ നിപപാതാഥധരണ്യാംരാവണാത്മജഃ ।
കവചീസശിരസ്ത്രാണോവിദ്ധസ്ഥശരാസനഃ ॥ 76 ॥
ചുക്രുശുസ്തേതതഃസർവേവാനരാഃസവിഭീഷണാഃ ।
ഹൃഷ്യംതോനിഹതേതസ്മിന് ദേവാവൃത്രവധേയഥാ ॥ 77 ॥
അഥാംതരിക്ഷേഭൂതാനാമൃഷീണാം ച മഹാത്മനാമ് ।
ജജ്ഞേഽഥജയസന്നാദോഗംധർവാപ്സരസാമപി ॥ 78 ॥
പതിതംതമഭിജ്ഞായരാക്ഷസീസാമഹാചമൂഃ ।
വധ്യമാനാദിശോഭേജേഹരിഭിര്ജിതകാശിഭിഃ ॥ 79 ॥
വാനരൈർവധ്യമാനാസ്തേശസ്ത്രാനുത്സൃജ്യരാക്ഷസാഃ ।
ലംകാമഭിമുഖാസ്സസ്രുര്ഭ്രഷ്ടസംജ്ഞാഃപ്രധാവിതാഃ ॥ 80 ॥
ദുദ്രുവുര്ഭഹുധാഭീതാരാക്ഷസാശ്ശതശോദിശഃ ।
ത്യക്ത്വാപ്രഹരണാന്സർവേപട്ടസാസിപരശ്വധാന് ॥ 81 ॥
കേചില്ലംകാംപരിത്രസ്താഃവിഷ്ടാവാനരാര്ദിതാഃ ।
സമുദ്രേപതിതാഃകേചിത്കേചിത്പർവതമാശ്രിതാഃ ॥ 82 ॥
ഹതമിംദ്രജിതംദൃഷ്ടവാശയാനം ച രണക്ഷിതൌ ।
രാക്ഷസാനാംസഹസ്രേഷു ന കശ്ചിത്പ്രത്യദൃശ്യത ॥ 83 ॥
യഥാസ്തംഗതആദിത്യേനാവതിഷ്ഠംതിരശ്മയഃ ।
തഥാതസ്മിന്നിപതിതേരാക്ഷസാസ്തേഗതാദിശഃ ॥ 84 ॥
ശാംതരശ്മിരിവാദിത്യോനിർവാണൈവപാവകഃ ।
ബഭൂവ സ മഹാബാഹുർവ്യപാസ്തഗതജീവിതഃ ॥ 85 ॥
പ്രശാംതപീഡാബഹുലോവിനഷ്ടാരിഃപ്രഹര്ഷവാന് ।
ബഭൂവലോകഃപതിതേരാക്ഷസേംദ്രസുതോതദാ ॥ 86 ॥
ഹര്ഷം ച ശക്രോഭഗവാന് സഹസർവൈര്മഹര്ഷിഭിഃ ।
ജഗാമനിഹതേതസ്മിന്രാക്ഷസേപാപകര്മണി ॥ 87 ॥
ആകാശേചാപിദേവാനാംശുശ്രുവേദുംദുഭിസ്വനഃ ।
നൃത്യദ്ഭിരപ്സരോഭിശ്ചഗംധർവൈശ്ചമഹാത്മഭിഃ ॥ 88 ॥
വവര്ഷുഃപുഷ്പവര്ഷാണിതദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।
പ്രശശംസുര്ഹതേതസ്മിന്രാക്ഷസേക്രൂരകര്മണി ॥ 89 ॥
ശുദ്ധാആപോനഭശ്ചൈവജഹൃഷുര്ദേവദാനവാഃ ।
ആജഗ്മുഃപതിതേതസ്മിന്സർവലോകഭയാവഹേ ॥ 90 ॥
ഊചുശ്ചസഹിതാസ്തുഷ്ടാദേവഗംധർവദാനവാഃ ।
വിജ്വരാശ്ശാംതകലുഷാബ്രാഹ്മണാവിചരംത്വിതി ॥ 91 ॥
തതോഽഭ്യനംദന്സമ്ഹൃഷ്ടാസ്സമരേഹരിയൂഥപാഃ ।
തമപ്രതിബലംദൃഷ്ടവാഹതംനൈരൃതപുംഗവമ് ॥ 92 ॥
വിഭീഷണോഹനൂമാംശ്ചജാംബവാംശ്ചര്ക്ഷയൂഥപഃ ।
വിജയേനാഭിനംദംതസുഷ്ടുവുശ്ചാപിലക്ഷ്മണമ് ॥ 93 ॥
ക്ഷ്വേളംതശ്ചപ്ലവംതശ്ചഗര്ജംതശ്ചപ്ലവംഗമാഃ ।
ലബ്ദലക്ഷാരഘുസുതംപരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ ॥ 94 ॥
ലാംഗൂലാനിപ്രവിധ്യംതസ്സ്ഫോടയംതശ്ചവാനരാഃ ।
ലക്ഷ്മണോജയതീത്യേവംവാക്യംവിശ്രാവയംസ്തദാ ॥ 95 ॥
അന്യോന്യം ച സമാലശിഷ്യഹരയോഹൃഷ്ടമാനസാഃ ।
ചക്രുരുച്ചാവഗുണാരാഘവാശ്രയസജാഃ കഥാഃ ॥ 96 ॥
തദസുകരമഥാഭിവീക്ഷ്യഹൃഷ്ടാഃപ്രിയസുഹൃദോയുധിലക്ഷ്മണസ്യകര്മ ।
പരമമുപലഭന്മനഃപ്രഹര്ഷംവിനിഹതമിംദ്രരിപുംനിശമ്യദേവാഃ ॥ 97 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാംഡേ ഏകനവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
