ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ദ്വാദശസ്സര്ഗഃ ।
തതശ്ശൃത്വാ മഹാരാജഃ കൈകേയ്യാ ദാരുണം വചഃ ।
ചിംതാമഭിസമാപേദേ മുഹൂര്തം പ്രതതാപ ച ॥ 1 ॥
കിന്നു മേ യദി വാ സ്വപ്നശ്ചിത്തമോഹോഽപി വാ മമ ।
അനുഭൂതോപസര്ഗോ വാ മനസോ വാപ്യുപദ്രവഃ ॥ 2 ॥
ഇതി സംചിംത്യ തദ്രാജാ നാധ്യഗച്ഛത്തദാസുഖമ് ।
പ്രതിലഭ്യ ചിരാത്സംജ്ഞാം കൈകേയീവാക്യതാഡിതഃ ॥ 3 ॥
വ്യഥിതോ വിക്ലബശ്ചൈവ വ്യാഘ്രീം ദൃഷ്ട്വാ യഥാ മൃഗഃ ।
അസംവൃതായാമാസീനോ ജഗത്യാം ദീര്ഘമുച്ഛവസന് ॥ 4 ॥
മംഡലേ പന്നഗോ രുദ്ധോ മംത്രൈരിവ മഹാവിഷഃ ।
അഹോ ധിഗിതി സാമര്ഷോ വാചമുക്ത്വാ നരാധിപഃ ॥ 5 ॥
മോഹമാപേദിവാന്ഭൂയ ശ്ശോകോപഹതചേതനഃ ।
ചിരേണ തു നൃപ സ്സംജ്ഞാം പ്രതിലഭ്യ സുദുഃഖിതഃ ॥ 6 ॥
കൈകേയീമബ്രവീത്ക്രുദ്ധഃപ്രദഹന്നിവ ചക്ഷുഷാ ।
നൃശംസേ ദുഷ്ടചാരിത്രേ കുലസ്യാസ്യ വിനാശിനി ॥ 7 ॥
കിം കൃതം തവ രാമേണ പാപം പാപേ മയാപി വാ ।
യദാ തേ ജനനീതുല്യാം വൃത്തിം വഹതി രാഘവഃ ॥ 8 ॥
തസ്യൈവ ത്വമനര്ഥായ കിംനിമിത്തമിഹോദ്യതാ ।
ത്വം മയാഽഽത്മവിനാശാര്ഥം ഭവനം സ്വം പ്രവേശിതാ ॥ 9 ॥
അവിജ്ഞാനാന്നൃപസുതാ വ്യാലീ തീക്ഷ്ണവിഷാ യഥാ ।
ജീവലോകോ യദാ സർവോ രാമസ്യാഹ ഗുണസ്തവമ് ॥ 10 ॥
അപരാധം കിമുദ്ദിശ്യ ത്യക്ഷ്യാമീഷ്ടമഹം സുതമ് ।
കൌസല്യാം വാ സുമിത്രാം വാ ത്യജേയമപി വാ ശ്രിയമ് ॥ 11 ॥
ജീവിതം വാഽത്മനോ രാമം ന ത്വേവ പിതൃവത്സലമ് ।
പരാ ഭവതി മേ പ്രീതിര്ദൃഷ്ട്വാ തനയമഗ്രജമ് ॥ 12 ॥
അപശ്യതസ്തു മേ രാമം നഷ്ടാ ഭവതി ചേതനാ ।
തിഷ്ഠേല്ലോകോ വിനാ സൂര്യം ശസ്യം വാ സലിലം വിനാ ॥ 13 ॥
ന തു രാമം വിനാ ദേഹേ തിഷ്ഠേത്തു മമ ജീവിതമ് ।
തദലം ത്യജ്യതാമേഷ നിശ്ചയഃ പാപനിശ്ചയേ ॥ 14 ॥
അപി തേ ചരണൈ മൂര്ധ്നാ സ്പൃശാമ്യേഷ പ്രസീദ മേ ।
കിമിദം ചിംതിതം പാപേ ത്വയാ പരമദാരുണമ് ॥ 15 ॥
അഥ ജിജ്ഞാസസേ മാം ത്വം ഭരതസ്യ പ്രിയാപ്രിയേ ।
അസ്തു യത്തത്ത്വയാ പൂർവം വ്യാഹൃതം രാഘവം പ്രതി ॥ 16 ॥
സ മേ ജ്യേഷ്ഠസ്സുത ശ്രീമാംധര്മജ്യേഷ്ഠ ഇതീവ മേ ।
തത്ത്വയാ പ്രിയവാദിന്യാ സേവാര്ഥം കഥിതം ഭവേത് ॥ 17 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ ശോകസംതപ്താ സംതാപയസി മാം ഭൃശമ് ।
ആവിഷ്ടാഽസി ഗൃഹം ശൂന്യം സാ ത്വം പരവശം ഗതാ ॥ 18 ॥
ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ദേവി സംപ്രാപ്തസ്സുമഹാനയമ് ।
അനയോ നയസംപന്നേ യത്ര തേ വികൃതാ മതിഃ ॥ 19 ॥
നഹി കിംചിദയുക്തം വാ വിപ്രിയം വാ പുരാ മമ ।
അകരോസ്ത്വം വിശാലാക്ഷി തേന ന ശ്രദ്ദധാമ്യഹമ് ॥ 20 ॥
നനു തേ രാഘവസ്തുല്യോ ഭരതേന മഹാത്മനാ ।
ബഹുശോ ഹി സുബാലേ ത്വം കഥാഃ കഥയസേ മമ ॥ 21 ॥
തസ്യ ധര്മാത്മനോ ദേവി വനവാസം യശസ്വിനഃ ।
കഥം രോചയസേ ഭീരു നവ വര്ഷാണി പംച ച ॥ 22 ॥
അത്യംതസുകുമാരസ്യ തസ്യ ധര്മേ ധൃതാത്മനഃ ।
കഥം രോചയസേ വാസമരണ്യേ ഭൃശദാരുണേ ॥ 23 ॥
രോചയസ്യഭിരാമസ്യ രാമസ്യ ശുഭലോചനേ ।
തവ ശുശ്രൂഷമാണസ്യ കിമര്ഥം വിപ്രവാസനമ് ॥ 24 ॥
രാമോ ഹി ഭരതാദ്ഭൂയസ്തവ ശുശ്രൂഷതേ സദാ ।
വിശേഷം ത്വയി തസ്മാത്തു ഭരതസ്യ ന ലക്ഷയേ ॥ 25 ॥
ശുശ്രൂഷാം ഗൌരവം ചൈവ പ്രമാണം വചനക്രിയാമ് ।
കസ്തേ ഭൂയസ്തരം കുര്യാദന്യത്ര മനുജര്ഷഭാത് ॥ 26 ॥
ബഹൂനാം സ്ത്രീസഹസ്രാണാം ബഹൂനാം ചോപജീവിനാമ് ।
പരിവാദോഽപവാദോ വാ രാഘവേ നോപപദ്യതേ ॥ 27 ॥
സാംത്വയന്സർവഭൂതാനി രാമ ശ്ശുദ്ധേന ചേതസാ ।
ഗൃഹ്ണാതി മനുജവ്യാഘ്ര പ്രിയൈർവിഷയവാസിനഃ ॥ 28 ॥
സത്യേന ലോകാന് ജയതി ദീനാന് ദാനേന രാഘവഃ ।
ഗുരൂംഛുശ്രൂഷയാ വീരോ ധനുഷാ യുധി ശാത്രവാന് ॥ 29 ॥
സത്യം ദാനം തപസ്ത്യാഗോ മിത്രതാ ശൌചമാര്ജവമ് ।
വിദ്യാ ച ഗുരുശുശ്രൂഷാ ധ്രുവാണ്യേതാനി രാഘവേ ॥ 30 ॥
തസ്മിന്നാര്ജവസംപന്നേ ദേവി ദേവോപമേ കഥമ് ।
പാപമാശംസസേ രാമേ മഹര്ഷിസമതേജസി ॥ 31 ॥
ന സ്മരാമ്യപ്രിയം വാക്യം ലോകസ്യ പ്രിയവാദിനഃ ।
സ കഥം ത്വത്കൃതേ രാമം വക്ഷ്യാമി പ്രിയമപ്രിയമ് ॥ 32 ॥
ക്ഷമാ യസ്മിംദമസ്ത്യാഗ സത്യം ധര്മഃ കൃതജ്ഞതാ ।
അപ്യഹിംസാ ച ഭൂതാനാം തമൃതേ കാ ഗതിര്മമ ॥ 33 ॥
മമ വൃദ്ധസ്യ കൈകേയി ഗതാംതസ്യ തപസ്വിനഃ ।
ദീനം ലാലപ്യമാനസ്യ കാരുണ്യം കര്തുമര്ഹസി ॥ 34 ॥
പൃഥിവ്യാം സാഗരാംതായാം യത്കിംചിദധിഗമ്യതേ ।
തത്സർവം തവ ദാസ്യാമി മാ ച ത്വാം മന്യുരാവിശേത് ॥ 35 ॥
അംജലിം കരോമി കൈകേയി പാദൌ ചാപി സ്പൃശാമി തേ ।
ശരണം ഭവ രാമസ്യ മാഽധര്മോ മാമിഹ സ്പൃശേത് ॥ 36 ॥
ഇതി ദുഃഖാഭിസംതപ്തം വിലപംതമചേതനമ് ।
ഘൂര്ണമാനം മഹാരാജം ശോകേന സമഭിപ്ലുതമ് ॥ 37 ॥
പാരം ശോകാര്ണവസ്യാശു പ്രാര്ഥയംതം പുനഃ പുനഃ ।
പ്രത്യുവാചാഥ കൈകേയീ രൌദ്രാ രൌദ്രതരം വചഃ ॥ 38 ॥
യദി ദത്ത്വാ വരൌ രാജന്പുനഃ പ്രത്യനുതപ്യസേ ।
ധാര്മികത്വം കഥം വീര പൃഥിവ്യാം കഥയിഷ്യസി ॥ 39 ॥
യദാ സമേതാ ബഹവസ്ത്വയാ രാജര്ഷയ സ്സഹ ।
കഥയിഷ്യംതി ധര്മജ്ഞ തത്ര കിം പ്രതിവക്ഷ്യസി ॥ 40 ॥
യസ്യാഃ പ്രസാദേ ജീവാമി യാ ച മാമഭ്യപാലയത് ।
തസ്യാഃ കൃതം മയാ മിഥ്യാ കൈകേയ്യാ ഇതി വക്ഷയസി ॥ 41 ॥
കില്ബിഷത്വം നരേംദ്രാണാം കരിഷ്യസി നരാധിപ ।
യോ ദത്വാ വരമദ്യൈവ പുനരന്യാനി ഭാഷസേ ॥ 42 ॥
ശൈബ്യശ്ശ്യേനകപോതീയേ സ്വമാംസം പക്ഷിണേ ദദൌ ।
അലര്കശ്ചക്ഷുഷീ ദത്വാ ജഗാമ ഗതിമുത്തമാമ് ॥ 43 ॥
സാഗരസ്സമയം കൃത്വാ ന വേലാമതിവര്തതേ ।
സമയം മാഽനൃതം കാര്ഷീഃ പൂർവവൃത്തമനുസ്മരന് ॥ 44 ॥
സ ത്വം ധര്മം പരിത്യജ്യ രാമം രാജ്യേഽഭിഷിച്യ ച ।
സഹ കൌസല്യയാ നിത്യം രംതുമിച്ഛസി ദുര്മതേ ॥ 45 ॥
ഭവത്വധര്മോ ധര്മോ വാ സത്യം വാ യദി വാഽനൃതമ് ।
യത്ത്വയാ സംശ്രുതം മഹ്യം തസ്യ നാസ്തി വ്യതിക്രമഃ ॥ 46 ॥
അഹം ഹി വിഷമദ്യൈവ പീത്വാ ബഹു തവാഗ്രതഃ ।
പശ്യതസ്തേ മരിഷ്യാമി രാമോ യദ്യഭിഷിച്യതേ ॥ 47 ॥
ഏകാഹമപി പശ്യേയം യദ്യഹം രാമമാതരമ് ।
അംജലിം പ്രതിഗൃഹ്ണംതീം ശ്രേയോ നനു മൃതിര്മമ ॥ 48 ॥
ഭരതേനാത്മനാ ചാഹം ശപേ തേ മനുജാധിപ ।
യഥാ നാന്യേന തുഷ്യേയമൃതേ രാമവിവാസനാത് ॥ 49 ॥
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം കൈകേയീ വിരരാമ ഹ ।
വിലപംതം ച രാജാനം ന പ്രതിവ്യാജഹാര സാ ॥ 50 ॥
ശ്രുത്വാ തു രാജാ കൈകേയ്യാ വൃതം പരമശോഭനമ് ।
രാമസ്യ ച വനേ വാസമൈശ്വര്യം ഭരതസ്യ ച ॥ 51 ॥
നാഭ്യഭാഷത കൈകേയീം മുഹൂര്തം വ്യാകുലേംദ്രിയഃ ।
പ്രൈക്ഷതാനിമിഷോ ദേവീം പ്രിയാമപ്രിയവാദിനീമ് ॥ 52 ॥
താം ഹി വജ്രസമാം വാചമാകര്ണ്യ ഹൃദയാപ്രിയാമ് ।
ദുഃഖശോകമയീം ഘോരാം രാജാ ന സുഖിതോഽഭവത് ॥ 53 ॥
സ ദേവ്യാ വ്യവസായം ച ഘോരം ച ശപഥം കൃതമ് ।
ധ്യാത്വാ രാമേതി നിശ്ശ്വസ്യ ഛിന്ന സ്തരുരിവാപതത് ॥ 54 ॥
നഷ്ടചിത്തോ യഥോന്മത്തോ വിപരീതോ യഥാഽതുരഃ ।
ഹൃതതേജാ യഥാ സര്പോ ബഭൂവ ജഗതീപതിഃ ॥ 55 ॥
ദീനയാ തു ഗിരാ രാജാ ഇതി ഹോവാച കൈകയീമ് ।
അനര്ഥമിമമര്ഥാഭം കേന ത്വമുപദര്ശിതാ ॥ 56 ॥
ഭൂതോപഹതചിത്തേവ ബ്രുവംതീ മാം ന ലജ്ജസേ ।
ശീലവ്യസനമേതത്തേ നാഭിജാനാമ്യഹം പുരാ ॥ 57 ॥
ബാലായാസ്തത്ത്വിതിദാനീം തേ ലക്ഷയേ വിപരീതവത് ।
കുതോ വാ തേ ഭയം ജാതം യാ ത്വമേവംവിധം വരമ് ॥ 58 ॥
രാഷ്ട്രേ ഭരതമാസീനം വൃണീഷേ രാഘവം വനേ ।
വിരമൈതേന ഭാവേന ത്വമേതേനാനൃതേന വാ ॥ 59 ॥
യദി ഭര്തുഃ പ്രിയം കാര്യം ലോകസ്യ ഭരതസ്യ ച ।
നൃശംസേ പാപസംകല്പേ ക്ഷുദ്രേ ദുഷ്കൃതകാരിണി ॥ 60 ॥
കിന്നു ദുഖമലീകം വാ മയി രാമേ ച പശ്യസി ।
ന കഥംചിദൃതേ രാമാദ്ഭരതോ രാജ്യമാവസേത് ॥ 61 ॥
രാമാദപി ഹി തം മന്യേ ധര്മതോ ബലവത്തരമ് ।
കഥം ദ്രക്ഷ്യാമി രാമസ്യ വനം ഗച്ഛേതി ഭാഷിതേ ॥ 62 ॥
മുഖവര്ണം വിവര്ണം തു തം യഥൈവേംദുമുപപ്ലുതമ് ।
താം ഹി മേ സുകൃതാം ബുദ്ധിം സുഹൃദ്ഭിസ്സഹ നിശ്ചിതാമ് ॥ 63 ॥
കഥം ദ്രക്ഷ്യാമ്യപാവൃത്താം പരൈരിവ ഹതാം ചമൂമ് ।
കിം മാം വക്ഷ്യംതി രാജാനോ നാനാദിഗ്ഭ്യ സ്സമാഗതാഃ ॥ 64 ॥
ബാലോ ബതാഽയമൈക്ഷ്വാകശ്ചിരം രാജ്യമകാരയത് ।
യദാ തു ബഹവോ വൃദ്ധാ ഗുണവംതോ ബഹുശ്രുതാഃ ॥ 65 ॥
പരിപ്രക്ഷ്യംതി കാകുത്സ്ഥം വക്ഷ്യാമി കിമഹം തദാ ।
കൈകേയ്യാ ക്ലിശ്യമാനേന രാമഃ പ്രവ്രാജിതോ മയാ ॥ 66 ॥
യദി സത്യം ബ്രവീമ്യേതത്തദസത്യം ഭവിഷ്യതി ।
കിം മാം വക്ഷ്യതി കൌശല്യാ രാഘവേ വനമാസ്ഥിതേ ॥ 67 ॥
കിം ചൈനാം പ്രതിവക്ഷ്യാമി കൃത്വാ വിപ്രിയമീദൃശമ് ।
യദാ യദാ ഹി കൌശല്യാ ദാസീവച്ച സഖീവ ച ॥ 68 ॥
ഭാര്യാവദ്ഭഗിനീവച്ച മാതൃവച്ചോപതിഷ്ഠതി ।
സതതം പ്രിയകാമാ മേ പ്രിയപുത്രാ പ്രിയംവദാ ॥ 69 ॥
ന മയാ സത്കൃതാ ദേവീ സത്കാരാര്ഹാ കൃതേ തവ ।
ഇദാനീം തത്തപതി മാം യന്മയാ സുകൃതം ത്വയി ॥ 70 ॥
അപഥ്യവ്യംജനോപേതം ഭുക്തമന്നമിവാതുരമ് ।
വിപ്രകാരം ച രാമസ്യ സംപ്രയാണം വനസ്യ ച ॥ 71 ॥
സുമിത്രാ പ്രേക്ഷ്യ വൈ ഭീതാ കഥം മേ വിശ്വസിഷ്യതി ।
കൃപണം ബത വൈദേഹീ ശ്രോഷ്യതി ദ്വയമപ്രിയമ് ॥ 72 ॥
മാം ച പംചത്വമാപന്നം രാമം ച വനമാശ്രിതമ് ।
വൈദേഹീ ബത മേ പ്രാണാന്ശോചംതീ ക്ഷപയിഷ്യതി ॥ 73 ॥
ഹീനാ ഹിമവതഃ പാര്ശ്വേ കിന്നരേണേവ കിന്നരീ ।
ന ഹി രാമമഹം ദൃഷ്ട്വാ പ്രവസംതം മഹാവനേ ॥ 74 ॥
ചിരം ജീവിതുമാശംസേ രുദംതീം ചാപി മൈഥിലീമ് ।
സാ നൂനം വിധവാ രാജ്യം സപുത്രാ കാരയിഷ്യസി ॥ 75 ॥
ന ഹി പ്രവ്രാജിതേ രാമേ ദേവി ജീവിതുമുത്സഹേ ।
സതീം ത്വാമഹമത്യംതം വ്യവസ്യാമ്യസതീം സതീമ് ।
രൂപിണീം വിഷസംയുക്താം പീത്വേവ മദിരാം നരഃ ॥ 76 ॥
അനൃതൈര്ബഹു മാം സാംത്വൈ സ്സാംത്വയംതീ സ്മ ഭാഷസേ ।
ഗീതശബ്ദേന സംരുധ്യ ലുബ്ധോ മൃഗമിവാവധീഃ ॥ 77 ॥
അനാര്യ ഇതി മാമാര്യാഃ പുത്രവിക്രായകം ധ്രുവമ് ।
ധിക്കരിഷ്യംതി രഥ്യാസു സുരാപം ബ്രാഹ്മണം യഥാ ॥ 78 ॥
അഹോ ദുഃഖമഹോ കൃച്ഛ്രം യത്ര വാചഃ ക്ഷമേ തവ ।
ദുഃഖമേവംവിധം പ്രാപ്തം പുരാകൃതമിവാശുഭമ് ॥ 79 ॥
ചിരം ഖലു മയാ പാപേ ത്വം പാപേനാഭിരക്ഷിതാ ।
അജ്ഞാനാദുപസംപന്നാ രജ്ജുരുദ്ബംധിനീ യഥാ ॥ 80 ॥
രമമാണസ്ത്വയാ സാര്ധം മൃത്യും ത്വാം നാഭിലക്ഷയേ ।
ബാലോ രഹസി ഹസ്തേന കൃഷ്ണസര്പമിവാസ്പൃശമ് ॥ 81 ॥
മയാ ഹ്യപിതൃകഃ പുത്ര സ്സമഹാത്മാ ദുരാത്മനാ ।
തം തു മാം ജീവലോകോഽയം നൂനമാക്രോഷ്ടുമര്ഹതി ॥ 82 ॥
ബാലിശോ ബത കാമാത്മാ രാജാ ദശരഥോ ഭൃശമ് ।
യഃ സ്ത്രീകൃതേ പ്രിയം പുത്രം വനം പ്രസ്ഥാപയിഷ്യതി ॥ 83 ॥
വ്രതൈശ്ച ബ്രഹ്മചര്യൈശ്ച ഗുരുഭിശ്ചോപകര്ശിതഃ ।
ഭോഗകാലേ മഹത്കൃച്ഛ്രം പുനരേവ പ്രപത്സ്യതേ ॥ 84 ॥
നാലം ദ്വിതീയം വചനം പുത്രോ മാം പ്രതിഭാഷിതുമ് ।
സ വനം പ്രവ്രജേത്യുക്തോ ബാഢമിത്യേവ വക്ഷ്യതി ॥ 85 ॥
യദി മേ രാഘവഃ കുര്യാദ്വനം ഗച്ഛേതി ചോദിതഃ ।
പ്രതികൂലം പ്രിയം മേ സ്യാന്ന തു വത്സഃ കരിഷ്യതി ॥ 86 ॥
ശുദ്ധഭാവോ ഹി ഭാവം മേ ന തു ജ്ഞാസ്യതി രാഘവഃ ॥ 87 ॥
സ വനം പ്രബ്രജേ ത്യുക്തോ ബാഢ മിത്യേവ വക്ഷയതി ।
രാഘവേ ഹി വനം പ്രാപ്തേ സർവലോകസ്യ ധിക്കൃതമ് ॥ 88 ॥
മൃത്യുരക്ഷമണീയം മാം നയിഷ്യതി യമക്ഷയമ് ।
മൃതേ മയി ഗതേ രാമേ വനം മനുജപുംഗവേ ॥ 89 ॥
ഇഷ്ടേ മമ ജനേ ശേഷേ കിം പാപം പ്രതിപത്സ്യസേ ।
കൌശല്യാ മാം ച രാമം ച പുത്രൌ ച യദി ഹാസ്യതി ॥ 90 ॥
ദുഃഖാന്യസഹതീ ദേവീ മാമേവാനുമരിഷ്യതി ।
കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച മാം ച പുത്രൈസ്ത്രിഭിസ്സഹ ॥ 91 ॥
പ്രക്ഷിപ്യ നരകേ സാ ത്വം കൈകേയി സുഖിതാ ഭവ ।
മയാ രാമേണ ച ത്യക്തം ശാശ്വതം സത്കൃതം ഗുണൈഃ ॥ 92 ॥
ഇക്ഷ്വാകുകുലമക്ഷോഭ്യമാകുലം പാലയിഷ്യസി ।
പ്രിയം ചേദ്ഭരതസ്യൈതദ്രാമപ്രവ്രാജനം ഭവേത് ॥ 93 ॥
മാ സ്മ മേ ഭരതഃ കാര്ഷീത്പ്രേതകൃത്യം ഗതായുഷഃ ।
ഹംതാനാര്യേ മമാമിത്രേ സകാമാ ഭവ കൈകയി ॥ 94 ॥
മൃതേ മയി ഗതേ രാമേ വനം പുരുഷപുംഗവേ ।
സേദാനീം വിധവാ രാജ്യം സപുത്രാ കാരയിഷ്യസി ॥ 95 ॥
ത്വം രാജപുത്രീവാദേന ന്യവസോ മമ വേശ്മനി ।
അകീര്തിശ്ചാതുലാ ലോകേ ധ്രുവഃ പരിഭവശ്ച മേ ॥ 96 ॥
സർവഭൂതേഷു ചാവജ്ഞാ യഥാ പാപകൃതസ്തഥാ ।
കഥം രഥൈർവിഭുര്യാത്വാ ഗജാശ്വൈശ്ച മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 97 ॥
പദ്ഭ്യാം രാമോ മഹാരണ്യേ വത്സോ മേ വിചരിഷ്യതി ।
യസ്യ ത്വാഹാരസമയേ സൂദാഃ കുംഡലധാരിണഃ ॥ 98 ॥
അഹംപൂർവാഃ പചംതി സ്മ പ്രശസ്തം പാനഭോജനമ് ।
സ കഥന്നു കഷായാണി തിക്താനി കടുകാനി ച ॥ 99 ॥
ഭക്ഷയന്വന്യമാഹാരം സുതോ മേ വര്തയിഷ്യതി ।
മഹാര്ഹവസ്ത്രസംവീതോ ഭൂത്വാ ചിരസുഖോഷിതഃ ॥ 100 ॥
കാഷായപരിധാനസ്തു കഥം ഭൂമൌനിവത്സ്യതി ।
കസ്യൈതദ്ധാരുണം വാക്യമേവംവിധമചിംതിതമ് ॥ 101 ॥
രാമസ്യാരണ്യഗമനം ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ।
ധിഗസ്തു യോഷിതോ നാമ ശഠാ സ്സ്വാര്ഥപരാസ്സദാ ।
ന ബ്രവീമി സ്ത്രിയ സ്സർവാ ഭരതസ്യൈവ മാതരമ് ॥ 102 ॥
അനര്ഥഭാവേഽര്ഥപരേ നൃശംസേ മമാനുതാപായ നിവിഷ്ടഭാവേ ।
കിമപ്രിയം പശ്യസി മന്നിമിത്തം ഹിതാനുകാരിണ്യഥവാഽപി രാമേ ॥ 103 ॥
പരിത്യജേയുഃ പിതരോ ഹി പുത്രാന്ഭാര്യാഃ പതീംശ്ചാപി കൃതാനുരാഗാഃ ।
കൃത്സ്നം ഹി സർവം കുപിതം ജഗത്സ്യാദ്ദൃഷ്ട്വൈവ രാമം വ്യസനേ നിമഗ്നമ് ॥ 104 ॥
അഹം പുനര്ദേവകുമാരരൂപമലംകൃതം തം സുതമാവ്രജംതമ് ।
നംദാമി പശ്യന്നപി ദര്ശനേന ഭവാമി ദൃഷ്ട്വൈവ ച പുനര്യുവേവ ॥ 105 ॥
വിനാഽപി സൂര്യേണ ഭവേത്പ്രവൃത്തിരവര്ഷതാ വജ്രധരേണ വാഽപി ।
രാമം തു ഗച്ഛംതമിത സ്സമീക്ഷ്യ ജീവേന്ന കശ്ചിത്ത്വിതി ചേതനാ മേ ॥ 106 ॥
വിനാശകാമാമഹിതാമമിത്രാമാവാസയം മൃത്യുമിവാത്മനസ്ത്വാമ് ।
ചിരം ബതാംകേന ധൃതാസി സര്പീ മഹാവിഷാ തേന ഹതോഽസ്മി മോഹാത് ॥ 107 ॥
മയാ ച രാമേണ ച ലക്ഷ്മണേന പ്രശാസ്തു ഹീനോ ഭരതസ്ത്വയാ സഹ ।
പുരം ച രാഷ്ട്രം ച നിഹത്യ ബാംധവാന് മമാഹിതാനാം ച ഭവാഭിഹര്ഷിണീ ॥ 108 ॥
നൃശംസവൃത്തേ വ്യസനപ്രഹാരിണി പ്രസഹ്യ വാക്യം യദിഹാദ്യ ഭാഷസേ ।
ന നാമ തേ കേന മുഖാത്പതംത്യധോ വിശീര്യമാണാ ദശനാ സ്സഹസ്രധാ ॥ 109 ॥
ന കിംചിദാഹാഹിതമപ്രിയം വചോ ന വേത്തി രാമഃ പരുഷാണി ഭാഷിതുമ് ।
കഥന്നു രാമേ ഹ്യഭിരാമവാദിനി ബ്രവീഷി ദോഷാന്ഗുണനിത്യസമ്മതേ ॥ 110 ॥
പ്രതാമ്യ വാ പ്രജ്വല വാ പ്രണശ്യ വാ സഹസ്രശോ വാ സ്ഫുടിതാ മഹീം വ്രജ ।
ന തേ കരിഷ്യാമി വച സ്സുദാരുണം മമാഹിതം കേകയരാജപാംസനി ॥ 111 ॥
ക്ഷുരോപമാം നിത്യമസത്പ്രിയംവദാം പ്രദുഷ്ടഭാവാം സ്വകുലോപഘാതിനീമ് ।
ന ജീവിതും ത്വാം വിഷഹേഽമനോരമാം ദിധക്ഷമാണാം ഹൃദയം സബംധനമ് ।
2.12,112 ।
ന ജീവിതം മേഽസ്തി പുനഃകുത സ്സുഖം വിനാഽഽത്മജേനാഽത്മവതഃ കുതോ രതിഃ ।
മമാഹിതം ദേവി ന കര്തുമര്ഹസി സ്പൃശാമി പാദാവപി തേ പ്രസീദ മേ ॥ 112 ॥
സ ഭൂമിപാലോ വിലപന്നനാഥവത്സ്ത്രിയാ ഗൃഹീതോ ഹൃദയേഽതിമാത്രയാ ।
പപാത ദേവ്യാശ്ചരണൌ പ്രസാരിതാവുഭാവസമ്സ്പൃശ്യ യഥാഽതുരസ്തഥാ ॥ 113 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ദ്വാദശസ്സര്ഗഃ ॥
