ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ രാമശ്ച സീതാ ച ലക്ഷ്മണശ്ച കൃതാംജലിഃ ।
ഉപസംഗൃഹ്യ രാജാനം ചക്രുര്ദീനാഃ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 1 ॥
തം ചാപി സമനുജ്ഞാപ്യ ധര്മജ്ഞസ്സീതയാ സഹ ।
രാഘവ ശ്ശോകസമ്മൂഢോ ജനനീമഭ്യവാദയത് ॥ 2 ॥
അന്വക്ഷം ലക്ഷ്മണോ ഭ്രാതുഃ കൌസല്യാം അഭ്യവാദയത് ।
അഥ മാതുഃ സുമിത്രായാ ജഗ്രാഹ ചരണൌ പുനഃ ॥ 3 ॥
തം വംദമാനം രുദതീ മാതാ സൌമിത്രിമബ്രവീത് ।
ഹിതകാമാ മഹാബാഹും മൂധ്നര്യുപാഘ്രായ ലക്ഷ്മണമ് ॥ 4 ॥
സൃഷ്ടസ്ത്വം വനവാസായ സ്വനുരക്തസ്സുഹൃജ്ജനേ ।
രാമേ പ്രമാദം മാ കാര്ഷീഃ പുത്ര ഭ്രാതരി ഗച്ഛതി ॥ 5 ॥
വ്യസനീ വാ സമൃദ്ധോ വാ ഗതിരേഷ തവാനഘ ।
ഏഷ ലോകേ സതാം ധര്മോ യജ്ജ്യേഷ്ഠവശഗോ ഭവേത് ॥ 6 ॥
ഇദം ഹി വൃത്തമുചിതം കുലസ്യാസ്യ സനാതനമ് ।
ദാനം ദീക്ഷാ ച യജ്ഞേഷു തനുത്യാഗോ മൃധേഷു ച ॥ 7 ॥
ലക്ഷ്മണം ത്വേവമുക്ത്വാ സാ സംസിദ്ധം പ്രിയരാഘവമ് ।
സുമിത്രാ ഗച്ഛ ഗച്ഛേതി പുനഃ പുനരുവാച തമ് ॥ 8 ॥
രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാമ് ।
അയോധ്യാമടവീം വിധ്ദി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ് ॥ 9 ॥
തതഃ സുമംത്രഃ കാകുത്സ്ഥം പ്രാംജലിർവാക്യമബ്രവീത് ।
വിനീതോ വിനയജ്ഞശ്ച മാതലിർവാസവം യഥാ ॥ 10 ॥
രരഥമാരോഹ ഭദ്രം തേ രാജപുത്ര മഹായശഃ ।
ക്ഷിപ്രം ത്വാം പ്രാപയിഷ്യാമി യത്ര മാം രാമ വക്ഷ്യസി ॥ 11 ॥
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി വസ്തവ്യാനി വനേ ത്വയാ ।
താന്യുപക്രമിതവ്യാനി യാനി ദേവ്യാസി ചോദിതഃ ॥ 12 ॥
തം രഥം സൂര്യസംകാശം സീതാ ഹൃഷ്ടേന ചേതസാ ।
ആരുരോഹ വരാരോഹാ കൃത്വാലംകാരമാത്മനഃ ॥ 13 ॥
അഥോ ജ്വലനസംകാശം ചാമീകരവിഭൂഷിതമ് ।
തമാരുരുഹതുസ്തൂര്ണം ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 14 ॥
വനവാസം ഹി സംഖ്യായ വാസാംസ്യാഭരണാനി ച ।
ഭര്താരമനുഗച്ഛംത്യൈ സീതായൈ ശ്വശുരോ ദദൌ ॥ 15 ॥
തഥൈവായുധജാലാനി ഭ്രാതൃഭ്യാം കവചാനി ച ।
രഥോപസ്ഥേ പ്രതിന്യസ്യ സചര്മ കഠിനം ച തത് ॥ 16 ॥
സീതാതൃതീയാനാരൂഢാന് ദൃഷ്ട്വാ ദൃഷ്ടമചോദയത് ।
സുമംത്രസ്സമ്മതാനശ്വാന് വായുവേഗസമാന്ജവേ ॥ 17 ॥
പ്രതിയാതേ മഹാരണ്യം ചിരരാത്രായ രാഘവേ ।
ബഭൂവ നഗരേ മൂര്ഛാ ബലമൂര്ഛാ ജനസ്യ ച ॥ 18 ॥
തത്സമാകുലസംഭ്രാംതം മത്തസംകുപിതദ്വിപമ് ।
ഹയശിംജിതനിര്ഘോഷം പുരമാസീന്മഹാസ്വനമ് ॥ 19 ॥
തത സ്സബാലവൃദ്ധാ സാ പുരീ പരമപീഡിതാ ।
രാമമേവാഭിദുദ്രാവ ഘര്മാര്താ സലിലം യഥാ ॥ 20 ॥
പാര്ശ്വതഃ പൃഷ്ഠതശ്ചാപി ലംബമാനാസ്തദുന്മുഖാഃ ।
ബാഷ്പപൂര്ണമുഖാസ്സർവേ തമൂചുര്ഭൃശനിസ്വനാഃ ॥ 21 ॥
സംയച്ഛ വാജിനാം രശ്മീന് സൂത യാഹി ശനൈശ്ശനൈഃ ।
മുഖം ദ്രക്ഷ്യാമ രാമസ്യ ദുര്ദര്ശം നോ ഭവിഷ്യതി ॥ 22 ॥
ആയസം ഹൃദയം നൂനം രാമമാതുരസംശയമ് ।
യദ്ദേവഗര്ഭപ്രതിമേ വനം യാതി ന ഭിദ്യതേ ॥ 23 ॥
കൃതകൃത്യാ ഹി വൈദേഹീ ഛായേവാനുഗതാ പതിമ് ।
ന ജഹാതി രതാ ധര്മേ മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ ॥ 24 ॥
അഹോ ലക്ഷ്മണ സിദ്ധാര്ഥ സ്സതതം പ്രിയവാദിനമ് ।
ഭ്രാതരം ദേവസംകാശം യസ്ത്വം പരിചരിഷ്യസി ॥ 25 ॥
മഹത്യേഷാ ഹി തേ സിധ്ദിരേഷ ചാഭ്യുദയോ മഹാന് ।
ഏഷ സ്വര്ഗസ്യ മാര്ഗശ്ച യദേനമനുഗച്ഛസി ॥ 26 ॥
ഏവം വദംതസ്തേ സോഢും ന ശേകുര്ബാഷ്പമാഗതമ് ।
നരാസ്തമനുഗച്ഛംതഃ പ്രിയമിക്ഷ്വാകുനംദനമ് ॥ 27 ॥
അഥ രാജാ വൃത സ്ത്രീഭിര്ദീനാഭിര്ദീനചേതനഃ ।
നിര്ജഗാമ പ്രിയം പുത്രം ദ്രക്ഷ്യാമീതി ബ്രുവന് ഗൃഹാത് ॥ 28 ॥
ശുശ്രുവേ ചാഗ്രതഃ സ്ത്രീണാം രുദംതീനാം മഹാസ്വനഃ ।
യഥാ നാദഃ കരേണൂനാം ബദ്ധേ മഹതി കുംജരേ ॥ 29 ॥
പിതാ ഹി രാജാ കാകുത്സ്ഥഃ ശ്രീമാന് സന്നസ്തദാഽഭവത് ।
പരിപൂര്ണഃ ശശീ കാലേ ഗ്രഹേണോപപ്ലുതോ യഥാ ॥ 30 ॥
സ ച ശ്രീമാനചിംത്യാത്മാ രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।
സൂതം സംചോദയാമാസ ത്വരിതം വാഹ്യതാമിതി ॥ 31 ॥
രാമോ യാഹീതി സൂതം തം തിഷ്ഠേതി സ ജനസ്തദാ ।
ഉഭയം നാശകത്സൂതഃ കര്തുമധ്വനി ചോദിതഃ ॥ 32 ॥
നിര്ഗച്ഛതി മഹാബാഹൌ രാമേ പൌരജനാശ്രുഭിഃ ।
പതിതൈരഭ്യവഹിതം പ്രശശാമ മഹീരജഃ ॥ 33 ॥
രുദിതാശ്രുപരിദ്യൂനം ഹാഹാകൃതമചേതനമ് ।
പ്രയാണേ രാഘവസ്യാസീത്പുരം പരമപീഡിതമ് ॥ 34 ॥
സുസ്രാവ നയനൈഃ സ്ത്രീണാമസ്രമായാസസംഭവമ് ।
മീനസംക്ഷോഭചലിതൈ സ്സലിലം പംകജൈരിവ ॥ 35 ॥
ദൃഷ്ട്വാ തു നൃപതി ശ്ശ്രീമാനേകചിത്തഗതം പുരമ് ।
നിപപാതൈവ ദുഃഖേന ഹതമൂല ഇവ ദ്രുമഃ ॥ 36 ॥
തതോ ഹലഹലാശബ്ദോ ജജ്ഞേ രാമസ്യ പൃഷ്ഠതഃ ।
നരാണാം പ്രേക്ഷ്യ രാജാനം സീദംതം ഭൃശദുഃഖിതമ് ॥ 37 ॥
ഹാ രാമേതി ജനാഃ കേചിദ്രാമമാതേതി ചാപരേ ।
അംതഃപുരം സമൃദ്ധം ച ക്രോശംതഃ പര്യദേവയന് ॥ 38 ॥
അന്വീക്ഷമാണോ രാമസ്തു വിഷണ്ണം ഭ്രാംതചേതസമ് ।
രാജാനം മാതരം ചൈവ ദദര്ശാനുഗതൌ പഥി ॥ 39 ॥
സ ബദ്ധ ഇവ പാശേന കിശോരോ മാതരം യഥാ ।
ധര്മപാശേന സംക്ഷിപ്തഃ പ്രകാശം നാഭ്യുദൈക്ഷത ॥ 40 ॥
പദാതിനൌ ച യാനാര്ഹാവദുഃഖാര്ഹൌ സുഖോചിതൌ ।
ദൃഷ്ട്വാ സംചോദയാമാസ ശീഘ്രം യാഹീതി സാരഥിമ് ॥ 41 ॥
ന ഹി തത്പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദുഃഖദം ദര്ശനം പിതുഃ ।
മാതുശ്ച സഹിതും ശക്തസ്തോത്രാര്ദിത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 42 ॥
പ്രത്യഗാരമിവായാംതീ വത്സലാ വത്സകാരണാത് ।
ബദ്ധവത്സാ യഥാ ധേനൂ രാമമാതാഭ്യധാവത ॥ 43 ॥
തഥാ രുദംതീം കൌസല്യാം രഥം തമനുധാവതീമ് ।
ക്രോശംതീം രാമ രാമേതി ഹാ സീതേ ലക്ഷ്മണേതി ച ॥ 44 ॥
രാമലക്ഷ്മണസീതാര്ഥം സ്രവംതീം വാരി നേത്രജമ് ।
അസകൃത്പ്രൈക്ഷത തദാ നൃത്യംതീമിവ മാതരമ് ॥ 45 ॥
തിഷ്ഠേതി രാജാ ചുക്രോശ യാഹി യാഹീതി രാഘവഃ ।
സുമംത്രസ്യ ബഭൂവാത്മാ ചക്രയോരിവ ചാംതരാ ॥ 46 ॥
നാശ്രൌഷമിതി രാജാനമുപാലബ്ധോഽപി വക്ഷ്യസി ।
ചിരം ദുഃഖസ്യ പാപിഷ്ഠമിതി രാമസ്തമബ്രവീത് ॥ 47 ॥
രാമസ്യ സ വചഃ കുർവന്നനുജ്ഞാപ്യ ച തം ജനമ് ।
വ്രജതോഽപി ഹയാന് ശീഘ്രം ചോദയാമാസ സാരഥിഃ ॥ 48 ॥
ന്യവര്തത ജനോ രാജ്ഞോ രാമം കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണമ് ।
മനസാപ്യശ്രുവേഗൈശ്ച ന ന്യവര്തത മാനുഷമ് ॥ 49 ॥
യമിച്ഛേത്പുനരായാംതം നൈനം ദൂരമനുവ്രജേത് ।
ഇത്യമാത്യാ മഹാരാജമൂചുര്ദശരഥം വചഃ ॥ 50 ॥
തേഷാം വചഃ സർവഗുണോപപന്നം പ്രസ്വിന്നഗാത്രഃ പ്രവിഷണ്ണരൂപഃ ।
നിശമ്യ രാജാ കൃപണഃ സഭാര്യോ വ്യവസ്ഥിതസ്തം സുതമീക്ഷമാണഃ ॥ 51 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
