śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkōnachatvāriṃśassargaḥ ।
rāmasya tu vachaḥ śṛtvā munivēśadharaṃ cha tam ।
samīkṣya saha bhāryābhī rājā vigatachētanaḥ ॥ 1 ॥
nainaṃ duḥkhēna santaptaḥ pratyavaikṣata rāghavam ।
na chainamabhisamprēkṣya pratyabhāṣata durmanāḥ ॥ 2 ॥
rāmasya tu vachaḥ śṛtvā munivēśadharaṃ cha tam ।
samīkṣya saha bhāryābhī rājā vigatachētanaḥ ॥ 3 ॥
nainaṃ duḥkhēna santaptaḥ pratyavaikṣata rāghavam ।
na chainamabhisamprēkṣya pratyabhāṣata durmanāḥ ॥ 4 ॥
sa muhūrtamivāsañjñō duḥkhitaścha mahīpatiḥ ।
vilalāpa mahābāhū rāmamēvānuchintayan ॥ 5 ॥
manyē khalu mayā pūrvaṃ vivatsā bahavaḥkṛtāḥ ।
prāṇinō hiṃsitā vāpi tasmādidamupasthitam ॥ 6 ॥
na tvēvānāgatē kālē dēhāchchyavati jīvitam ।
kaikēyyā kliśyamānasya mṛtyurmama na vidyatē ॥ 7 ॥
yō'haṃ pāvakasaṅkāśaṃ paśyāmi purataḥ sthitam ।
vihāya vasanē sūkṣmē tāpasāchChādamātmajam ॥ 8 ॥
ēkasyāḥ khalu kaikēyyāḥ kṛtē'yaṃ kliśyatē janaḥ ।
svārthē prayatamānāyāḥ saṃśritya nikṛtiṃ tvimām ॥ 9 ॥
ēvamuktvā tu vachanaṃ bāṣpēṇa pihitēndriyaḥ ।
rāmēti sakṛdēvōktvā vyāhartuṃ na śaśāka ha ॥ 10 ॥
sañjñāṃ tu pratilabhyaiva muhūrtātsa mahīpatiḥ ।
nētrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ sumantramidamabravīt ॥ 11 ॥
aupavāhyaṃ rathaṃ yuktvā tvamāyāhi hayōttamaiḥ ।
prāpayainaṃ mahābhāgamitō janapadātparam ॥ 12 ॥
ēvaṃ manyē guṇavatāṃ guṇānāṃ phalamuchyatē ।
pitrā mātrā cha yatsādhurvīrō nirvāsyatē vanam ॥ 13 ॥
rājñō vachanamājñāya sumantraḥ śīghravikramaḥ ।
yōjayitvā'yayau tatra rathamaśvairalaṅkṛtam ॥ 14 ॥
taṃ rathaṃ rājaputrāya sūtaḥ kanakabhūṣitam ।
āchachakṣē'ñjaliṃ kṛtvā yuktaṃ paramavājibhiḥ ॥ 15 ॥
rājā satvaramāhūya vyāpṛtaṃ vittasaṃñchayē ।
uvācha dēśakālajñō niśchitaṃ sarvata śśuchim ॥ 16 ॥
vāsāṃsi cha mahārhāṇi bhūṣaṇāni varāṇi cha ।
varṣāṇyētāni saṅkhyāya vaidēhyāḥ kṣipramānaya ॥ 17 ॥
narēndrēṇaivamuktastu gatvā kōśagṛhaṃ tataḥ ।
prāyachChatsarvamāhṛtya sītāyai samamēva tat ॥ 18 ॥
sā sujātā sujātāni vaidēhī prasthitā vanam ।
bhūṣayāmāsa gātrāṇi tairvichitrairvibhūṣaṇaiḥ ॥ 19 ॥
vyarājayata vaidēhī vēśma tatsuvibhūṣitā ।
udyatōṃ'śumataḥ kālē khaṃ prabhēva vivasvataḥ ॥ 20 ॥
tāṃ bhujābhyāṃ pariṣvajya śvaśrūrvachanamabravīt ।
anācharantī kṛpaṇaṃ mūrdhnyupāghrāya maithilīm ॥ 21 ॥
asatya ssarvalōkē'sminsatataṃ satkṛtāḥ priyaiḥ ।
bhartāraṃ nānumanyantē vinipātagataṃ striyaḥ ॥ 22 ॥
ēṣa svabhāvō nārīṇāmanubhūya purā sukham ।
alpāmapyāpadaṃ prāpya duṣyanti prajahatyapi ॥ 23 ॥
asatyaśīlā vikṛtā durgrāhyahṛdayāssadā ।
yuvatyaḥ pāpasaṃṅkalpāḥ kṣaṇamātrādvirāgiṇaḥ ॥ 24 ॥
na kulaṃ na kṛtaṃ vidyā na dattaṃ nāpi saṅgrahaḥ ।
strīṇāṃ gṛhṇāti hṛdayamanityahṛdayā hi tāḥ ॥ 25 ॥
sādhvīnāṃ hi sthitānāṃ tu śīlē satyē śrutē śamē ।
strīṇāṃ pavitraṃ paramaṃ patirēkō viśiṣyatē ॥ 26 ॥
sa tvayā nāvamantavyaḥ putraḥ pravrājitō mama ।
tava daivatamastvēṣa nirdhanaḥ sadhanō'pi vā ॥ 27 ॥
vijñāya vachanaṃ sītā tasyā dharmārthasaṃhitam ।
kṛtāñjaliruvāchēdaṃ śvaśrūmabhimukhē sthitām ॥ 28 ॥
kariṣyē sarvamēvāhamāryā yadanuśāsti mām ।
abhijñāsmi yathā bharturvartitavyaṃ śrutaṃ cha mē ॥ 29 ॥
na māmasajjanēnāryā samānayitumarhati ।
dharmādvichalituṃ nāhamalaṃ chandrādiva prabhā ॥ 30 ॥
nātantrī vādyatē vīṇā nāchakrō vartatē rathaḥ ।
nāpatissukhamēdhēta yā syādapi śatātmajā ॥ 31 ॥
mitaṃ dadāti hi pitā mitaṃ mātā mitaṃ sutaḥ ।
amitasya hi dātāraṃ bhartāraṃ kā na pūjayēt ॥ 32 ॥
sāhamēvaṃ gatā śrēṣṭhā śrutadharmaparāvarā ।
āryē kimavamanyē'haṃ strīṇāṃ bhartā hi daivatam ॥ 33 ॥
sītāyā vachanaṃ śrutvā kauśalyā hṛdayaṅgamam ।
śuddhasattvā mumōchāśru sahasā duḥkhaharṣajam ॥ 34 ॥
tāṃ prāñjalirabhikramya mātṛmadhyē'tisatkṛtām ।
rāmaḥ paramadharmātmā mātaraṃ vākyamabravīt ॥ 35 ॥
amba mā duḥkhitā bhūstvaṃ paśya tvaṃ pitaraṃ mama ।
kṣayō hi vanavāsasya kṣipramēva bhaviṣyati ॥ 36 ॥
suptāyāstē gamiṣyanti nava varṣāṇi pañcha cha ।
sā samagramiha prāptaṃ māṃ drakṣyasi suhṛdvṛtam ॥ 37 ॥
ētāvadabhinītārthamuktvā sa jananīṃ vachaḥ ।
trayaśśataśatārdhāścha dadarśā vēkṣya mātaraḥ ॥ 38 ॥
tā śchāpi sa tathaivārtā mātṛrdaśarathātmajaḥ ।
dharmayuktamidaṃ vākyaṃ nijagāda kṛtāñjaliḥ ॥ 39 ॥
saṃvāsātparuṣaṃ kiñchidajñānādvāpi yatkṛtam ।
tanmē samanujānīta sarvāśchāmantrayāmi vaḥ ॥ 40 ॥
vachanaṃ rāghavasyaitadhdarmayuktaṃ samāhitam ।
śuśruvustāḥ striyaṃssarvā śśōkōpahatachētasaḥ ॥ 41 ॥
jajñē'tha tāsāṃ sannādaḥ krauñchīnāmiva nisvanaḥ ।
mānavēndrasya bhāryāṇāmēvaṃ vadati rāghavē ॥ 42 ॥
murajapaṇavamēghaghōṣavat daśarathavēśma babhūva yatpurā ।
vilapitaparidēvanākulaṃ vyasanagataṃ tadabhūtsuduḥkhitam ॥ 43 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnachatvāriṃśassargaḥ ॥