ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଶ୍ଶୃତ୍ଵା ମହାରାଜଃ କୈକେୟ୍ୟା ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ ।
ଚିଂତାମଭିସମାପେଦେ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରତତାପ ଚ ॥ 1 ॥
କିନ୍ନୁ ମେ ୟଦି ଵା ସ୍ଵପ୍ନଶ୍ଚିତ୍ତମୋହୋଽପି ଵା ମମ ।
ଅନୁଭୂତୋପସର୍ଗୋ ଵା ମନସୋ ଵାପ୍ୟୁପଦ୍ରଵଃ ॥ 2 ॥
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ୟ ତଦ୍ରାଜା ନାଧ୍ୟଗଚ୍ଛତ୍ତଦାସୁଖମ୍ ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ୟ ଚିରାତ୍ସଂଜ୍ଞାଂ କୈକେୟୀଵାକ୍ୟତାଡିତଃ ॥ 3 ॥
ଵ୍ୟଥିତୋ ଵିକ୍ଲବଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ୟାଘ୍ରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ୟଥା ମୃଗଃ ।
ଅସଂଵୃତାୟାମାସୀନୋ ଜଗତ୍ୟାଂ ଦୀର୍ଘମୁଚ୍ଛଵସନ୍ ॥ 4 ॥
ମଂଡଲେ ପନ୍ନଗୋ ରୁଦ୍ଧୋ ମଂତ୍ରୈରିଵ ମହାଵିଷଃ ।
ଅହୋ ଧିଗିତି ସାମର୍ଷୋ ଵାଚମୁକ୍ତ୍ଵା ନରାଧିପଃ ॥ 5 ॥
ମୋହମାପେଦିଵାନ୍ଭୂୟ ଶ୍ଶୋକୋପହତଚେତନଃ ।
ଚିରେଣ ତୁ ନୃପ ସ୍ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଲଭ୍ୟ ସୁଦୁଃଖିତଃ ॥ 6 ॥
କୈକେୟୀମବ୍ରଵୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ।
ନୃଶଂସେ ଦୁଷ୍ଟଚାରିତ୍ରେ କୁଲସ୍ୟାସ୍ୟ ଵିନାଶିନି ॥ 7 ॥
କିଂ କୃତଂ ତଵ ରାମେଣ ପାପଂ ପାପେ ମୟାପି ଵା ।
ୟଦା ତେ ଜନନୀତୁଲ୍ୟାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଵହତି ରାଘଵଃ ॥ 8 ॥
ତସ୍ୟୈଵ ତ୍ଵମନର୍ଥାୟ କିଂନିମିତ୍ତମିହୋଦ୍ୟତା ।
ତ୍ଵଂ ମୟାଽଽତ୍ମଵିନାଶାର୍ଥଂ ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଵେଶିତା ॥ 9 ॥
ଅଵିଜ୍ଞାନାନ୍ନୃପସୁତା ଵ୍ୟାଲୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣଵିଷା ୟଥା ।
ଜୀଵଲୋକୋ ୟଦା ସର୍ଵୋ ରାମସ୍ୟାହ ଗୁଣସ୍ତଵମ୍ ॥ 10 ॥
ଅପରାଧଂ କିମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟାମୀଷ୍ଟମହଂ ସୁତମ୍ ।
କୌସଲ୍ୟାଂ ଵା ସୁମିତ୍ରାଂ ଵା ତ୍ୟଜେୟମପି ଵା ଶ୍ରିୟମ୍ ॥ 11 ॥
ଜୀଵିତଂ ଵାଽତ୍ମନୋ ରାମଂ ନ ତ୍ଵେଵ ପିତୃଵତ୍ସଲମ୍ ।
ପରା ଭଵତି ମେ ପ୍ରୀତିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନୟମଗ୍ରଜମ୍ ॥ 12 ॥
ଅପଶ୍ୟତସ୍ତୁ ମେ ରାମଂ ନଷ୍ଟା ଭଵତି ଚେତନା ।
ତିଷ୍ଠେଲ୍ଲୋକୋ ଵିନା ସୂର୍ୟଂ ଶସ୍ୟଂ ଵା ସଲିଲଂ ଵିନା ॥ 13 ॥
ନ ତୁ ରାମଂ ଵିନା ଦେହେ ତିଷ୍ଠେତ୍ତୁ ମମ ଜୀଵିତମ୍ ।
ତଦଲଂ ତ୍ୟଜ୍ୟତାମେଷ ନିଶ୍ଚୟଃ ପାପନିଶ୍ଚୟେ ॥ 14 ॥
ଅପି ତେ ଚରଣୈ ମୂର୍ଧ୍ନା ସ୍ପୃଶାମ୍ୟେଷ ପ୍ରସୀଦ ମେ ।
କିମିଦଂ ଚିଂତିତଂ ପାପେ ତ୍ଵୟା ପରମଦାରୁଣମ୍ ॥ 15 ॥
ଅଥ ଜିଜ୍ଞାସସେ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଭରତସ୍ୟ ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟେ ।
ଅସ୍ତୁ ୟତ୍ତତ୍ତ୍ଵୟା ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ୟାହୃତଂ ରାଘଵଂ ପ୍ରତି ॥ 16 ॥
ସ ମେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ସୁତ ଶ୍ରୀମାଂଧର୍ମଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଇତୀଵ ମେ ।
ତତ୍ତ୍ଵୟା ପ୍ରିୟଵାଦିନ୍ୟା ସେଵାର୍ଥଂ କଥିତଂ ଭଵେତ୍ ॥ 17 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକସଂତପ୍ତା ସଂତାପୟସି ମାଂ ଭୃଶମ୍ ।
ଆଵିଷ୍ଟାଽସି ଗୃହଂ ଶୂନ୍ୟଂ ସା ତ୍ଵଂ ପରଵଶଂ ଗତା ॥ 18 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଦେଵି ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ସୁମହାନୟମ୍ ।
ଅନୟୋ ନୟସଂପନ୍ନେ ୟତ୍ର ତେ ଵିକୃତା ମତିଃ ॥ 19 ॥
ନହି କିଂଚିଦୟୁକ୍ତଂ ଵା ଵିପ୍ରିୟଂ ଵା ପୁରା ମମ ।
ଅକରୋସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତେନ ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାମ୍ୟହମ୍ ॥ 20 ॥
ନନୁ ତେ ରାଘଵସ୍ତୁଲ୍ୟୋ ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା ।
ବହୁଶୋ ହି ସୁବାଲେ ତ୍ଵଂ କଥାଃ କଥୟସେ ମମ ॥ 21 ॥
ତସ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଦେଵି ଵନଵାସଂ ୟଶସ୍ଵିନଃ ।
କଥଂ ରୋଚୟସେ ଭୀରୁ ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଂଚ ଚ ॥ 22 ॥
ଅତ୍ୟଂତସୁକୁମାରସ୍ୟ ତସ୍ୟ ଧର୍ମେ ଧୃତାତ୍ମନଃ ।
କଥଂ ରୋଚୟସେ ଵାସମରଣ୍ୟେ ଭୃଶଦାରୁଣେ ॥ 23 ॥
ରୋଚୟସ୍ୟଭିରାମସ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଶୁଭଲୋଚନେ ।
ତଵ ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣସ୍ୟ କିମର୍ଥଂ ଵିପ୍ରଵାସନମ୍ ॥ 24 ॥
ରାମୋ ହି ଭରତାଦ୍ଭୂୟସ୍ତଵ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ ସଦା ।
ଵିଶେଷଂ ତ୍ଵୟି ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଭରତସ୍ୟ ନ ଲକ୍ଷୟେ ॥ 25 ॥
ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ଗୌରଵଂ ଚୈଵ ପ୍ରମାଣଂ ଵଚନକ୍ରିୟାମ୍ ।
କସ୍ତେ ଭୂୟସ୍ତରଂ କୁର୍ୟାଦନ୍ୟତ୍ର ମନୁଜର୍ଷଭାତ୍ ॥ 26 ॥
ବହୂନାଂ ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣାଂ ବହୂନାଂ ଚୋପଜୀଵିନାମ୍ ।
ପରିଵାଦୋଽପଵାଦୋ ଵା ରାଘଵେ ନୋପପଦ୍ୟତେ ॥ 27 ॥
ସାଂତ୍ଵୟନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ରାମ ଶ୍ଶୁଦ୍ଧେନ ଚେତସା ।
ଗୃହ୍ଣାତି ମନୁଜଵ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରିୟୈର୍ଵିଷୟଵାସିନଃ ॥ 28 ॥
ସତ୍ୟେନ ଲୋକାନ୍ ଜୟତି ଦୀନାନ୍ ଦାନେନ ରାଘଵଃ ।
ଗୁରୂଂଛୁଶ୍ରୂଷୟା ଵୀରୋ ଧନୁଷା ୟୁଧି ଶାତ୍ରଵାନ୍ ॥ 29 ॥
ସତ୍ୟଂ ଦାନଂ ତପସ୍ତ୍ୟାଗୋ ମିତ୍ରତା ଶୌଚମାର୍ଜଵମ୍ ।
ଵିଦ୍ୟା ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଧ୍ରୁଵାଣ୍ୟେତାନି ରାଘଵେ ॥ 30 ॥
ତସ୍ମିନ୍ନାର୍ଜଵସଂପନ୍ନେ ଦେଵି ଦେଵୋପମେ କଥମ୍ ।
ପାପମାଶଂସସେ ରାମେ ମହର୍ଷିସମତେଜସି ॥ 31 ॥
ନ ସ୍ମରାମ୍ୟପ୍ରିୟଂ ଵାକ୍ୟଂ ଲୋକସ୍ୟ ପ୍ରିୟଵାଦିନଃ ।
ସ କଥଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ରାମଂ ଵକ୍ଷ୍ୟାମି ପ୍ରିୟମପ୍ରିୟମ୍ ॥ 32 ॥
କ୍ଷମା ୟସ୍ମିଂଦମସ୍ତ୍ୟାଗ ସତ୍ୟଂ ଧର୍ମଃ କୃତଜ୍ଞତା ।
ଅପ୍ୟହିଂସା ଚ ଭୂତାନାଂ ତମୃତେ କା ଗତିର୍ମମ ॥ 33 ॥
ମମ ଵୃଦ୍ଧସ୍ୟ କୈକେୟି ଗତାଂତସ୍ୟ ତପସ୍ଵିନଃ ।
ଦୀନଂ ଲାଲପ୍ୟମାନସ୍ୟ କାରୁଣ୍ୟଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥ 34 ॥
ପୃଥିଵ୍ୟାଂ ସାଗରାଂତାୟାଂ ୟତ୍କିଂଚିଦଧିଗମ୍ୟତେ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତଵ ଦାସ୍ୟାମି ମା ଚ ତ୍ଵାଂ ମନ୍ୟୁରାଵିଶେତ୍ ॥ 35 ॥
ଅଂଜଲିଂ କରୋମି କୈକେୟି ପାଦୌ ଚାପି ସ୍ପୃଶାମି ତେ ।
ଶରଣଂ ଭଵ ରାମସ୍ୟ ମାଽଧର୍ମୋ ମାମିହ ସ୍ପୃଶେତ୍ ॥ 36 ॥
ଇତି ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତଂ ଵିଲପଂତମଚେତନମ୍ ।
ଘୂର୍ଣମାନଂ ମହାରାଜଂ ଶୋକେନ ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍ ॥ 37 ॥
ପାରଂ ଶୋକାର୍ଣଵସ୍ୟାଶୁ ପ୍ରାର୍ଥୟଂତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚାଥ କୈକେୟୀ ରୌଦ୍ରା ରୌଦ୍ରତରଂ ଵଚଃ ॥ 38 ॥
ୟଦି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରୌ ରାଜନ୍ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ୟନୁତପ୍ୟସେ ।
ଧାର୍ମିକତ୍ଵଂ କଥଂ ଵୀର ପୃଥିଵ୍ୟାଂ କଥୟିଷ୍ୟସି ॥ 39 ॥
ୟଦା ସମେତା ବହଵସ୍ତ୍ଵୟା ରାଜର୍ଷୟ ସ୍ସହ ।
କଥୟିଷ୍ୟଂତି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ୟସି ॥ 40 ॥
ୟସ୍ୟାଃ ପ୍ରସାଦେ ଜୀଵାମି ୟା ଚ ମାମଭ୍ୟପାଲୟତ୍ ।
ତସ୍ୟାଃ କୃତଂ ମୟା ମିଥ୍ୟା କୈକେୟ୍ୟା ଇତି ଵକ୍ଷୟସି ॥ 41 ॥
କିଲ୍ବିଷତ୍ଵଂ ନରେଂଦ୍ରାଣାଂ କରିଷ୍ୟସି ନରାଧିପ ।
ୟୋ ଦତ୍ଵା ଵରମଦ୍ୟୈଵ ପୁନରନ୍ୟାନି ଭାଷସେ ॥ 42 ॥
ଶୈବ୍ୟଶ୍ଶ୍ୟେନକପୋତୀୟେ ସ୍ଵମାଂସଂ ପକ୍ଷିଣେ ଦଦୌ ।
ଅଲର୍କଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଦତ୍ଵା ଜଗାମ ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍ ॥ 43 ॥
ସାଗରସ୍ସମୟଂ କୃତ୍ଵା ନ ଵେଲାମତିଵର୍ତତେ ।
ସମୟଂ ମାଽନୃତଂ କାର୍ଷୀଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍ ॥ 44 ॥
ସ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ରାମଂ ରାଜ୍ୟେଽଭିଷିଚ୍ୟ ଚ ।
ସହ କୌସଲ୍ୟୟା ନିତ୍ୟଂ ରଂତୁମିଚ୍ଛସି ଦୁର୍ମତେ ॥ 45 ॥
ଭଵତ୍ଵଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋ ଵା ସତ୍ୟଂ ଵା ୟଦି ଵାଽନୃତମ୍ ।
ୟତ୍ତ୍ଵୟା ସଂଶ୍ରୁତଂ ମହ୍ୟଂ ତସ୍ୟ ନାସ୍ତି ଵ୍ୟତିକ୍ରମଃ ॥ 46 ॥
ଅହଂ ହି ଵିଷମଦ୍ୟୈଵ ପୀତ୍ଵା ବହୁ ତଵାଗ୍ରତଃ ।
ପଶ୍ୟତସ୍ତେ ମରିଷ୍ୟାମି ରାମୋ ୟଦ୍ୟଭିଷିଚ୍ୟତେ ॥ 47 ॥
ଏକାହମପି ପଶ୍ୟେୟଂ ୟଦ୍ୟହଂ ରାମମାତରମ୍ ।
ଅଂଜଲିଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣଂତୀଂ ଶ୍ରେୟୋ ନନୁ ମୃତିର୍ମମ ॥ 48 ॥
ଭରତେନାତ୍ମନା ଚାହଂ ଶପେ ତେ ମନୁଜାଧିପ ।
ୟଥା ନାନ୍ୟେନ ତୁଷ୍ୟେୟମୃତେ ରାମଵିଵାସନାତ୍ ॥ 49 ॥
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ କୈକେୟୀ ଵିରରାମ ହ ।
ଵିଲପଂତଂ ଚ ରାଜାନଂ ନ ପ୍ରତିଵ୍ୟାଜହାର ସା ॥ 50 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଜା କୈକେୟ୍ୟା ଵୃତଂ ପରମଶୋଭନମ୍ ।
ରାମସ୍ୟ ଚ ଵନେ ଵାସମୈଶ୍ଵର୍ୟଂ ଭରତସ୍ୟ ଚ ॥ 51 ॥
ନାଭ୍ୟଭାଷତ କୈକେୟୀଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଵ୍ୟାକୁଲେଂଦ୍ରିୟଃ ।
ପ୍ରୈକ୍ଷତାନିମିଷୋ ଦେଵୀଂ ପ୍ରିୟାମପ୍ରିୟଵାଦିନୀମ୍ ॥ 52 ॥
ତାଂ ହି ଵଜ୍ରସମାଂ ଵାଚମାକର୍ଣ୍ୟ ହୃଦୟାପ୍ରିୟାମ୍ ।
ଦୁଃଖଶୋକମୟୀଂ ଘୋରାଂ ରାଜା ନ ସୁଖିତୋଽଭଵତ୍ ॥ 53 ॥
ସ ଦେଵ୍ୟା ଵ୍ୟଵସାୟଂ ଚ ଘୋରଂ ଚ ଶପଥଂ କୃତମ୍ ।
ଧ୍ୟାତ୍ଵା ରାମେତି ନିଶ୍ଶ୍ଵସ୍ୟ ଛିନ୍ନ ସ୍ତରୁରିଵାପତତ୍ ॥ 54 ॥
ନଷ୍ଟଚିତ୍ତୋ ୟଥୋନ୍ମତ୍ତୋ ଵିପରୀତୋ ୟଥାଽତୁରଃ ।
ହୃତତେଜା ୟଥା ସର୍ପୋ ବଭୂଵ ଜଗତୀପତିଃ ॥ 55 ॥
ଦୀନୟା ତୁ ଗିରା ରାଜା ଇତି ହୋଵାଚ କୈକୟୀମ୍ ।
ଅନର୍ଥମିମମର୍ଥାଭଂ କେନ ତ୍ଵମୁପଦର୍ଶିତା ॥ 56 ॥
ଭୂତୋପହତଚିତ୍ତେଵ ବ୍ରୁଵଂତୀ ମାଂ ନ ଲଜ୍ଜସେ ।
ଶୀଲଵ୍ୟସନମେତତ୍ତେ ନାଭିଜାନାମ୍ୟହଂ ପୁରା ॥ 57 ॥
ବାଲାୟାସ୍ତତ୍ତ୍ଵିତିଦାନୀଂ ତେ ଲକ୍ଷୟେ ଵିପରୀତଵତ୍ ।
କୁତୋ ଵା ତେ ଭୟଂ ଜାତଂ ୟା ତ୍ଵମେଵଂଵିଧଂ ଵରମ୍ ॥ 58 ॥
ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଭରତମାସୀନଂ ଵୃଣୀଷେ ରାଘଵଂ ଵନେ ।
ଵିରମୈତେନ ଭାଵେନ ତ୍ଵମେତେନାନୃତେନ ଵା ॥ 59 ॥
ୟଦି ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିୟଂ କାର୍ୟଂ ଲୋକସ୍ୟ ଭରତସ୍ୟ ଚ ।
ନୃଶଂସେ ପାପସଂକଲ୍ପେ କ୍ଷୁଦ୍ରେ ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣି ॥ 60 ॥
କିନ୍ନୁ ଦୁଖମଲୀକଂ ଵା ମୟି ରାମେ ଚ ପଶ୍ୟସି ।
ନ କଥଂଚିଦୃତେ ରାମାଦ୍ଭରତୋ ରାଜ୍ୟମାଵସେତ୍ ॥ 61 ॥
ରାମାଦପି ହି ତଂ ମନ୍ୟେ ଧର୍ମତୋ ବଲଵତ୍ତରମ୍ ।
କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ରାମସ୍ୟ ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତି ଭାଷିତେ ॥ 62 ॥
ମୁଖଵର୍ଣଂ ଵିଵର୍ଣଂ ତୁ ତଂ ୟଥୈଵେଂଦୁମୁପପ୍ଲୁତମ୍ ।
ତାଂ ହି ମେ ସୁକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସୁହୃଦ୍ଭିସ୍ସହ ନିଶ୍ଚିତାମ୍ ॥ 63 ॥
କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମ୍ୟପାଵୃତ୍ତାଂ ପରୈରିଵ ହତାଂ ଚମୂମ୍ ।
କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ୟଂତି ରାଜାନୋ ନାନାଦିଗ୍ଭ୍ୟ ସ୍ସମାଗତାଃ ॥ 64 ॥
ବାଲୋ ବତାଽୟମୈକ୍ଷ୍ଵାକଶ୍ଚିରଂ ରାଜ୍ୟମକାରୟତ୍ ।
ୟଦା ତୁ ବହଵୋ ଵୃଦ୍ଧା ଗୁଣଵଂତୋ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ ॥ 65 ॥
ପରିପ୍ରକ୍ଷ୍ୟଂତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଵକ୍ଷ୍ୟାମି କିମହଂ ତଦା ।
କୈକେୟ୍ୟା କ୍ଲିଶ୍ୟମାନେନ ରାମଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ମୟା ॥ 66 ॥
ୟଦି ସତ୍ୟଂ ବ୍ରଵୀମ୍ୟେତତ୍ତଦସତ୍ୟଂ ଭଵିଷ୍ୟତି ।
କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ୟତି କୌଶଲ୍ୟା ରାଘଵେ ଵନମାସ୍ଥିତେ ॥ 67 ॥
କିଂ ଚୈନାଂ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ୟାମି କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରିୟମୀଦୃଶମ୍ ।
ୟଦା ୟଦା ହି କୌଶଲ୍ୟା ଦାସୀଵଚ୍ଚ ସଖୀଵ ଚ ॥ 68 ॥
ଭାର୍ୟାଵଦ୍ଭଗିନୀଵଚ୍ଚ ମାତୃଵଚ୍ଚୋପତିଷ୍ଠତି ।
ସତତଂ ପ୍ରିୟକାମା ମେ ପ୍ରିୟପୁତ୍ରା ପ୍ରିୟଂଵଦା ॥ 69 ॥
ନ ମୟା ସତ୍କୃତା ଦେଵୀ ସତ୍କାରାର୍ହା କୃତେ ତଵ ।
ଇଦାନୀଂ ତତ୍ତପତି ମାଂ ୟନ୍ମୟା ସୁକୃତଂ ତ୍ଵୟି ॥ 70 ॥
ଅପଥ୍ୟଵ୍ୟଂଜନୋପେତଂ ଭୁକ୍ତମନ୍ନମିଵାତୁରମ୍ ।
ଵିପ୍ରକାରଂ ଚ ରାମସ୍ୟ ସଂପ୍ରୟାଣଂ ଵନସ୍ୟ ଚ ॥ 71 ॥
ସୁମିତ୍ରା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଵୈ ଭୀତା କଥଂ ମେ ଵିଶ୍ଵସିଷ୍ୟତି ।
କୃପଣଂ ବତ ଵୈଦେହୀ ଶ୍ରୋଷ୍ୟତି ଦ୍ଵୟମପ୍ରିୟମ୍ ॥ 72 ॥
ମାଂ ଚ ପଂଚତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ରାମଂ ଚ ଵନମାଶ୍ରିତମ୍ ।
ଵୈଦେହୀ ବତ ମେ ପ୍ରାଣାନ୍ଶୋଚଂତୀ କ୍ଷପୟିଷ୍ୟତି ॥ 73 ॥
ହୀନା ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ କିନ୍ନରେଣେଵ କିନ୍ନରୀ ।
ନ ହି ରାମମହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଵସଂତଂ ମହାଵନେ ॥ 74 ॥
ଚିରଂ ଜୀଵିତୁମାଶଂସେ ରୁଦଂତୀଂ ଚାପି ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ସା ନୂନଂ ଵିଧଵା ରାଜ୍ୟଂ ସପୁତ୍ରା କାରୟିଷ୍ୟସି ॥ 75 ॥
ନ ହି ପ୍ରଵ୍ରାଜିତେ ରାମେ ଦେଵି ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ।
ସତୀଂ ତ୍ଵାମହମତ୍ୟଂତଂ ଵ୍ୟଵସ୍ୟାମ୍ୟସତୀଂ ସତୀମ୍ ।
ରୂପିଣୀଂ ଵିଷସଂୟୁକ୍ତାଂ ପୀତ୍ଵେଵ ମଦିରାଂ ନରଃ ॥ 76 ॥
ଅନୃତୈର୍ବହୁ ମାଂ ସାଂତ୍ଵୈ ସ୍ସାଂତ୍ଵୟଂତୀ ସ୍ମ ଭାଷସେ ।
ଗୀତଶବ୍ଦେନ ସଂରୁଧ୍ୟ ଲୁବ୍ଧୋ ମୃଗମିଵାଵଧୀଃ ॥ 77 ॥
ଅନାର୍ୟ ଇତି ମାମାର୍ୟାଃ ପୁତ୍ରଵିକ୍ରାୟକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ଧିକ୍କରିଷ୍ୟଂତି ରଥ୍ୟାସୁ ସୁରାପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ୟଥା ॥ 78 ॥
ଅହୋ ଦୁଃଖମହୋ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ୟତ୍ର ଵାଚଃ କ୍ଷମେ ତଵ ।
ଦୁଃଖମେଵଂଵିଧଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରାକୃତମିଵାଶୁଭମ୍ ॥ 79 ॥
ଚିରଂ ଖଲୁ ମୟା ପାପେ ତ୍ଵଂ ପାପେନାଭିରକ୍ଷିତା ।
ଅଜ୍ଞାନାଦୁପସଂପନ୍ନା ରଜ୍ଜୁରୁଦ୍ବଂଧିନୀ ୟଥା ॥ 80 ॥
ରମମାଣସ୍ତ୍ଵୟା ସାର୍ଧଂ ମୃତ୍ୟୁଂ ତ୍ଵାଂ ନାଭିଲକ୍ଷୟେ ।
ବାଲୋ ରହସି ହସ୍ତେନ କୃଷ୍ଣସର୍ପମିଵାସ୍ପୃଶମ୍ ॥ 81 ॥
ମୟା ହ୍ୟପିତୃକଃ ପୁତ୍ର ସ୍ସମହାତ୍ମା ଦୁରାତ୍ମନା ।
ତଂ ତୁ ମାଂ ଜୀଵଲୋକୋଽୟଂ ନୂନମାକ୍ରୋଷ୍ଟୁମର୍ହତି ॥ 82 ॥
ବାଲିଶୋ ବତ କାମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥୋ ଭୃଶମ୍ ।
ୟଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତେ ପ୍ରିୟଂ ପୁତ୍ରଂ ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପୟିଷ୍ୟତି ॥ 83 ॥
ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟୈଶ୍ଚ ଗୁରୁଭିଶ୍ଚୋପକର୍ଶିତଃ ।
ଭୋଗକାଲେ ମହତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରପତ୍ସ୍ୟତେ ॥ 84 ॥
ନାଲଂ ଦ୍ଵିତୀୟଂ ଵଚନଂ ପୁତ୍ରୋ ମାଂ ପ୍ରତିଭାଷିତୁମ୍ ।
ସ ଵନଂ ପ୍ରଵ୍ରଜେତ୍ୟୁକ୍ତୋ ବାଢମିତ୍ୟେଵ ଵକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 85 ॥
ୟଦି ମେ ରାଘଵଃ କୁର୍ୟାଦ୍ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତି ଚୋଦିତଃ ।
ପ୍ରତିକୂଲଂ ପ୍ରିୟଂ ମେ ସ୍ୟାନ୍ନ ତୁ ଵତ୍ସଃ କରିଷ୍ୟତି ॥ 86 ॥
ଶୁଦ୍ଧଭାଵୋ ହି ଭାଵଂ ମେ ନ ତୁ ଜ୍ଞାସ୍ୟତି ରାଘଵଃ ॥ 87 ॥
ସ ଵନଂ ପ୍ରବ୍ରଜେ ତ୍ୟୁକ୍ତୋ ବାଢ ମିତ୍ୟେଵ ଵକ୍ଷୟତି ।
ରାଘଵେ ହି ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକସ୍ୟ ଧିକ୍କୃତମ୍ ॥ 88 ॥
ମୃତ୍ୟୁରକ୍ଷମଣୀୟଂ ମାଂ ନୟିଷ୍ୟତି ୟମକ୍ଷୟମ୍ ।
ମୃତେ ମୟି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ମନୁଜପୁଂଗଵେ ॥ 89 ॥
ଇଷ୍ଟେ ମମ ଜନେ ଶେଷେ କିଂ ପାପଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ୟସେ ।
କୌଶଲ୍ୟା ମାଂ ଚ ରାମଂ ଚ ପୁତ୍ରୌ ଚ ୟଦି ହାସ୍ୟତି ॥ 90 ॥
ଦୁଃଖାନ୍ୟସହତୀ ଦେଵୀ ମାମେଵାନୁମରିଷ୍ୟତି ।
କୌସଲ୍ୟାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ମାଂ ଚ ପୁତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ସହ ॥ 91 ॥
ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ୟ ନରକେ ସା ତ୍ଵଂ କୈକେୟି ସୁଖିତା ଭଵ ।
ମୟା ରାମେଣ ଚ ତ୍ୟକ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ସତ୍କୃତଂ ଗୁଣୈଃ ॥ 92 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମକ୍ଷୋଭ୍ୟମାକୁଲଂ ପାଲୟିଷ୍ୟସି ।
ପ୍ରିୟଂ ଚେଦ୍ଭରତସ୍ୟୈତଦ୍ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭଵେତ୍ ॥ 93 ॥
ମା ସ୍ମ ମେ ଭରତଃ କାର୍ଷୀତ୍ପ୍ରେତକୃତ୍ୟଂ ଗତାୟୁଷଃ ।
ହଂତାନାର୍ୟେ ମମାମିତ୍ରେ ସକାମା ଭଵ କୈକୟି ॥ 94 ॥
ମୃତେ ମୟି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ପୁରୁଷପୁଂଗଵେ ।
ସେଦାନୀଂ ଵିଧଵା ରାଜ୍ୟଂ ସପୁତ୍ରା କାରୟିଷ୍ୟସି ॥ 95 ॥
ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଵାଦେନ ନ୍ୟଵସୋ ମମ ଵେଶ୍ମନି ।
ଅକୀର୍ତିଶ୍ଚାତୁଲା ଲୋକେ ଧ୍ରୁଵଃ ପରିଭଵଶ୍ଚ ମେ ॥ 96 ॥
ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାଵଜ୍ଞା ୟଥା ପାପକୃତସ୍ତଥା ।
କଥଂ ରଥୈର୍ଵିଭୁର୍ୟାତ୍ଵା ଗଜାଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 97 ॥
ପଦ୍ଭ୍ୟାଂ ରାମୋ ମହାରଣ୍ୟେ ଵତ୍ସୋ ମେ ଵିଚରିଷ୍ୟତି ।
ୟସ୍ୟ ତ୍ଵାହାରସମୟେ ସୂଦାଃ କୁଂଡଲଧାରିଣଃ ॥ 98 ॥
ଅହଂପୂର୍ଵାଃ ପଚଂତି ସ୍ମ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ପାନଭୋଜନମ୍ ।
ସ କଥନ୍ନୁ କଷାୟାଣି ତିକ୍ତାନି କଟୁକାନି ଚ ॥ 99 ॥
ଭକ୍ଷୟନ୍ଵନ୍ୟମାହାରଂ ସୁତୋ ମେ ଵର୍ତୟିଷ୍ୟତି ।
ମହାର୍ହଵସ୍ତ୍ରସଂଵୀତୋ ଭୂତ୍ଵା ଚିରସୁଖୋଷିତଃ ॥ 100 ॥
କାଷାୟପରିଧାନସ୍ତୁ କଥଂ ଭୂମୌନିଵତ୍ସ୍ୟତି ।
କସ୍ୟୈତଦ୍ଧାରୁଣଂ ଵାକ୍ୟମେଵଂଵିଧମଚିଂତିତମ୍ ॥ 101 ॥
ରାମସ୍ୟାରଣ୍ୟଗମନଂ ଭରତସ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ।
ଧିଗସ୍ତୁ ୟୋଷିତୋ ନାମ ଶଠା ସ୍ସ୍ଵାର୍ଥପରାସ୍ସଦା ।
ନ ବ୍ରଵୀମି ସ୍ତ୍ରିୟ ସ୍ସର୍ଵା ଭରତସ୍ୟୈଵ ମାତରମ୍ ॥ 102 ॥
ଅନର୍ଥଭାଵେଽର୍ଥପରେ ନୃଶଂସେ ମମାନୁତାପାୟ ନିଵିଷ୍ଟଭାଵେ ।
କିମପ୍ରିୟଂ ପଶ୍ୟସି ମନ୍ନିମିତ୍ତଂ ହିତାନୁକାରିଣ୍ୟଥଵାଽପି ରାମେ ॥ 103 ॥
ପରିତ୍ୟଜେୟୁଃ ପିତରୋ ହି ପୁତ୍ରାନ୍ଭାର୍ୟାଃ ପତୀଂଶ୍ଚାପି କୃତାନୁରାଗାଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ହି ସର୍ଵଂ କୁପିତଂ ଜଗତ୍ସ୍ୟାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାମଂ ଵ୍ୟସନେ ନିମଗ୍ନମ୍ ॥ 104 ॥
ଅହଂ ପୁନର୍ଦେଵକୁମାରରୂପମଲଂକୃତଂ ତଂ ସୁତମାଵ୍ରଜଂତମ୍ ।
ନଂଦାମି ପଶ୍ୟନ୍ନପି ଦର୍ଶନେନ ଭଵାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚ ପୁନର୍ୟୁଵେଵ ॥ 105 ॥
ଵିନାଽପି ସୂର୍ୟେଣ ଭଵେତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିରଵର୍ଷତା ଵଜ୍ରଧରେଣ ଵାଽପି ।
ରାମଂ ତୁ ଗଚ୍ଛଂତମିତ ସ୍ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଜୀଵେନ୍ନ କଶ୍ଚିତ୍ତ୍ଵିତି ଚେତନା ମେ ॥ 106 ॥
ଵିନାଶକାମାମହିତାମମିତ୍ରାମାଵାସୟଂ ମୃତ୍ୟୁମିଵାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵାମ୍ ।
ଚିରଂ ବତାଂକେନ ଧୃତାସି ସର୍ପୀ ମହାଵିଷା ତେନ ହତୋଽସ୍ମି ମୋହାତ୍ ॥ 107 ॥
ମୟା ଚ ରାମେଣ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ହୀନୋ ଭରତସ୍ତ୍ଵୟା ସହ ।
ପୁରଂ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ନିହତ୍ୟ ବାଂଧଵାନ୍ ମମାହିତାନାଂ ଚ ଭଵାଭିହର୍ଷିଣୀ ॥ 108 ॥
ନୃଶଂସଵୃତ୍ତେ ଵ୍ୟସନପ୍ରହାରିଣି ପ୍ରସହ୍ୟ ଵାକ୍ୟଂ ୟଦିହାଦ୍ୟ ଭାଷସେ ।
ନ ନାମ ତେ କେନ ମୁଖାତ୍ପତଂତ୍ୟଧୋ ଵିଶୀର୍ୟମାଣା ଦଶନା ସ୍ସହସ୍ରଧା ॥ 109 ॥
ନ କିଂଚିଦାହାହିତମପ୍ରିୟଂ ଵଚୋ ନ ଵେତ୍ତି ରାମଃ ପରୁଷାଣି ଭାଷିତୁମ୍ ।
କଥନ୍ନୁ ରାମେ ହ୍ୟଭିରାମଵାଦିନି ବ୍ରଵୀଷି ଦୋଷାନ୍ଗୁଣନିତ୍ୟସମ୍ମତେ ॥ 110 ॥
ପ୍ରତାମ୍ୟ ଵା ପ୍ରଜ୍ଵଲ ଵା ପ୍ରଣଶ୍ୟ ଵା ସହସ୍ରଶୋ ଵା ସ୍ଫୁଟିତା ମହୀଂ ଵ୍ରଜ ।
ନ ତେ କରିଷ୍ୟାମି ଵଚ ସ୍ସୁଦାରୁଣଂ ମମାହିତଂ କେକୟରାଜପାଂସନି ॥ 111 ॥
କ୍ଷୁରୋପମାଂ ନିତ୍ୟମସତ୍ପ୍ରିୟଂଵଦାଂ ପ୍ରଦୁଷ୍ଟଭାଵାଂ ସ୍ଵକୁଲୋପଘାତିନୀମ୍ ।
ନ ଜୀଵିତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵିଷହେଽମନୋରମାଂ ଦିଧକ୍ଷମାଣାଂ ହୃଦୟଂ ସବଂଧନମ୍ ।
2.12,112 ।
ନ ଜୀଵିତଂ ମେଽସ୍ତି ପୁନଃକୁତ ସ୍ସୁଖଂ ଵିନାଽଽତ୍ମଜେନାଽତ୍ମଵତଃ କୁତୋ ରତିଃ ।
ମମାହିତଂ ଦେଵି ନ କର୍ତୁମର୍ହସି ସ୍ପୃଶାମି ପାଦାଵପି ତେ ପ୍ରସୀଦ ମେ ॥ 112 ॥
ସ ଭୂମିପାଲୋ ଵିଲପନ୍ନନାଥଵତ୍ସ୍ତ୍ରିୟା ଗୃହୀତୋ ହୃଦୟେଽତିମାତ୍ରୟା ।
ପପାତ ଦେଵ୍ୟାଶ୍ଚରଣୌ ପ୍ରସାରିତାଵୁଭାଵସମ୍ସ୍ପୃଶ୍ୟ ୟଥାଽତୁରସ୍ତଥା ॥ 113 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
