ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵିଶାଲାନ୍ କୋସଲାନ୍ ରମ୍ୟାନ୍ ୟାତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଭିମୁଖୋ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ପୁରୀଶ୍ରେଷ୍ଠେ କାକୁତ୍ସ୍ଥପରିପାଲିତେ ।
ଦୈଵତାନି ଚ ୟାନି ତ୍ଵାଂ ପାଲୟଂତି ଵସଂତି ଚ ॥ 2 ॥
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସସ୍ତ୍ଵାମନୃଣୋ ଜଗତୀପତେଃ ।
ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ମାତ୍ରା ଚ ପିତ୍ରା ଚ ସହ ସଂଗତଃ ॥ 3 ॥
ତତୋ ରୁଧିରତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଭୁଜମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୋ ଦୀନୋଽବ୍ରଵୀଜ୍ଜାନପଦଂ ଜନମ୍ ॥ 4 ॥
ଅନୁକ୍ରୋଶୋ ଦୟା ଚୈଵ ୟଥାର୍ହଂ ମୟି ଵଃ କୃତଃ ।
ଚିରଂ ଦୁଃଖସ୍ୟ ପାପୀୟୋ ଗମ୍ୟତାମର୍ଥସିଦ୍ଧୟେ ॥ 5 ॥
ତେଽଭିଵାଦ୍ୟ ମହାତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ଵିଲପଂତୋ ନରା ଘୋରଂ ଵ୍ୟତିଷ୍ଠଂତ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 6 ॥
ତଥା ଵିଲପତାଂ ତେଷାମତୃପ୍ତାନାଂ ଚ ରାଘଵଃ ।
ଅଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷୟଂ ପ୍ରାୟାଦ୍ୟଥାର୍କଃ କ୍ଷଣଦାମୁଖେ ॥ 7 ॥
ତତୋ ଧାନ୍ୟଧନୋପେତାନ୍ ଦାନଶୀଲଜନାନ୍ ଶିଵାନ୍ ।
ଅକୁତଶ୍ଚିଦ୍ଭୟାନ୍ ରମ୍ୟାଂଶ୍ଚୈତ୍ୟୟୂପସମାଵୃତାନ୍ ॥ 8 ॥
ଉଦ୍ୟାନାମ୍ରଵନୋପେତାନ୍ ସଂପନ୍ନସଲିଲାଶୟାନ୍ ।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାନ୍ ଗୋକୁଲାକୁଲସେଵିତାନ୍ ॥ 9 ॥
ଲକ୍ଷଣୀୟାନ୍ନରେଂଦ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାଭିନାଦିତାନ୍ ।
ରଥେନ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରଃ କୋସଲାନତ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 10 ॥
ମଧ୍ୟେନମୁଦିତଂ ସ୍ଫୀତଂ ରମ୍ୟୋଦ୍ୟାନସମାକୁଲମ୍ ।
ରାଜ୍ୟଂ ଭୋଗ୍ୟଂ ନରେଂଦ୍ରାଣାଂ ୟୟୌ ଧୃତିମତାଂ ଵରଃ ॥ 11 ॥
ତତ ସ୍ତ୍ରିପଥଗାଂ ଦିଵ୍ୟାଂ ଶିଵତୋୟାମଶୈଵଲାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ରାଘଵୋ ଗଂଗାଂ ପୁଣ୍ୟାମୃଷିନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 12 ॥
ଆଶ୍ରମୈରଵିଦୂରସ୍ଥୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିସ୍ସମଲଂକୃତାମ୍ ।
କାଲେଽପ୍ସରୋଭିର୍ହୃଷ୍ଟାଭି ସ୍ସେଵିତାଂଭୋହ୍ରଦାଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 13 ॥
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ନାନାଗଂଧର୍ଵପତ୍ନୀଭି ସ୍ସେଵିତାଂ ସତତଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 14 ॥
ଦେଵାଽଽକ୍ରୀଡଶତାକୀର୍ଣାଂ ଦେଵୋଦ୍ୟାନଶତାୟୁତାମ୍ ।
ଦେଵାର୍ଥମାକାଶଗମାଂ ଵିଖ୍ୟାତାଂ ଦେଵପଦ୍ମିନୀମ୍ ॥ 15 ॥
ଜଲାଘାତାଟ୍ଟହାସୋଗ୍ରାଂ ଫେନନିର୍ମଲହାସିନୀମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵେଣୀକୃତଜଲାଂ କ୍ଵଚିଦାଵର୍ତଶୋଭିତାମ୍ ॥ 16 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ତିମିତଗଂଭୀରାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵେଗଜଲାକୁଲାମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗଂଭୀରନିର୍ଘୋଷାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୈରଵନିସ୍ଵନାମ୍ ॥ 17 ॥
ଦେଵସଂଘାପ୍ଲୁତଜଲାଂ ନିର୍ମଲୋତ୍ପଲଶୋଭିତାମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦାଭୋଗପୁଲିନାଂ କ୍ଵଚିନ୍ନିର୍ମଲଵାଲୁକାମ୍ ॥ 18 ॥
ହଂସସାରସସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ଚକ୍ରଵାକୋପକୂଜିତାମ୍ ।
ସଦା ମଦୈଶ୍ଚ ଵିହଗୈରଭିସନ୍ନାଦିତାଂତରାମ୍ ॥ 19 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ତୀରରୁହୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ମାଲାଭିରିଵଶୋଭିତାମ୍ ।
କ୍ଵଚିତ୍ଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲଚ୍ଛନ୍ନାଂ କ୍ଵଚିତ୍ପଦ୍ମଵନାକୁଲାମ୍ ॥ 20 ॥
କ୍ଵଚିତ୍କୁମୁଦଷଂଡୈଶ୍ଚ କୁଡ୍ମଲୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ନାନାପୁଷ୍ପରଜୋଧ୍ଵସ୍ତାଂ ସମଦାମିଵ ଚ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 21 ॥
ଵ୍ୟପେତମଲସଂଘାତାଂ ମଣିନିର୍ମଲଦର୍ଶନାମ୍ ।
ଦିଶାଗଜୈର୍ଵନଗଜୈ ର୍ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ଵରଵାରଣୈଃ ॥ 22 ॥
ଦେଵୋପଵାହ୍ୟୈଶ୍ଚ ମୁହୁସ୍ସନ୍ନାଦିତଵନାଂତରାମ୍ ।
ପ୍ରମଦାମିଵ ୟତ୍ନେନ ଭୂଷିତାଂ ଭୂଷଣୋତ୍ତମୈଃ ॥ 23 ॥
ଫଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ କିସଲୟୈର୍ଵୃତାଂ ଗୁଲ୍ମୈର୍ଦ୍ଵିଜୈସ୍ତଥା ।
ଶିଂଶୁମାରୈଶ୍ଚ ନକ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୁଜଂଗୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 24 ॥
ଵିଷ୍ଣୁପାଦଚ୍ୟୁତାଂ ଦିଵ୍ୟାମପାପାଂ ପାପନାଶିନୀମ୍ ।
ତାଂ ଶଂକରଜଟାଜୂଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟାଂ ସାଗରତେଜସା ॥ 25 ॥
ସମୁଦ୍ରମହିଷୀଂ ଗଂଗାଂ ସାରସକ୍ରୌଂଚନାଦିତାମ୍ ।
ଆସସାଦ ମହାବାହୁଃ ଶୃଂଗିବେରପୁରଂ ପ୍ରତି ॥ 26 ॥
ତାମୂର୍ମିକଲିଲାଵର୍ତାମନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ୟ ମହାରଥଃ ।
ସୁମଂତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍ସୂତମିହୈଵାଦ୍ୟ ଵସାମହେ ॥ 27 ॥
ଅଵିଦୂରାଦୟଂ ନଦ୍ୟା ବହୁପୁଷ୍ପପ୍ରଵାଲଵାନ୍ ।
ସୁମହାନିଂଗୁଦୀଵୃକ୍ଷୋ ଵସାମୋଽତ୍ରୈଵ ସାରଥେ ॥ 28 ॥
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମ ସ୍ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ସମ୍ମାନ୍ୟସଲିଲାଂ ଶିଵାମ୍ ।
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵମୃଗମାନୁଷପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ 29 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ସୁମଂତ୍ରଶ୍ଚ ବାଢମିତ୍ୟେଵ ରାଘଵମ୍ ।
ଉକ୍ତ୍ଵା ତମିଂଗୁଦୀଵୃକ୍ଷଂ ତଦୋପୟୟତୁର୍ହୟୈଃ ॥ 30 ॥
ରାମୋଽଭିୟାୟ ତଂ ରମ୍ୟଂ ଵୃକ୍ଷମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନଂଦନଃ ।
ରଥାଦଵାତରତ୍ତସ୍ମାତ୍ସଭାର୍ୟ ସ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 31 ॥
ସୁମଂତ୍ରୋଽପ୍ୟଵତୀର୍ୟାସ୍ମାନ୍ମୋଚୟିତ୍ଵା ହୟୋତ୍ତମାନ୍ ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲଗତଂ ରାମମୁପତସ୍ଥେ କୃତାଂଜଲିଃ ॥ 32 ॥
ତତ୍ର ରାଜା ଗୁହୋ ନାମ ରାମସ୍ୟାତ୍ମସମସ୍ସଖା ।
ନିଷାଦଜାତ୍ୟୋ ବଲଵାନ୍ ସ୍ଥପତିଶ୍ଚେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ 33 ॥
ସ ଶୃତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରଂ ରାମଂ ଵିଷୟମାଗତମ୍ ।
ଵୃଦ୍ଧୈଃ ପରିଵୃତୋଽମାତ୍ୟୈଃ ଜ୍ଞାତିଭିଶ୍ଚାଭ୍ୟୁପାଗତଃ ॥ 34 ॥
ତତୋ ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୂରାଦୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ସହ ସୌମିତ୍ରିଣା ରାମ ସ୍ସମାଗଚ୍ଛଦ୍ଗୁହେନ ସଃ ॥ 35 ॥
ତମାର୍ତସ୍ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଗୁହୋ ରାଘଵମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ୟଥାଽୟୋଧ୍ୟା ତଥେୟଂ ତେ ରାମ କିଂ କରଵାଣି ତେ ॥ 36 ॥
ଈଦୃଶଂ ହି ମହାବାହୋ କଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟତ୍ୟତିଥିଂ ପ୍ରିୟମ୍ ।
ତତୋ ଗୁଣଵଦନ୍ନାଦ୍ୟମୁପାଦାୟ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍ ॥ 37 ॥
ଅର୍ଘ୍ୟଂ ଚୋପାନୟତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵାକ୍ୟଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାବାହୋ ତଵେୟମଖିଲା ମହୀ ॥ 38 ॥
ଵୟଂ ପ୍ରେଷ୍ୟା ଭଵାନ୍ଭର୍ତା ସାଧୁ ରାଜ୍ୟଂ ପ୍ରଶାଧି ନଃ ।
ଭକ୍ଷ୍ୟଂ ଭୋଜ୍ୟଂ ଚ ପେୟଂ ଚ ଲେହ୍ୟଂଚେଦମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 39 ॥
ଶୟନାନି ଚ ମୁଖ୍ୟାନି ଵାଜିନାଂ ଖାଦନଂ ଚ ତେ ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତୁ ଗୁହଂ ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚ ହ ॥ 40 ॥
ଅର୍ଚିତାଶ୍ଚୈଵ ହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଭଵତା ସର୍ଵଥା ଵୟମ୍ ।
ପଦ୍ଭ୍ୟାମଭିଗମାଚ୍ଚୈଵ ସ୍ନେହସଂଦର୍ଶନେନ ଚ ॥ 41 ॥
ଭୁଜାଭ୍ୟାଂ ସାଧୁ ପୀନାଭ୍ୟାଂ ପୀଡୟନ୍ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ତ୍ଵାଂ ଗୁହ ପଶ୍ୟାମି ହ୍ୟରୋଗଂ ସହ ବାଂଧଵୈଃ ।
ଅପି ତେ କୁଶଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ମିତ୍ରେଷୁ ଚ ଧନେଷୁ ଚ ॥ 42 ॥
ୟତ୍ତ୍ଵିଦଂ ଭଵତା କିଂଚିତ୍ପ୍ରୀତ୍ୟା ସମୁପକଲ୍ପିତମ୍ ।
ସର୍ଵଂ ତଦନୁଜାନାମି ନ ହି ଵର୍ତେ ପ୍ରତିଗ୍ରହେ ॥ 43 ॥
କୁଶଚୀରାଜିନଧରଂ ଫଲମୂଲାଶିନଂ ଚ ମାମ୍ ।
ଵିଦ୍ଧି ପ୍ରଣିହିତଂ ଧର୍ମେ ତାପସଂ ଵନଗୋଚରମ୍ ॥ 44 ॥
ଅଶ୍ଵାନାଂ ଖାଦନେନାହମର୍ଥୀ ନାନ୍ୟେନ କେନଚିତ୍ ।
ଏତାଵତାଽତ୍ର ଭଵତା ଭଵିଷ୍ୟାମି ସୁପୂଜିତଃ ॥ 45 ॥
ଏତେ ହି ଦୟିତା ରାଜ୍ଞଃ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ୟ ମେ ।
ଏତୈସ୍ସୁଵିହିତୈରଶ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ୟାମ୍ୟହମର୍ଚିତଃ ॥ 46 ॥
ଅଶ୍ଵାନାଂ ପ୍ରତିପାନଂ ଚ ଖାଦନଂ ଚୈଵ ସୋଽନ୍ଵଶାତ୍ ।
ଗୁହସ୍ତତ୍ରୈଵ ପୁରୁଷାଂ ସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଦୀୟତାମିତି ॥ 47 ॥
ତତଶ୍ଚୀରୋତ୍ତରାସଂଗଃ ସଂଧ୍ୟାମନ୍ଵାସ୍ୟ ପଶ୍ଚିମାମ୍ ।
ଜଲମେଵାଦଦେ ଭୋଜ୍ୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଽଽହୃତଂ ସ୍ଵୟମ୍ ॥ 48 ॥
ତସ୍ୟ ଭୂମୌ ଶୟାନସ୍ୟ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ସଭାର୍ୟସ୍ୟ ତତୋଽଭ୍ୟେତ୍ୟ ତସ୍ଥୌ ଵୃକ୍ଷମୁପାଶ୍ରିତଃ ॥ 49 ॥
ଗୁହୋଽପି ସହ ସୂତେନ ସୌମିତ୍ରିମନୁଭାଷୟନ୍ ।
ଅନ୍ଵଜାଗ୍ରତ୍ତତୋ ରାମମପ୍ରମତ୍ତୋ ଧନୁର୍ଧରଃ ॥ 50 ॥
ତଥା ଶୟାନସ୍ୟ ତତୋଽସ୍ୟ ଧୀମତୋ ୟଶସ୍ଵିନୋ ଦାଶରଥେର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖସ୍ୟ ସୁଖୋଚିତସ୍ୟ ସା ତଦାଵ୍ୟତୀୟାୟ ଚିରେଣ ଶର୍ଵରୀ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
