View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.59 Ayodhya Kanda - Sarga 59

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkōnaṣaṣṭitamassargaḥ ।

iti bruvantaṃ taṃ sūtaṃ sumantraṃ mantrisattamam ।
brūhi śēṣaṃ punariti rājā vachanamabravīt ॥ 1 ॥

tasya tadvachanaṃ śrutvā sumantrō bāṣpaviklabaḥ ।
kathayāmāsa bhūyō'pi rāmasandēśavistaram ॥ 2 ॥

jaṭāḥ kṛtvā mahārāja chīravalkaladhāriṇau ।
gaṅgāmuttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau ॥ 3 ॥

agratō lakṣmaṇō yātaḥ pālayanraghunandanam ।
tāṃstathā gachChatō dṛṣṭvā nivṛttō'smyavaśastadā ॥ 4 ॥

mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani ।
uṣṇamaśru pramuñchantō rāmē samprasthitē vanam ॥ 5 ॥

ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim ।
prasthitō rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan ॥ 6 ॥

guhēna sārdhaṃ tatraiva sthitō'smi divasānbahūn ।
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayēditi ॥ 7 ॥

viṣayē tē mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ ।
api vṛkṣāḥ parimlānāssapuṣpāṅkurakōrakāḥ ॥ 8 ॥

upataptōdakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi cha ।
pariśuṣkapalāśāni vanānyupavanāni cha ॥ 9 ॥

na cha sarpanti sattvāni vyāsā na pracharanti cha ।
rāmaśōkābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam ॥ 10 ॥

līnapuṣkarapatrāścha narēndra kaluṣōdakāḥ ।
santaptapadmāḥ padminyō līnamīnavihaṅgamāḥ ॥ 11 ॥

jalajāni cha puṣpāṇi mālyāni sthalajāni cha ।
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni cha yathāpuram ॥ 12 ॥

atrōdyānāni śūnyāni pralīnavihagani cha ।
na chābhirāmā nārāmānpaśyāmi manujarṣabha ॥ 13 ॥

praviśantamayōdhyāṃ māṃ na kaśchidabhinandati ।
narā rāmamapaśyantō niśśvasanti muhurmuhuḥ ॥ 14 ॥

dēva rājarathaṃ dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam ।
duḥkhādaśrumukhassarvō rājamārgagatō janaḥ ॥ 15 ॥

harmyairvimānaiḥ prāsādairavēkṣyarathamāgatam ।
hāhākārakṛtānāryō rāmādarśanakarśitāḥ ॥ 16 ॥

āyatairvimalairnētrairaśruvēgapariplutaiḥ ।
anyōnyamabhivīkṣantē'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ ॥ 17 ॥

nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya cha ।
ahamārtatayā kiñchidviśēṣamupalakṣayē ॥ 18 ॥

aprahṛṣṭamanuṣyā cha dīnanāgaturaṅgamā ।
ārtasvaraparimlānā viniśśvasitanissvanā ॥ 19 ॥

nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā ।
kausalyā putrahīnēva ayōdhyā pratibhāti mā ॥ 20 ॥

sūtasya vachanaṃ śrutvā vāchā paramadīnayā ।
bāṣpōpahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt ॥ 21 ॥

kaikēyyā viniyuktēna pāpābhijanabhāvayā ।
mayā na mantrakuśalairvṛddhaissaha samarthitam ॥ 22 ॥

na suhṛdbhirnachāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ ।
mayāyamarthassammōhāt strīhētō ssahasā kṛtaḥ ॥ 23 ॥

bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat ।
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛchChayā ॥ 24 ॥

sūta yadyasti tē kiñchinmayā tu sukṛtaṃ kṛtam ।
tvaṃ prāpayā''śu māṃ rāmaṃ prāṇāssantvarayantimām ॥ 25 ॥

yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam ।
na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum ॥ 26 ॥

vṛttadaṃṣṭrō mahēṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ ।
yadi jīvāmi sādhvēnaṃ paśyēyaṃ sītayā saha ॥ 27 ॥

lōhitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam ।
rāmaṃ yadi na paśyēyaṃ gamiṣyāmi yamakṣayam ॥ 28 ॥

atō nu kiṃ duḥkhataraṃ sō'hamikṣvākunandanam ।
imāmavasthāmāpannō nēha paśyāmi rāghavam ॥ 29 ॥

hā rāma rāmānuja hā hā vaidēhi tapasvini ।
na māṃ jānīta duḥkhēna mriyamāṇatamanāthavat ॥ 30 ॥

sa tēna rājā duḥkhēna bhṛśamarpitachētanaḥ ।
avagāḍhassuduṣpāraṃ śōkasāgaramabravīt ॥ 31 ॥

rāmaśōkamahābhōgassītāvirahapāragaḥ ।
śvasitōrmi mahāvartō bāṣpaphēnajālāvilaḥ ॥ 32 ॥

bāhuvikṣēpamīnaughō vikrandita mahāsvanaḥ ।
prakīrṇakēśaśaivālaḥ kaikēyībaḍabāmukhaḥ ॥ 33 ॥

mamāśruvēgaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ ।
varavēlō nṛśaṃsāyā rāmapravrājanāyataḥ ॥ 34 ॥

yasminbata nimagnō'haṃ kausalyē rāghavaṃ vinā ।
dustarō jīvatā dēvi mayā'yaṃ śōkasāgaraḥ ॥ 35 ॥

aśōbhanaṃ yō'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇō na labhē salakṣmaṇam ।
itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayanē samūrChitaḥ ॥ 36 ॥

iti vilapati pārthivē praṇaṣṭē karuṇataraṃ dviguṇaṃ cha rāmahētōḥ ।
vachanamanuniśamya tasya dēvī bhayamagamatpunarēva rāmamātā ॥ 37 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaṣaṣṭitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: