śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkōnaṣaṣṭitamassargaḥ ।
iti bruvantaṃ taṃ sūtaṃ sumantraṃ mantrisattamam ।
brūhi śēṣaṃ punariti rājā vachanamabravīt ॥ 1 ॥
tasya tadvachanaṃ śrutvā sumantrō bāṣpaviklabaḥ ।
kathayāmāsa bhūyō'pi rāmasandēśavistaram ॥ 2 ॥
jaṭāḥ kṛtvā mahārāja chīravalkaladhāriṇau ।
gaṅgāmuttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau ॥ 3 ॥
agratō lakṣmaṇō yātaḥ pālayanraghunandanam ।
tāṃstathā gachChatō dṛṣṭvā nivṛttō'smyavaśastadā ॥ 4 ॥
mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani ।
uṣṇamaśru pramuñchantō rāmē samprasthitē vanam ॥ 5 ॥
ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim ।
prasthitō rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan ॥ 6 ॥
guhēna sārdhaṃ tatraiva sthitō'smi divasānbahūn ।
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayēditi ॥ 7 ॥
viṣayē tē mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ ।
api vṛkṣāḥ parimlānāssapuṣpāṅkurakōrakāḥ ॥ 8 ॥
upataptōdakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi cha ।
pariśuṣkapalāśāni vanānyupavanāni cha ॥ 9 ॥
na cha sarpanti sattvāni vyāsā na pracharanti cha ।
rāmaśōkābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam ॥ 10 ॥
līnapuṣkarapatrāścha narēndra kaluṣōdakāḥ ।
santaptapadmāḥ padminyō līnamīnavihaṅgamāḥ ॥ 11 ॥
jalajāni cha puṣpāṇi mālyāni sthalajāni cha ।
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni cha yathāpuram ॥ 12 ॥
atrōdyānāni śūnyāni pralīnavihagani cha ।
na chābhirāmā nārāmānpaśyāmi manujarṣabha ॥ 13 ॥
praviśantamayōdhyāṃ māṃ na kaśchidabhinandati ।
narā rāmamapaśyantō niśśvasanti muhurmuhuḥ ॥ 14 ॥
dēva rājarathaṃ dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam ।
duḥkhādaśrumukhassarvō rājamārgagatō janaḥ ॥ 15 ॥
harmyairvimānaiḥ prāsādairavēkṣyarathamāgatam ।
hāhākārakṛtānāryō rāmādarśanakarśitāḥ ॥ 16 ॥
āyatairvimalairnētrairaśruvēgapariplutaiḥ ।
anyōnyamabhivīkṣantē'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ ॥ 17 ॥
nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya cha ।
ahamārtatayā kiñchidviśēṣamupalakṣayē ॥ 18 ॥
aprahṛṣṭamanuṣyā cha dīnanāgaturaṅgamā ।
ārtasvaraparimlānā viniśśvasitanissvanā ॥ 19 ॥
nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā ।
kausalyā putrahīnēva ayōdhyā pratibhāti mā ॥ 20 ॥
sūtasya vachanaṃ śrutvā vāchā paramadīnayā ।
bāṣpōpahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt ॥ 21 ॥
kaikēyyā viniyuktēna pāpābhijanabhāvayā ।
mayā na mantrakuśalairvṛddhaissaha samarthitam ॥ 22 ॥
na suhṛdbhirnachāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ ।
mayāyamarthassammōhāt strīhētō ssahasā kṛtaḥ ॥ 23 ॥
bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat ।
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛchChayā ॥ 24 ॥
sūta yadyasti tē kiñchinmayā tu sukṛtaṃ kṛtam ।
tvaṃ prāpayā''śu māṃ rāmaṃ prāṇāssantvarayantimām ॥ 25 ॥
yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam ।
na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum ॥ 26 ॥
vṛttadaṃṣṭrō mahēṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ ।
yadi jīvāmi sādhvēnaṃ paśyēyaṃ sītayā saha ॥ 27 ॥
lōhitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam ।
rāmaṃ yadi na paśyēyaṃ gamiṣyāmi yamakṣayam ॥ 28 ॥
atō nu kiṃ duḥkhataraṃ sō'hamikṣvākunandanam ।
imāmavasthāmāpannō nēha paśyāmi rāghavam ॥ 29 ॥
hā rāma rāmānuja hā hā vaidēhi tapasvini ।
na māṃ jānīta duḥkhēna mriyamāṇatamanāthavat ॥ 30 ॥
sa tēna rājā duḥkhēna bhṛśamarpitachētanaḥ ।
avagāḍhassuduṣpāraṃ śōkasāgaramabravīt ॥ 31 ॥
rāmaśōkamahābhōgassītāvirahapāragaḥ ।
śvasitōrmi mahāvartō bāṣpaphēnajālāvilaḥ ॥ 32 ॥
bāhuvikṣēpamīnaughō vikrandita mahāsvanaḥ ।
prakīrṇakēśaśaivālaḥ kaikēyībaḍabāmukhaḥ ॥ 33 ॥
mamāśruvēgaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ ।
varavēlō nṛśaṃsāyā rāmapravrājanāyataḥ ॥ 34 ॥
yasminbata nimagnō'haṃ kausalyē rāghavaṃ vinā ।
dustarō jīvatā dēvi mayā'yaṃ śōkasāgaraḥ ॥ 35 ॥
aśōbhanaṃ yō'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇō na labhē salakṣmaṇam ।
itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayanē samūrChitaḥ ॥ 36 ॥
iti vilapati pārthivē praṇaṣṭē karuṇataraṃ dviguṇaṃ cha rāmahētōḥ ।
vachanamanuniśamya tasya dēvī bhayamagamatpunarēva rāmamātā ॥ 37 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaṣaṣṭitamassargaḥ ॥