ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ପଂଚଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚୈଵ ତାରାଂ ଚ ସାଂଗଦଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ସମାନଶୋକଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସ୍ସାଂତ୍ଵୟନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ନ ଶୋକପରିତାପେନ ଶ୍ରେୟସା ୟୁଜ୍ୟତେ ମୃତଃ ।
ୟଦତ୍ରାନଂତରଂ କାର୍ୟଂ ତତ୍ସମାଧାତୁମର୍ହଥ ॥ 2 ॥
ଲୋକଵୃତ୍ତମନୁଷ୍ଠେୟଂ କୃତଂ ଵୋ ବାଷ୍ପମୋକ୍ଷଣମ୍ ।
ନ କାଲାଦୁତ୍ତରଂ କିଂଚିତ୍କର୍ମ ଶକ୍ୟମୁପାସିତୁମ୍ ॥ 3 ॥
ନିୟତିଃ କାରଣଂ ଲୋକେ ନିୟତିଃ କର୍ମସାଧନମ୍ ।
ନିୟତିସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନିୟୋଗେଷ୍ଵିହ କାରଣମ୍ ॥ 4 ॥
ନ କର୍ତା କସ୍ୟଚିତ୍କଶ୍ଚିନ୍ନିୟୋଗେ ଚାପିନେଶ୍ଵରଃ ।
ସ୍ଵଭାଵେ ଵର୍ତତେ ଲୋକସ୍ତସ୍ୟ କାଲଃ ପରାୟଣମ୍ ॥ 5 ॥
ନ କାଲଃ କାଲମତ୍ୟେତି ନ କାଲଃ ପରିହୀୟତେ ।
ସ୍ଵଭାଵଂ ଚ ସମାସାଦ୍ୟ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ ॥ 6 ॥
ନ କାଲସ୍ୟାସ୍ତି ବଂଧୁତ୍ଵଂ ନ ହେତୁର୍ନ ପରାକ୍ରମଃ ।
ନ ମିତ୍ରଜ୍ଞାତିସଂବଂଧଃ କାରଣଂ ନାତ୍ମନୋ ଵଶଃ ॥ 7 ॥
କିଂ ତୁ କାଲପରୀଣାମୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟସ୍ସାଧୁ ପଶ୍ୟତା ।
ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ କାଲକ୍ରମସମାହିତାଃ ॥ 8 ॥
ଇତସ୍ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵାଲୀ ଗତଃପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରିୟାଫଲମ୍ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମ ସଂୟୋଗୈଃ ପଵିତ୍ରଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ ॥ 9 ॥
ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ୟ ଚ ସଂୟୋଗାଜ୍ଜିତସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ।
ସ୍ଵର୍ଗଃ ପରିଗୃହୀତଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାନପରିରକ୍ଷତା ॥ 10 ॥
ଏଷା ଵୈ ନିୟତିଶ୍ଶେଷ୍ଠା ୟାଂ ଗତୋ ହରିୟୂଥପଃ ।
ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମୁପାସ୍ୟତାମ୍ ॥ 11 ॥
ଵଚନାଂତେ ତୁ ରାମସ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ।
ଅଵଦତ୍ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ୟଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଗତଚେତସମ୍ ॥ 12 ॥
କୁରୁ ତ୍ଵମସ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରେତକାର୍ୟମନଂତରମ୍ ।
ତାରାଂଗଦାଭ୍ୟାଂ ସହିତୋ ଵାଲିନୋ ଦହନଂ ପ୍ରତି ॥ 13 ॥
ସମାଜ୍ଞାପୟ କାଷ୍ଠାନି ଶୁଷ୍କାନି ଚ ବହୂନି ଚ ।
ଚଂଦନାଦୀନି ଦିଵ୍ୟାନି ଵାଲିସଂସ୍କାରକାରଣାତ୍ ॥ 14 ॥
ସମାଶ୍ଵାସୟ ଚୈନଂ ତ୍ଵମଂଗଦଂ ଦୀନଚେତସମ୍ ।
ମା ଭୂର୍ବାଲିଶବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମିଦଂ ପୁରମ୍ ॥ 15 ॥
ଅଂଗଦସ୍ତ୍ଵାନୟେନ୍ମାଲ୍ୟଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ଘୃତଂ ତୈଲମଥୋ ଗଂଧାନ୍ୟଚ୍ଚାତ୍ର ସମନଂତରମ୍ ॥ 16 ॥
ତ୍ଵଂ ତାର ଶିବିକାଂ ଶୀଘ୍ରମାଦାୟାଗଚ୍ଛ ସଂଭ୍ରମାତ୍ ।
ତ୍ଵରା ଗୁଣଵତୀ ୟୁକ୍ତା ହ୍ୟସ୍ମିନ୍କାଲେ ଵିଶେଷତଃ ॥ 17 ॥
ସଜ୍ଜୀଭଵଂତୁ ପ୍ଲଵଗାଶ୍ଶିବିକାଵାହନୋଚିତାଃ ।
ସମର୍ଥା ବଲିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ହରିଷ୍ୟଂତି ଵାଲିନମ୍ ॥ 18 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁମିତ୍ରାନଂଦଵର୍ଧନଃ ।
ତସୌ ଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ॥ 19 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାରସ୍ସଂଭ୍ରାଂତମାନସଃ ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିବିକାସକ୍ତମାନସଃ ॥ 20 ॥
ଆଦାୟ ଶିବିକାଂ ତାରସ୍ସ ତୁ ପର୍ୟାପତତ୍ପୁନଃ ।
ଵାନରୈରୁହ୍ୟମାନାଂ ତାଂ ଶୂରୈରୁଦ୍ଵହନୋଚିତୈଃ ॥ 21 ॥
ଦିଵ୍ୟାଂ ଭଦ୍ରାସନୟୁତାଂ ଶିବିକାଂ ସ୍ୟଂଦନୋପମାମ୍ ।
ପକ୍ଷିକର୍ମଭିରାଚିତ୍ରାଂ ଦ୍ରୁମକର୍ମଵିଭୂଷିତାମ୍ ॥ 22 ॥
ଆଚିତାଂ ଚିତ୍ରପତ୍ତୀଭି ସ୍ସୁନିଵିଷ୍ଟାଂ ସମଂତତଃ ।
ଵିମାନମିଵ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଜାଲଵାତାୟନାନ୍ଵିତାମ୍ ॥ 23 ॥
ସୁନିୟୁକ୍ତାଂ ଵିଶାଲାଂ ଚ ସୁକୃତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।
ଦାରୁପର୍ଵତକୋପେତାଂ ଚାରୁକର୍ମପରିଷ୍କୃତାମ୍ ॥ 24 ॥
ଵରାଭରଣହାରୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରମାଲ୍ୟୋପଶୋଭିତାମ୍ ।
ଗୁହାଗହନସଂଛନ୍ନାଂ ରକ୍ତଚଂଦନଭୂଷିତାମ୍ ॥ 25 ॥
ପୁଷ୍ପୌଘୈସ୍ସମଭିଚ୍ଛନ୍ନାଂ ପଦ୍ମମାଲାଭିରେଵ ଚ ।
ତରୁଣାଦିତ୍ୟଵର୍ଣାଭିର୍ଭ୍ରାଜମାନାଭିରାଵୃତାମ୍ ॥ 26 ॥
ଈଦୃଶୀଂ ଶିବିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନୀୟତାଂ ଵାଲୀ ପ୍ରେତକାର୍ୟଂ ଵିଧୀୟତାମ୍ ॥ 27 ॥
ତତୋ ଵାଲିନମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଶିବିକାଂ ତଦା ।
ଆରୋପୟତ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ନଂଗଦେନ ସହୈଵ ତୁ ॥ 28 ॥
ଆରୋପ୍ୟ ଶିବିକାଂ ଚୈଵ ଵାଲିନଂ ଗତଜୀଵିତମ୍ ।
ଅଲଂକାରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ମାଲ୍ୟୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତମ୍ ॥ 29 ॥
ଆଜ୍ଞାପୟତ୍ତଦା ରାଜା ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ ।
ଔର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମାର୍ୟସ୍ୟ କ୍ରିୟତାମନୁରୂପତଃ ॥ 30 ॥
ଵିଶ୍ରାଣୟଂତୋ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ବହୂନ୍ୟପି ।
ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ଲଵଗା ୟାଂତୁ ଶିବିକା ସମନଂତରମ୍ ॥ 31 ॥
ରାଜ୍ଞାମୃଦ୍ଦିଵିଶେଷା ହି ଦୃଶ୍ୟଂତେ ଭୁଵି ୟାଦୃଶାଃ ।
ତାଦୃଶୈରିହ କୁର୍ଵଂତୁ ଵାନରା ଭର୍ତୃସତ୍କ୍ରିୟାମ୍ ॥ 32 ॥
ତାଦୃଶଂ ଵାଲିନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାକୁର୍ଵନ୍ନୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ ।
ଅଂଗଦଂ ପରିଗୃହ୍ୟାଽଶୁ ତାରପ୍ରଭୃତୟସ୍ତଦା ॥ 33 ॥
କ୍ରୋଶଂତଃ ପ୍ରୟୟୁସ୍ସର୍ଵେ ଵାନରା ହତବାଂଧଵାଃ ।
ତତଃ ପ୍ରଣିହିତାଃ ସର୍ଵା ଵାନର୍ୟୋସ୍ୟ ଵଶାନୁଗାଃ ॥ 34 ॥
ଚୁକ୍ରୁଶୁ ର୍ଵୀର ଵୀରେତି ଭୂୟଃ କ୍ରୋଶଂତି ତାଃ ସ୍ତ୍ରୀୟଃ ।
ତାରାପ୍ରଭୃତୟସ୍ସର୍ଵା ଵାନର୍ୟୋ ହରିୟୂଥପାଃ ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ହି ଭର୍ତାରଂ କ୍ରୋଶଂତ୍ୟଃ କରୁଣସ୍ଵନାଃ ॥ 35 ॥
ତାସାଂ ରୁଦିତଶବ୍ଦେନ ଵାନରୀଣାଂ ଵନାଂତରେ ।
ଵନାନି ଗିରୟଶ୍ଚୈଵ ଵିକ୍ରୋଶଂତୀଵ ସର୍ଵତଃ ॥ 36 ॥
ପୁଲିନେ ଗିରିନଦ୍ୟାସ୍ତୁ ଵିଵିକ୍ତେ ଜଲସଂଵୃତେ ॥ 37 ॥
ଚିତାଂ ଚକ୍ରୁସ୍ସୁବହଵୋ ଵାନରାଶ୍ଶୋକକର୍ଶିତାଃ ।
ଅଵରୋପ୍ୟ ତତସ୍ସ୍କଂଧାଚ୍ଛିବିକାଂ ଵାହନୋଚିତାଃ ।
ତସ୍ଥୁରେକାଂତମାଶ୍ରିତ୍ୟ ସର୍ଵେ ଶୋକସମନ୍ଵିତାଃ ॥ 38 ॥
ତତସ୍ତାରା ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିବିକାତଲଶାୟିନମ୍ ॥ 39 ॥
ଆରୋପ୍ୟାଂକେ ଶିରସ୍ତସ୍ୟ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା ।
ହା ଵାନର ମହାରାଜ ହା ନାଥ ମମ ଵତ୍ସଲ ॥ 40 ॥
ହା ମହାର୍ହ ମହାବାହୋ ହା ମମ ପ୍ରିୟ ପଶ୍ୟ ମାମ୍ ।
ଜନଂ ନ ପଶ୍ୟସୀମଂ ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଚ୍ଛୋକାଭିପୀଡିତମ୍ ॥ 41 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମିଵ ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଗତାସୋରପି ମାନଦ ଆସ୍ତାର୍କସମଵର୍ଣଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ଜୀଵତୋ ୟଥା ॥ 42 ॥
ଏଷ ତ୍ଵାଂ ରାମରୂପେଣ କାଲଃ କର୍ଷତି ଵାନର ।
ୟେନ ସ୍ମ ଵିଧଵାସ୍ସର୍ଵାଃ କୃତା ଏକେଷୁଣା ଵନେ ॥ 43 ॥
ଇମାସ୍ତାସ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ଵାନର୍ୟୋଵଲ୍ଲଭାସ୍ସଦା ।
ପାଦୈର୍ଵିକୃଷ୍ଟ ମଧ୍ଵାନମାଗତାଃ କିଂ ନ ବୁଧ୍ୟସେ ॥ 44 ॥
ତଵେଷ୍ଟା ନନୁ ନାମୈତା ଭାର୍ୟାଶ୍ଚଂଦ୍ରନିଭାନନାଃ ।
ଇଦାନୀଂ ନେକ୍ଷସେ କସ୍ତାତ୍ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 45 ॥
ଏତେ ହି ସଚିଵା ରାଜଂ ସ୍ତାରପ୍ରଭୃତୟସ୍ତଵ ।
ପୁରଵାସୀ ଜନଶ୍ଚାୟଂ ପରିଵାର୍ୟାସତେଽନଘ ॥ 46 ॥
ଵିସର୍ଜୟୈତାନ୍ ପ୍ଲଵଗାନ୍ୟଥୋଚିତମରିଂଦମ ।
ତତଃ କ୍ରୀଡାମହେ ସର୍ଵା ଵନେଷୁ ମଦନୋତ୍କଟାଃ ॥ 47 ॥
ଏଵଂ ଵିଲପତୀଂ ତାରାଂ ପତିଶୋକପରିପ୍ଲୁତାମ୍ ।
ଉତ୍ଥାପୟଂତି ସ୍ମ ତଦା ଵାନର୍ୟଶ୍ଶୋକକର୍ଶିତାଃ ॥ 48 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ତତସ୍ସାର୍ଧଂମଂଗଦଃ ପିତରଂ ରୁଦନ୍ ।
ଚିତାମାରୋପୟାମାସ ଶୋକେନାଭିହତେଂଦ୍ରିୟଃ ॥ 49 ॥
ତତୋଽଗ୍ନିଂ ଵିଧିଵଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ସୋଽପସଵ୍ୟଂ ଚକାର ହ ।
ପିତରଂ ଦୀର୍ଘମଧ୍ଵାନଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଵ୍ୟାକୁଲେଂଦ୍ରିୟଃ ॥ 50 ॥
ସଂସ୍କୃତ୍ୟ ଵାଲିନଂ ତେ ତୁ ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ ।
ଆଜଗ୍ମୁରୁଦକଂ କର୍ତୁଂ ନଦୀଂ ଶୁଭଜଲାଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 51 ॥
ତତସ୍ତେ ସହିତାସ୍ତତ୍ର ହ୍ୟଂଗଦଂ ସ୍ଥାପ୍ୟ ଚାଗ୍ରତଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵତାରାସହିତାସ୍ସିଷିଚୁର୍ଵାଲିନେ ଜଲମ୍ ॥ 52 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵେଣେଵ ଦୀନେନ ଦୀନୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାବଲଃ ।
ସମାନଶୋକଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରେତକାର୍ୟାଣ୍ୟକାରୟତ୍ ॥ 53 ॥
ତତସ୍ତୁ ତଂ ଵାଲିନମଗ୍ର୍ୟପୌରୁଷଂ ପ୍ରକାଶମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରେଷୁଣା ହତମ୍ ।
ପ୍ରଦୀପ୍ୟ ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସମୌଜସଂ ତଦା ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମମୁପେୟିଵାନ୍ହରିଃ ॥ 54 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ପଂଚଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
