śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha pañchaviṃśassargaḥ ।
sugrīvaṃ chaiva tārāṃ cha sāṅgadaṃ sahalakṣmaṇaḥ ।
samānaśōkaḥ kākutstha ssāntvayannidamabravīt ॥ 1 ॥
na śōkaparitāpēna śrēyasā yujyatē mṛtaḥ ।
yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha ॥ 2 ॥
lōkavṛttamanuṣṭhēyaṃ kṛtaṃ vō bāṣpamōkṣaṇam ।
na kālāduttaraṃ kiñchitkarma śakyamupāsitum ॥ 3 ॥
niyatiḥ kāraṇaṃ lōkē niyatiḥ karmasādhanam ।
niyatissarvabhūtānāṃ niyōgēṣviha kāraṇam ॥ 4 ॥
na kartā kasyachitkaśchinniyōgē chāpinēśvaraḥ ।
svabhāvē vartatē lōkastasya kālaḥ parāyaṇam ॥ 5 ॥
na kālaḥ kālamatyēti na kālaḥ parihīyatē ।
svabhāvaṃ cha samāsādya na kaśchidativartatē ॥ 6 ॥
na kālasyāsti bandhutvaṃ na hēturna parākramaḥ ।
na mitrajñātisambandhaḥ kāraṇaṃ nātmanō vaśaḥ ॥ 7 ॥
kiṃ tu kālaparīṇāmō draṣṭavyassādhu paśyatā ।
dharmaśchārthaścha kāmaścha kālakramasamāhitāḥ ॥ 8 ॥
itassvāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥprāptaḥ kriyāphalam ।
dharmārthakāma saṃyōgaiḥ pavitraṃ plavagēśvaraḥ ॥ 9 ॥
svadharmasya cha saṃyōgājjitastēna mahātmanā ।
svargaḥ parigṛhītaścha prāṇānaparirakṣatā ॥ 10 ॥
ēṣā vai niyatiśśēṣṭhā yāṃ gatō hariyūthapaḥ ।
tadalaṃ paritāpēna prāptakālamupāsyatām ॥ 11 ॥
vachanāntē tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā ।
avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatachētasam ॥ 12 ॥
kuru tvamasya sugrīva prētakāryamanantaram ।
tārāṅgadābhyāṃ sahitō vālinō dahanaṃ prati ॥ 13 ॥
samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāni cha bahūni cha ।
chandanādīni divyāni vālisaṃskārakāraṇāt ॥ 14 ॥
samāśvāsaya chainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnachētasam ।
mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram ॥ 15 ॥
aṅgadastvānayēnmālyaṃ vastrāṇi vividhāni cha ।
ghṛtaṃ tailamathō gandhānyachchātra samanantaram ॥ 16 ॥
tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgachCha sambhramāt ।
tvarā guṇavatī yuktā hyasminkālē viśēṣataḥ ॥ 17 ॥
sajjībhavantu plavagāśśibikāvāhanōchitāḥ ।
samarthā balinaśchaiva nirhariṣyanti vālinam ॥ 18 ॥
ēvamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ ।
tasau bhrātṛsamīpasthō lakṣmaṇaḥ paravīrahā ॥ 19 ॥
lakṣmaṇasya vachaśśrutvā tārassambhrāntamānasaḥ ।
pravivēśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ ॥ 20 ॥
ādāya śibikāṃ tārassa tu paryāpatatpunaḥ ।
vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanōchitaiḥ ॥ 21 ॥
divyāṃ bhadrāsanayutāṃ śibikāṃ syandanōpamām ।
pakṣikarmabhirāchitrāṃ drumakarmavibhūṣitām ॥ 22 ॥
āchitāṃ chitrapattībhi ssuniviṣṭāṃ samantataḥ ।
vimānamiva siddhānāṃ jālavātāyanānvitām ॥ 23 ॥
suniyuktāṃ viśālāṃ cha sukṛtāṃ viśvakarmaṇā ।
dāruparvatakōpētāṃ chārukarmapariṣkṛtām ॥ 24 ॥
varābharaṇahāraiścha chitramālyōpaśōbhitām ।
guhāgahanasañChannāṃ raktachandanabhūṣitām ॥ 25 ॥
puṣpaughaissamabhichChannāṃ padmamālābhirēva cha ।
taruṇādityavarṇābhirbhrājamānābhirāvṛtām ॥ 26 ॥
īdṛśīṃ śibikāṃ dṛṣṭvā rāmō lakṣmaṇamabravīt ।
kṣipraṃ vinīyatāṃ vālī prētakāryaṃ vidhīyatām ॥ 27 ॥
tatō vālinamudyamya sugrīvaśśibikāṃ tadā ।
ārōpayata vikrōśannaṅgadēna sahaiva tu ॥ 28 ॥
ārōpya śibikāṃ chaiva vālinaṃ gatajīvitam ।
alaṅkāraiścha vividhairmālyairvastraiścha bhūṣitam ॥ 29 ॥
ājñāpayattadā rājā sugrīva plavagēśvaraḥ ।
aurdhvadaihikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ ॥ 30 ॥
viśrāṇayantō ratnāni vividhāni bahūnyapi ।
agrataḥ plavagā yāntu śibikā samanantaram ॥ 31 ॥
rājñāmṛddiviśēṣā hi dṛśyantē bhuvi yādṛśāḥ ।
tādṛśairiha kurvantu vānarā bhartṛsatkriyām ॥ 32 ॥
tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadaihikam ।
aṅgadaṃ parigṛhyā'śu tāraprabhṛtayastadā ॥ 33 ॥
krōśantaḥ prayayussarvē vānarā hatabāndhavāḥ ।
tataḥ praṇihitāḥ sarvā vānaryōsya vaśānugāḥ ॥ 34 ॥
chukruśu rvīra vīrēti bhūyaḥ krōśanti tāḥ strīyaḥ ।
tārāprabhṛtayassarvā vānaryō hariyūthapāḥ ।
anujagmurhi bhartāraṃ krōśantyaḥ karuṇasvanāḥ ॥ 35 ॥
tāsāṃ ruditaśabdēna vānarīṇāṃ vanāntarē ।
vanāni girayaśchaiva vikrōśantīva sarvataḥ ॥ 36 ॥
pulinē girinadyāstu viviktē jalasaṃvṛtē ॥ 37 ॥
chitāṃ chakrussubahavō vānarāśśōkakarśitāḥ ।
avarōpya tatasskandhāchChibikāṃ vāhanōchitāḥ ।
tasthurēkāntamāśritya sarvē śōkasamanvitāḥ ॥ 38 ॥
tatastārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam ॥ 39 ॥
ārōpyāṅkē śirastasya vilalāpa suduḥkhitā ।
hā vānara mahārāja hā nātha mama vatsala ॥ 40 ॥
hā mahārha mahābāhō hā mama priya paśya mām ।
janaṃ na paśyasīmaṃ tvaṃ kasmāchChōkābhipīḍitam ॥ 41 ॥
prahṛṣṭamiva tē vaktraṃ gatāsōrapi mānada āstārkasamavarṇaṃ cha lakṣyatē jīvatō yathā ॥ 42 ॥
ēṣa tvāṃ rāmarūpēṇa kālaḥ karṣati vānara ।
yēna sma vidhavāssarvāḥ kṛtā ēkēṣuṇā vanē ॥ 43 ॥
imāstāstava rājēndra vānaryōvallabhāssadā ।
pādairvikṛṣṭa madhvānamāgatāḥ kiṃ na budhyasē ॥ 44 ॥
tavēṣṭā nanu nāmaitā bhāryāśchandranibhānanāḥ ।
idānīṃ nēkṣasē kastātsugrīvaṃ plavagēśvaram ॥ 45 ॥
ētē hi sachivā rājaṃ stāraprabhṛtayastava ।
puravāsī janaśchāyaṃ parivāryāsatē'nagha ॥ 46 ॥
visarjayaitān plavagānyathōchitamarindama ।
tataḥ krīḍāmahē sarvā vanēṣu madanōtkaṭāḥ ॥ 47 ॥
ēvaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśōkapariplutām ।
utthāpayanti sma tadā vānaryaśśōkakarśitāḥ ॥ 48 ॥
sugrīvēṇa tatassārdhammaṅgadaḥ pitaraṃ rudan ।
chitāmārōpayāmāsa śōkēnābhihatēndriyaḥ ॥ 49 ॥
tatō'gniṃ vidhivaddattvā sō'pasavyaṃ chakāra ha ।
pitaraṃ dīrghamadhvānaṃ prasthitaṃ vyākulēndriyaḥ ॥ 50 ॥
saṃskṛtya vālinaṃ tē tu vidhipūrvaṃ plavaṅgamāḥ ।
ājagmurudakaṃ kartuṃ nadīṃ śubhajalāṃ śivām ॥ 51 ॥
tatastē sahitāstatra hyaṅgadaṃ sthāpya chāgrataḥ ।
sugrīvatārāsahitāssiṣichurvālinē jalam ॥ 52 ॥
sugrīvēṇēva dīnēna dīnō bhūtvā mahābalaḥ ।
samānaśōkaḥ kākutsthaḥ prētakāryāṇyakārayat ॥ 53 ॥
tatastu taṃ vālinamagryapauruṣaṃ prakāśamikṣvākuvarēṣuṇā hatam ।
pradīpya dīptāgnisamaujasaṃ tadā salakṣmaṇaṃ rāmamupēyivānhariḥ ॥ 54 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē pañchaviṃśassargaḥ ॥
