śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha trayastriṃśassargaḥ ।
atha pratisamādiṣṭō lakṣmaṇaḥ paravīrahā ।
pravivēśa guhāṃ ghōrāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt ॥ 1 ॥
dvārasthā harayastatra mahākāyā mahābalāḥ ।
babhūvurlakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarvē prāñjalaya sthitāḥ ॥ 2 ॥
niśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam ।
babhūvurharayastrastā na chainaṃ paryavārayan ॥ 3 ॥
sa tāṃ ratnamayīṃ śrīmāndivyāṃ puṣpitakānanām ।
ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām ॥ 4 ॥
harmyaprāsādasambādhāṃ nānāpaṇyōpaśōbhitām ।
sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśōbhitām ॥ 5 ॥
dēvagandharvaputraiścha vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ ।
divyamālyāmbaradharai śśōbhitāṃ priyadarśanaiḥ ॥ 6 ॥
chandanāgarupadmānāṃ gandhaissurabhigandhinām ।
mairēyāṇāṃ madhūnāṃ cha sammōditamahāpathām ॥ 7 ॥
vindhyamērugiriprakhyaiḥ prāsādairnaikabhūmibhiḥ ।
dadarśa girinadyaścha vimalāstatra rāghavaḥ ॥ 8 ॥
aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya cha ।
gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya cha ॥ 9 ॥
vidyunmālēścha sampātē ssūryākṣasya hanūmataḥ ।
vīrabāhō ssubāhōścha nalasya cha mahātmanaḥ ॥ 10 ॥
kumudasya suṣēṇasya tārajāmbavatōstathā ।
dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunētrayōḥ ॥ 11 ॥
ētēṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārgē mahātmanām ।
dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ ॥ 12 ॥
pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni cha ।
prabhūtadhanadhānyāni strīratnai śśōbhitāni cha ॥ 13 ॥
pāṇḍurēṇa tu sālēna parikṣiptaṃ durāsadam ।
vānarēndragṛhaṃ ramyaṃ mahēndrasadanōpamam ॥ 14 ॥
śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharōpamaiḥ ।
sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśōbhitam ॥ 15 ॥
mahēndradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ ।
divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītachChāyairmanōramaiḥ ॥ 16 ॥
haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ ।
divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñchanatōraṇam ॥ 17 ॥
sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ pravivēśa mahābalaḥ ।
avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ ॥ 18 ॥
sa sapta kakṣyā dharmātmā nānājanasamākulāḥ ।
praviśya sumahadgaguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat ॥ 19 ॥
haimarājataparyaṅkairbahubhiścha varāsanaiḥ ।
mahārhāstaraṇōpētaistatra tatrōpaśōbhitam ॥ 20 ॥
praviśannēva satataṃ śuśrāva madhurasvaram ।
tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram ॥ 21 ॥
bahvīścha vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ ।
striyassugrīvabhavanē dadarśa sumahābalaḥ ॥ 22 ॥
dṛṣṭvā'bhijanasampannāśchitramālyakṛtasrajaḥ ।
phalamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇōttamabhūṣitāḥ ॥ 23 ॥
nātṛptānnāpi chāvyagrānnānudāttaparichChadān ।
sugrīvānucharāṃśchāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ ॥ 24 ॥
kūjitaṃ nūpurāṇāṃ cha kāñchīnāṃ ninadaṃ tathā ।
sanniśamya tata śrīmānsaumitrirlajjitō'bhavat ॥ 25 ॥
rōṣavēgaprakupitaśaśrutvā chābharaṇasvanam ।
chakāra jyāsvanaṃ vīrō diśaśśabdēna pūrayan ॥ 26 ॥
chāritrēṇa mahābāhurapakṛṣṭa ssalakṣmaṇaḥ ।
tasthāvēkāntamāśritya rāmakōpasamanvitaḥ ॥ 27 ॥
tēna chāpasvanēnātha sugrīvaḥ plavagādhipaḥ ।
vijñāyā'gamanaṃ trasta ssañchachāla varāsanāt ॥ 28 ॥
aṅgadēna yathā mahyaṃ purastātprativēditam ।
suvyaktamēṣa samprāpta ssaumitrirbhrātṛvatsalaḥ ॥ 29 ॥
aṅgadēna samākhyātaṃ jyāsvanēna cha vānaraḥ ।
bubudhē lakṣmaṇaṃ prāptaṃ mukhaṃ chāsyavyaśuṣyata ॥ 30 ॥
tatastārāṃ hariśrēṣṭhassugrīvaḥ priyadarśanām ।
uvācha hitamavyagrastrāsa sambhrāntamānasaḥ ॥ 31 ॥
kinnu tatkāraṇaṃ subhru prakṛtyā mṛdumānasaḥ ।
sarōṣa iva samprāptō yēnāyaṃ rāghavānujaḥ ॥ 32 ॥
kiṃ paśyasi kumārasya rōṣasthānamaninditē ।
na khalvakāraṇē kōpamāharēnnarasattamaḥ ॥ 33 ॥
yadasya kṛtamasmābhirbudhyasē kiñchidapriyam ।
tadabuddhyā sampradhāryāśu kṣipramarhasi bhāṣitum ॥ 34 ॥
athavā svayamēvainaṃ draṣṭumarhasi bhāmini ।
vachanai ssāntvayuktaiścha prasādayitumarhasi ॥ 35 ॥
tvaddarśana viśuddhātmā na sa kōpaṃ kariṣyati ।
na hi strīṣu mahātmānaḥ kvachitkurvanti dāruṇam ॥ 36 ॥
tvayā sāntvairupakrāntaṃ prasannēndriyamānasam ।
tataḥ kamalapatrākṣaṃ drakṣyāmyahamarindamam ॥ 37 ॥
sā praskhalantī madavihvalākṣī pralambakāñchīguṇa hēmasūtrā ।
salakṣaṇā lakṣmaṇasannidhānaṃ jagāma tārā namitāṅgayaṣṭiḥ ॥ 38 ॥
sa tāṃ samīkṣyaiva harīśapantīṃ tasthāvudāsīnatayā mahātmā ।
avāṅmukhō'bhūnmanujēndraputraḥ strīsannikarṣādvinivṛttakōpaḥ ॥ 39 ॥
sā pānayōgādvinivṛttalajjā dṛṣṭiprasādāchcha narēndrasūnōḥ ।
uvācha tārā praṇayapragalbhaṃ vākyaṃ mahārthaṃ parisāntvapūrvam ॥ 40 ॥
kiṃ kōpamūlaṃ manujēndraputra kastē na santiṣṭhati vāṅnidēśē ।
ka śśuṣkavṛkṣaṃ vanamāpatantaṃ davāgnimāsīdati nirviśaṅkaḥ ॥ 41 ॥
sa tasyā vachanaṃ śrutvā sāntvapūrvamaśaṅkitam ।
bhūyaḥ praṇayadṛṣṭārthaṃ lakṣmaṇō vākyamabravīt ॥ 42 ॥
kimayaṃ kāmavṛttastē luptadharmārthasaṅgrahaḥ ।
bhartā bhartṛhitē yuktē na chainamavabuddhyasē ॥ 43 ॥
na chintayati rājyārthaṃ nāsmān śōkaparāyaṇān ।
sāmātyapariṣattārē pānamēvōpasēvatē ॥ 44 ॥
sa māsāṃśchaturaḥ kṛtvā pramāṇaṃ plavagēśvaraḥ ।
vyatītāṃ stānmadavyagrō viharannāvabudhyatē ॥ 45 ॥
na hi dharmārthasiddhyarthaṃ pānamēvaṃ praśasyatē ।
pānādarthaścha dharmaścha kāmaścha parihīyatē ॥ 46 ॥
dharmalōpō mahāṃstāvatkṛtē hyapratikurvataḥ ।
arthalōpaścha mitrasya nāśē guṇavatō mahān ॥ 47 ॥
mitraṃ hyarthaguṇaśrēṣṭhaṃ satyadharmaparāyaṇam ।
taddvayaṃ tu parityaktaṃ na tu dharmē vyavasthitam ॥ 48 ॥
tadēvaṃ prastutē kāryē kāryamasmābhiruttaram ।
yatkāryaṃ kāryatattvajñē tadudāhartumarhasi ॥ 49 ॥
sā tasya dharmārthasamādhiyuktaṃ niśamya vākyaṃ madhurasvabhāvam ।
tārā gatārthē manujēndrakāryē viśvāsayuktaṃ tamuvācha bhūyaḥ ॥ 50 ॥
na kōpakālaḥ kṣitipālaputra na chāti kōpa ssvajanē vidhēyaḥ ।
tvadarthakāmasya janasya tasya pramādamapyarhasi vīra sōḍhum ॥ 51 ॥
kōpaṃ kathaṃ nāma guṇaprakṛṣṭaḥ kumāra kuryādapakṛṣṭasattvē ।
kastvadvidhaḥ kōpavaśaṃ hi gachChē tsattvāvaruddhastapasaḥ prasūtiḥ ॥ 52 ॥
jānāmi rōṣaṃ harivīrabandhō rjānāmi kāryasya cha kālasaṅgam ।
jānāmi kāryaṃ tvayi yatkṛtaṃ na stachchāpi jānāmi yadatra kāryam ॥ 53 ॥
tachchāpi jānāmi yathaviṣahyaṃ balaṃ naraśrēṣṭha śarīrajasya ।
jānāmi yasmiṃścha janē'vabaddhaṃ kāmēna sugrīvamasaktamadya ॥ 54 ॥
na kāmatantrē tava buddhirasti tvaṃ vai yathā manyuvaśaṃ prapannaḥ ।
na dēśakālau hi na chārthadharmā vavēkṣatē kāmaratirmanuṣyaḥ ॥ 55 ॥
taṃ kāmavṛttaṃ mama sannikṛṣṭaṃ kāmābhiyōgāchcha nivṛttalajjam ।
kṣamasva tāvatparavīrahanta stvadbhrātaraṃ vānaravaṃśanātham ॥ 56 ॥
maharṣayō dharmatapō'bhikāmāḥ kāmānukāmāḥ pratibaddhamōhāḥ ।
ayaṃ prakṛtyā chapalaḥ kapistu kathaṃ na sajjēta sukhēṣu rājā ॥ 57 ॥
ityēvamuktvā vachanaṃ mahārthaṃ sā vānarī lakṣmaṇamapramēyam ।
puna ssakhēdaṃ madavihvalañcha bharturhitaṃ vākyamidaṃ babhāṣē ॥ 58 ॥
udyōgastu chirājñapta ssugrīvēṇa narōttama ।
kāmasyāpi vidhēyēna tavārthapratisādhanē ॥ 59 ॥
āgatā hi mahāvīryā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ ।
kōṭīśatasahasrāṇi nānānaganivāsinaḥ ॥ 60 ॥
tadāgachCha mahābāhō chāritraṃ rakṣitaṃ tvayā ।
achChalaṃ mitrabhāvēna satāṃ dārāvalōkanam ॥ 61 ॥
tārayā chābhyanujñātastvarayā chāpi chōditaḥ ।
pravivēśa mahābāhurabhyantaramarindamaḥ ॥ 62 ॥
tata ssugrīvamāsīnaṃ kāñchanē paramāsanē ।
mahārhāstaraṇōpētē dadarśādityasannibham ॥ 63 ॥
divyābhaṇachitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam ।
divyamālyāmbaradharaṃ mahēndramiva durjayam ॥ 64 ॥
divyābharaṇamālābhiḥ pramadābhi ssamāvṛtam ।
saṃrabdhatararaktākṣō babhūvāntakasannibhaḥ ॥ 65 ॥
rumāṃ tu vīra parirabhya gāḍhaṃ varāsanasthō varahēmavarṇaḥ ।
dadarśa saumitrimadīnasattvaṃ viśālanētrassuviśālanētram ॥ 66 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē trayastriṃśassargaḥ ॥