View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 4.33 Kishkindha Kanda - Sarga 33

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha trayastriṃśassargaḥ ।

atha pratisamādiṣṭō lakṣmaṇaḥ paravīrahā ।
pravivēśa guhāṃ ghōrāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt ॥ 1 ॥

dvārasthā harayastatra mahākāyā mahābalāḥ ।
babhūvurlakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarvē prāñjalaya sthitāḥ ॥ 2 ॥

niśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam ।
babhūvurharayastrastā na chainaṃ paryavārayan ॥ 3 ॥

sa tāṃ ratnamayīṃ śrīmāndivyāṃ puṣpitakānanām ।
ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām ॥ 4 ॥

harmyaprāsādasambādhāṃ nānāpaṇyōpaśōbhitām ।
sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśōbhitām ॥ 5 ॥

dēvagandharvaputraiścha vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ ।
divyamālyāmbaradharai śśōbhitāṃ priyadarśanaiḥ ॥ 6 ॥

chandanāgarupadmānāṃ gandhaissurabhigandhinām ।
mairēyāṇāṃ madhūnāṃ cha sammōditamahāpathām ॥ 7 ॥

vindhyamērugiriprakhyaiḥ prāsādairnaikabhūmibhiḥ ।
dadarśa girinadyaścha vimalāstatra rāghavaḥ ॥ 8 ॥

aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya cha ।
gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya cha ॥ 9 ॥

vidyunmālēścha sampātē ssūryākṣasya hanūmataḥ ।
vīrabāhō ssubāhōścha nalasya cha mahātmanaḥ ॥ 10 ॥

kumudasya suṣēṇasya tārajāmbavatōstathā ।
dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunētrayōḥ ॥ 11 ॥

ētēṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārgē mahātmanām ।
dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ ॥ 12 ॥

pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni cha ।
prabhūtadhanadhānyāni strīratnai śśōbhitāni cha ॥ 13 ॥

pāṇḍurēṇa tu sālēna parikṣiptaṃ durāsadam ।
vānarēndragṛhaṃ ramyaṃ mahēndrasadanōpamam ॥ 14 ॥

śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharōpamaiḥ ।
sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśōbhitam ॥ 15 ॥

mahēndradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ ।
divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītachChāyairmanōramaiḥ ॥ 16 ॥

haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ ।
divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñchanatōraṇam ॥ 17 ॥

sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ pravivēśa mahābalaḥ ।
avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ ॥ 18 ॥

sa sapta kakṣyā dharmātmā nānājanasamākulāḥ ।
praviśya sumahadgaguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat ॥ 19 ॥

haimarājataparyaṅkairbahubhiścha varāsanaiḥ ।
mahārhāstaraṇōpētaistatra tatrōpaśōbhitam ॥ 20 ॥

praviśannēva satataṃ śuśrāva madhurasvaram ।
tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram ॥ 21 ॥

bahvīścha vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ ।
striyassugrīvabhavanē dadarśa sumahābalaḥ ॥ 22 ॥

dṛṣṭvā'bhijanasampannāśchitramālyakṛtasrajaḥ ।
phalamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇōttamabhūṣitāḥ ॥ 23 ॥

nātṛptānnāpi chāvyagrānnānudāttaparichChadān ।
sugrīvānucharāṃśchāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ ॥ 24 ॥

kūjitaṃ nūpurāṇāṃ cha kāñchīnāṃ ninadaṃ tathā ।
sanniśamya tata śrīmānsaumitrirlajjitō'bhavat ॥ 25 ॥

rōṣavēgaprakupitaśaśrutvā chābharaṇasvanam ।
chakāra jyāsvanaṃ vīrō diśaśśabdēna pūrayan ॥ 26 ॥

chāritrēṇa mahābāhurapakṛṣṭa ssalakṣmaṇaḥ ।
tasthāvēkāntamāśritya rāmakōpasamanvitaḥ ॥ 27 ॥

tēna chāpasvanēnātha sugrīvaḥ plavagādhipaḥ ।
vijñāyā'gamanaṃ trasta ssañchachāla varāsanāt ॥ 28 ॥

aṅgadēna yathā mahyaṃ purastātprativēditam ।
suvyaktamēṣa samprāpta ssaumitrirbhrātṛvatsalaḥ ॥ 29 ॥

aṅgadēna samākhyātaṃ jyāsvanēna cha vānaraḥ ।
bubudhē lakṣmaṇaṃ prāptaṃ mukhaṃ chāsyavyaśuṣyata ॥ 30 ॥

tatastārāṃ hariśrēṣṭhassugrīvaḥ priyadarśanām ।
uvācha hitamavyagrastrāsa sambhrāntamānasaḥ ॥ 31 ॥

kinnu tatkāraṇaṃ subhru prakṛtyā mṛdumānasaḥ ।
sarōṣa iva samprāptō yēnāyaṃ rāghavānujaḥ ॥ 32 ॥

kiṃ paśyasi kumārasya rōṣasthānamaninditē ।
na khalvakāraṇē kōpamāharēnnarasattamaḥ ॥ 33 ॥

yadasya kṛtamasmābhirbudhyasē kiñchidapriyam ।
tadabuddhyā sampradhāryāśu kṣipramarhasi bhāṣitum ॥ 34 ॥

athavā svayamēvainaṃ draṣṭumarhasi bhāmini ।
vachanai ssāntvayuktaiścha prasādayitumarhasi ॥ 35 ॥

tvaddarśana viśuddhātmā na sa kōpaṃ kariṣyati ।
na hi strīṣu mahātmānaḥ kvachitkurvanti dāruṇam ॥ 36 ॥

tvayā sāntvairupakrāntaṃ prasannēndriyamānasam ।
tataḥ kamalapatrākṣaṃ drakṣyāmyahamarindamam ॥ 37 ॥

sā praskhalantī madavihvalākṣī pralambakāñchīguṇa hēmasūtrā ।
salakṣaṇā lakṣmaṇasannidhānaṃ jagāma tārā namitāṅgayaṣṭiḥ ॥ 38 ॥

sa tāṃ samīkṣyaiva harīśapantīṃ tasthāvudāsīnatayā mahātmā ।
avāṅmukhō'bhūnmanujēndraputraḥ strīsannikarṣādvinivṛttakōpaḥ ॥ 39 ॥

sā pānayōgādvinivṛttalajjā dṛṣṭiprasādāchcha narēndrasūnōḥ ।
uvācha tārā praṇayapragalbhaṃ vākyaṃ mahārthaṃ parisāntvapūrvam ॥ 40 ॥

kiṃ kōpamūlaṃ manujēndraputra kastē na santiṣṭhati vāṅnidēśē ।
ka śśuṣkavṛkṣaṃ vanamāpatantaṃ davāgnimāsīdati nirviśaṅkaḥ ॥ 41 ॥

sa tasyā vachanaṃ śrutvā sāntvapūrvamaśaṅkitam ।
bhūyaḥ praṇayadṛṣṭārthaṃ lakṣmaṇō vākyamabravīt ॥ 42 ॥

kimayaṃ kāmavṛttastē luptadharmārthasaṅgrahaḥ ।
bhartā bhartṛhitē yuktē na chainamavabuddhyasē ॥ 43 ॥

na chintayati rājyārthaṃ nāsmān śōkaparāyaṇān ।
sāmātyapariṣattārē pānamēvōpasēvatē ॥ 44 ॥

sa māsāṃśchaturaḥ kṛtvā pramāṇaṃ plavagēśvaraḥ ।
vyatītāṃ stānmadavyagrō viharannāvabudhyatē ॥ 45 ॥

na hi dharmārthasiddhyarthaṃ pānamēvaṃ praśasyatē ।
pānādarthaścha dharmaścha kāmaścha parihīyatē ॥ 46 ॥

dharmalōpō mahāṃstāvatkṛtē hyapratikurvataḥ ।
arthalōpaścha mitrasya nāśē guṇavatō mahān ॥ 47 ॥

mitraṃ hyarthaguṇaśrēṣṭhaṃ satyadharmaparāyaṇam ।
taddvayaṃ tu parityaktaṃ na tu dharmē vyavasthitam ॥ 48 ॥

tadēvaṃ prastutē kāryē kāryamasmābhiruttaram ।
yatkāryaṃ kāryatattvajñē tadudāhartumarhasi ॥ 49 ॥

sā tasya dharmārthasamādhiyuktaṃ niśamya vākyaṃ madhurasvabhāvam ।
tārā gatārthē manujēndrakāryē viśvāsayuktaṃ tamuvācha bhūyaḥ ॥ 50 ॥

na kōpakālaḥ kṣitipālaputra na chāti kōpa ssvajanē vidhēyaḥ ।
tvadarthakāmasya janasya tasya pramādamapyarhasi vīra sōḍhum ॥ 51 ॥

kōpaṃ kathaṃ nāma guṇaprakṛṣṭaḥ kumāra kuryādapakṛṣṭasattvē ।
kastvadvidhaḥ kōpavaśaṃ hi gachChē tsattvāvaruddhastapasaḥ prasūtiḥ ॥ 52 ॥

jānāmi rōṣaṃ harivīrabandhō rjānāmi kāryasya cha kālasaṅgam ।
jānāmi kāryaṃ tvayi yatkṛtaṃ na stachchāpi jānāmi yadatra kāryam ॥ 53 ॥

tachchāpi jānāmi yathaviṣahyaṃ balaṃ naraśrēṣṭha śarīrajasya ।
jānāmi yasmiṃścha janē'vabaddhaṃ kāmēna sugrīvamasaktamadya ॥ 54 ॥

na kāmatantrē tava buddhirasti tvaṃ vai yathā manyuvaśaṃ prapannaḥ ।
na dēśakālau hi na chārthadharmā vavēkṣatē kāmaratirmanuṣyaḥ ॥ 55 ॥

taṃ kāmavṛttaṃ mama sannikṛṣṭaṃ kāmābhiyōgāchcha nivṛttalajjam ।
kṣamasva tāvatparavīrahanta stvadbhrātaraṃ vānaravaṃśanātham ॥ 56 ॥

maharṣayō dharmatapō'bhikāmāḥ kāmānukāmāḥ pratibaddhamōhāḥ ।
ayaṃ prakṛtyā chapalaḥ kapistu kathaṃ na sajjēta sukhēṣu rājā ॥ 57 ॥

ityēvamuktvā vachanaṃ mahārthaṃ sā vānarī lakṣmaṇamapramēyam ।
puna ssakhēdaṃ madavihvalañcha bharturhitaṃ vākyamidaṃ babhāṣē ॥ 58 ॥

udyōgastu chirājñapta ssugrīvēṇa narōttama ।
kāmasyāpi vidhēyēna tavārthapratisādhanē ॥ 59 ॥

āgatā hi mahāvīryā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ ।
kōṭīśatasahasrāṇi nānānaganivāsinaḥ ॥ 60 ॥

tadāgachCha mahābāhō chāritraṃ rakṣitaṃ tvayā ।
achChalaṃ mitrabhāvēna satāṃ dārāvalōkanam ॥ 61 ॥

tārayā chābhyanujñātastvarayā chāpi chōditaḥ ।
pravivēśa mahābāhurabhyantaramarindamaḥ ॥ 62 ॥

tata ssugrīvamāsīnaṃ kāñchanē paramāsanē ।
mahārhāstaraṇōpētē dadarśādityasannibham ॥ 63 ॥

divyābhaṇachitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam ।
divyamālyāmbaradharaṃ mahēndramiva durjayam ॥ 64 ॥

divyābharaṇamālābhiḥ pramadābhi ssamāvṛtam ।
saṃrabdhatararaktākṣō babhūvāntakasannibhaḥ ॥ 65 ॥

rumāṃ tu vīra parirabhya gāḍhaṃ varāsanasthō varahēmavarṇaḥ ।
dadarśa saumitrimadīnasattvaṃ viśālanētrassuviśālanētram ॥ 66 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē trayastriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: